შიდა ქართლი: უფლისციხე, გორი და ათენის სიონი ერთ მოგზაურობაში

მიმოხილვა

შიდა ქართლი — სახელწოდება, რომელიც სიტყვასიტყვით “შინაგან ქართლს” ნიშნავს — მდებარეობს მტკვრის შუა დინების გასწვრივ, საქართველოს ცენტრალურ ნაწილში, თბილისიდან დასავლეთით, მანქანით დაახლოებით ერთი საათის მანძილზე. ეს რეგიონი შუასაუკუნეების ქართლის სამეფოს ისტორიული ბირთვია, საიდანაც ქართული ეროვნული იდენტობის ადრეული პოლიტიკური და სარწმუნოებრივი ფესვები იღებს სათავეს. დღეს შიდა ქართლი ადმინისტრაციული ერთეულია, სადაც დაახლოებით 263 000 ადამიანი ცხოვრობს, ხოლო ცენტრია ქალაქი გორი. რეგიონი გზაჯვარედინზეა მოთავსებული — თბილისსა და ქუთაისს, ბათუმსა და შავი ზღვის სანაპიროს დამაკავშირებელი მთავარი საავტომობილო გზა და რკინიგზა სწორედ აქ გადის, რაც შიდა ქართლს ბუნებრივ გაჩერებად აქცევს და არა შორეულ, გვერდითა მარშრუტად.

ეს რეგიონი მოგზაურისთვის განსაკუთრებულია, რადგან მცირე ტერიტორიაზე თავმოყრილია საქართველოს ისტორიის მრავალფეროვანი ფენები: თითქმის სამი ათასწლეულის განმავლობაში დასახლებული კლდოვანი ქალაქი, ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ადრეშუასაუკუნეობრივი ფრესკული მხატვრობა, საბჭოთა ხანის ძეგლები და მუზეუმები, იოსებ სტალინის დაბადების ადგილთან დაკავშირებული, და სოფლები, სადაც ბაღებისა და პატარა მარნების გარემოში აღორძინდება ადგილობრივი ყურძნის ჯიშები, განსაკუთრებით კასპისა და ქარელის მიდამოებში. ვინც თბილისიდან ქუთაისის, ბორჯომის ან შავი ზღვისკენ მოგზაურობს, შიდა ქართლში ნახევარი ან მთელი დღის გაჩერება შეუძლია, რაც ადვილად ერწყმის შემდგომ მარშრუტს.

ისტორია

შიდა ქართლი ანტიკური ხანის ქართლის — ბერძენ და რომაელ ავტორთა “იბერიის” — შინაგან ტერიტორიას წარმოადგენდა. ისეთ ძეგლებზე, როგორიცაა უფლისციხე, არქეოლოგიური კვლევები მიუთითებს დასახლებასა და კულტურულ საქმიანობაზე, რომელიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე პირველი ათასწლეულის დასაწყისამდე მიდის. კლდოვანი ქალაქი პოლიტიკური და სარწმუნოებრივი ცენტრი იყო საქართველოს IV საუკუნეში გაქრისტიანებამდე და მის შემდეგაც, და მნიშვნელობა არც ადრეულ შუა საუკუნეებში დაუკარგავს, თუმცა სამეფო და საეკლესიო ხელისუფლება თანდათან მცხეთისაკენ, შემდეგ კი თბილისისაკენ გადაინაცვლა.

ქალაქი გორი ჩამოყალიბდა, როგორც გამაგრებული პუნქტი, რომელიც აკონტროლებდა მდინარის გადასასვლელსა და ცენტრალური საქართველოს საგზაო ქსელს. მისი ციხე-სიმაგრე, გორის ციხე, საუკუნეების განმავლობაში არაერთხელ იქნა გადაკეთებული და განმტკიცებული, რადგან ქალაქი მონაცვლეობით ქართველების, სპარსელების, ოსმალების და რუსების ხელში გადადიოდა კავკასიაში გავლენისთვის ბრძოლის ფონზე. გორის სამხრეთით, ხეობაში მდებარე ათენის სიონის ტაძარი VII საუკუნით თარიღდება და ინახავს XI საუკუნის კედლის მხატვრობას, რომელიც კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს მონაცემებით ადრეშუასაუკუნეობრივი ქართული ფრესკული ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან შემორჩენილ ნიმუშად ითვლება.

- Advertisement -

თანამედროვე ისტორიაში გორი საერთაშორისო ცნობადობა მოიპოვა, როგორც იოსებ სტალინის დაბადების ადგილმა — იგი აქ 1878 წელს დაიბადა. მისი დაბადების სახლი და მომდევნო ათწლეულებში აშენებული საბჭოთა ხანის მუზეუმი დღემდე ქალაქის ვიზიტების ცენტრშია. შიდა ქართლმა 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროსაც განიცადა საბრძოლო მოქმედებები, როდესაც გორი და მიმდებარე სოფლები მოკლევადიანად იქნა ოკუპირებული. მას შემდეგ რეგიონი აღდგენილია, ხოლო ისტორიული ძეგლები ღიაა და კარგად შენახული. საქართველოს ისტორიული მემკვიდრეობის დაცვის პოლიტიკასთან დაკავშირებით დამატებითი ინფორმაცია ქვეყნდება საქართველოს კულტურისა და სპორტის სამინისტროს მხრიდან.

რა ნახოთ

უფლისციხის კლდოვანი ქალაქი

მტკვრის ზემოთ აღმართულ კლდოვან მასივში ნაკვეთი უფლისციხე დასახლებული იყო ჩვენს წელთაღრიცხვამდე პირველი ათასწლეულის დასაწყისიდან შუა საუკუნეებამდე, შეცვალა რა ფუნქციები — წარმართული კულტის ცენტრიდან ქრისტიანულ ქალაქამდე და შემდეგ თავშესაფრამდე შემოსევების დროს. მნახველს შეუძლია გაიაროს კლდეში ნაკვეთი დარბაზები, მათ შორის მოჩუქურთმებული ჭერით გამორჩეული ერთ-ერთი, ღვინის მარნები ქვევრის ორმოებით, თეატრის მსგავსი ნაგებობის ნაშთები და მოგვიანო პერიოდის ბაზილიკა. ბილიკები არათანაბარი და ნაწილობრივ ღია ცის ქვეშ მდებარეობს, ამიტომ მოსახერხებელი ფეხსაცმელი რეკომენდებულია.

გორის ციხე

გორის ციხე ქალაქის ცენტრში, ციცაბო გორაკზე დგას და თვალწარმტაცი ხედები იშლება გორსა და მტკვრის ხეობაზე. ციხე არაერთხელ იქნა აღდგენილი შუასაუკუნეებსა და ადრეულ ახალ ხანას შორის პერიოდში, როცა ქალაქის კონტროლი რეგიონალური ძალებიდან ძალას გადადიოდა. ინტერიერიდან მცირედია შემორჩენილი, მაგრამ გალავანი და ასვლა თავისთავად ღირს — ეს კარგი ორიენტირია ქვემოთ ქალაქის დასათვალიერებლად.

სტალინის მუზეუმი და დაბადების სახლი

გორის ცენტრში მდებარე მუზეუმის კომპლექსი ინახავს პატარა სახლს, სადაც იოსებ სტალინი 1878 წელს დაიბადა და რომელიც მოგვიანებით კოლონადიანი პავილიონითაა გარშემორტყმული, ასევე საბჭოთა პერიოდში აშენებულ მუზეუმის შენობას, სადაც ფოტოები, პირადი ნივთები და მისი ჯავშანშემოსილი სარკინიგზო ვაგონია წარმოდგენილი. ექსპოზიცია საბჭოთა პერიოდისადმი დიდწილად უკრიტიკოდ არის აგებული, და ხშირად მნახველები მუზეუმს უფრო საბჭოთა მემორიალური კულტურის, ვიდრე თავად სტალინის შესახებ მეტყველ ძეგლად აღიქვამენ. ახლომახლო მდებარე გორის სერგი მაკალათიას სახელობის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი უფრო ფართო სურათს იძლევა რეგიონის არქეოლოგიასა და ეთნოგრაფიაზე.

ათენის სიონი

გორიდან სამხრეთით, ვენახებით მოფენილ ხეობაში მდებარე ეს VII საუკუნის გუმბათოვანი ტაძარი ინახავს XI საუკუნის ფრესკებს, რომლებზეც ბიბლიური სიუჟეტები და ისტორიული დამკვეთების პორტრეტებია გამოსახული, განსხვავებული სტილით მოგვიანო ქართული საეკლესიო მხატვრობისგან. ათენის ხეობა ასევე ცნობილია მცირემასშტაბიანი მეღვინეობით. ტაძარი ჩუმია შუადღის საათების გარდა და ადვილად ერწყმის გორის ვიზიტს.

- Advertisement -

კასპისა და ქარელის მეღვინეობის სოფლები

კასპისა და ქარელის მიდამოებში ოჯახური მარნები აგრძელებენ ადგილობრივი ყურძნის ჯიშების მოყვანას და ღვინის დაყენებას ტრადიციული ქვევრებით — საქართველოს თიხის ჭურჭლით დუღილისა და დავარგებისთვის. რამდენიმე მარანი დათქმით იღებს სტუმრებს დეგუსტაციისთვის, რაც კახეთის უფრო ცნობილი მეღვინეობის რეგიონის ჩუმი ალტერნატივაა.

როგორ მივიდეთ

თბილისიდან შიდა ქართლამდე და გორამდე მანქანით გზა დაახლოებით ერთი საათი და ხუთი წუთი სჭირდება, თბილის-ქუთაისის მთავარი ავტომაგისტრალით. მარშრუტკები ხშირად მოძრაობენ თბილისის დიდუბის სადგურიდან და მგზავრობას, გაჩერებებზე დამოკიდებულებით, დაახლოებით ოთხმოცდაათი წუთი სჭირდება. ქუთაისიდან მგზავრობა იმავე მაგისტრალით, აღმოსავლეთისკენ, დაახლოებით ორი საათი და ოცი წუთი გრძელდება; ბათუმიდან გზაზე საჭიროა დაახლოებით ოთხი საათი და ოცდაათი წუთი. საქართველოს რკინიგზა მართავს სამგზავრო მატარებლებს თბილისსა და რეგიონის სადგურებს შორის, დასავლეთ-აღმოსავლეთის მთავარი ხაზის ფარგლებში — განრიგი და ბილეთები ხელმისაწვდომია უშუალოდ კომპანიის მეშვეობით. საგზაო პირობებისა და შეზღუდვების შესახებ ინფორმაციას აწვდის საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი. GTour სთავაზობს კერძო ტრანსფერებსა და ერთდღიან ტურებს თბილისიდან, ქუთაისიდან ან ბათუმიდან, ინგლისურენოვანი გიდით.

როდის წავიდეთ

შიდა ქართლი მთელი წლის განმავლობაში ხელმისაწვდომია, თუმცა გაზაფხული და შემოდგომა ყველაზე კომფორტულ ტემპერატურას გვთავაზობენ უფლისციხის ღია კლდოვანი ტერასების გასავლელად. ზაფხულში მდინარის ხეობაში ცხელა, ზამთარი კი ცივია, მაგრამ იშვიათად გადაულახავი, და კლდოვანი ქალაქი, ციხე და ტაძრები მაინც ღიაა მნახველთათვის. ადრე დილით ვიზიტი უფლისციხეში ეხმარება სიცხისა და თბილისიდან ჩამომავალი საექსკურსიო ავტობუსების ჯგუფების თავიდან აცილებაში.

სად დავრჩეთ და ვისადილოთ

გორში არის მცირედი, მაგრამ საკმარისი არჩევანი სასტუმროების, ერთი ღამის გასათევად ან რეგიონის მოსანახულებლად საჭირო ბაზად, მათ შორის Gori Inn და Hotel Georgia Gold. კვებისთვის, Cafe-Bar Georgia Gold ქალაქის ცენტრში ქართულ კერძებს სთავაზობს სტუმრებს. ხელნაკეთი ჭურჭლით დაინტერესებულ მნახველებს შეუძლიათ ეწვიონ Ceramilia-ს, ხელნაკეთი კერამიკის სოციალურ სახელოსნოს, ან George Tatulashvili-ის კერამიკის სახელოსნოს. პრაქტიკული ინფორმაცია და რუკები ხელმისაწვდომია გორის ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრში და მისი მეორე ფილიალში, ხოლო გორის სერგი მაკალათიას სახელობის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი ერთი საათის დათმობის ღირსია რეგიონული კონტექსტისთვის. GTour-ის შემოწმებულ ბაზაში უფრო მეტი სასტუმრო, მარანი და რესტორანია ჩამოთვლილი შიდა ქართლის მასშტაბით.

პრაქტიკული ინფორმაცია

უფლისციხესა და ათენის სიონში ასვლა და არათანაბარი ზედაპირის გავლაა საჭირო, ამიტომ მოსახერხებელი ფეხსაცმელი რეკომენდებულია; კლდოვან ქალაქში ზაფხულში ჩრდილი და წყალი შეზღუდულია. სტალინის მუზეუმი ცალკე შესასვლელ ბილეთს ითვალისწინებს და გთავაზობთ გიდურ ტურებს რამდენიმე ენაზე, მათ შორის ინგლისურად. მობილური კავშირი რეგიონში ზოგადად საიმედოა, და უმეტეს ობიექტზე ბარათით გადახდაა შესაძლებელი, თუმცა მცირე მარნებსა და სოფლის კაფეებში ნაღდი ფული შეიძლება უფრო სასურველი იყოს.

ხშირად დასმული კითხვები

• ღირს თუ არა უფლისციხის მონახულება, თუ თბილისსა და ქუთაისს შორის მხოლოდ ერთი დღე მაქვს? დიახ — ის მთავარ ავტომაგისტრალზე თითქმის უშუალოდაა მდებარე და მონახულება ერთიდან ორ საათამდე სჭირდება, რაც მას ადვილ გაჩერებად აქცევს თბილისი-ქუთაისის ან თბილისი-ბორჯომის მარშრუტზე.
• რამდენი დრო დავუთმოთ თავად გორს? ნახევარი დღე ჩვეულებრივ საკმარისია ციხის, სტალინის მუზეუმისა და ქალაქში ვახშმისთვის, თუმცა უფლისციხისა და ათენის სიონის დამატება მთელ დღეს ავსებს.
• შესაფერისია თუ არა სტალინის მუზეუმი ყველა მნახველისთვის? მუზეუმი სტალინის ცხოვრებას დიდწილად საბჭოთა პერიოდზე კრიტიკული კომენტარების გარეშე წარმოაჩენს, რაც ზოგ მნახველს არაკომფორტულად ეჩვენება; მიუხედავად ამისა, ის ფართოდ ნანახი ისტორიული ძეგლია და საინტერესო საბჭოთა მემორიალური კულტურის თვალსაზრისით.
• შესაძლებელია თუ არა უფლისციხემდე მისვლა საზოგადოებრივი ტრანსპორტით? საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ვარიანტები შეზღუდულია; დამოუკიდებელი მოგზაურების უმეტესობა იყენებს ტაქსის გორიდან, რომელიც ახლოს მდებარეობს, ან უერთდება ორგანიზებულ ტურს თბილისიდან.
• ღიაა თუ არა ათენის სიონის ფრესკები მთელი წლის განმავლობაში? ტაძარი ზოგადად ყოველდღიურად ღიაა, თუმცა სამუშაო საათები შეიძლება იცვლებოდეს და მოკრძალებული შემოწირულობა ჩვეულებრივად ითვლება; დიდი რელიგიური დღესასწაულების გარეშე მონახულება მხატვრობის უფრო მშვიდად დათვალიერების საშუალებას იძლევა.
• უსაფრთხოა თუ არა შიდა ქართლის მონახულება სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციულ საზღვართან სიახლოვის გამო? ძირითადი ტურისტული ობიექტები, მათ შორის გორი, უფლისციხე და ათენის სიონი, მთავრობის კონტროლირებად ტერიტორიაზეა და რეგულარულად ინახულება; მოგზაურებს ურჩევენ არ მიუახლოვდნენ თავად ადმინისტრაციულ სასაზღვრო ხაზს ადგილობრივი გიდის გარეშე.
• რა ადგილობრივი ყურძნის ჯიშების გასინჯვაა შესაძლებელი კასპისა და ქარელის მიდამოებში? მცირე ოჯახური მარნები ამ მხარეში ზრდიან ადგილობრივ ქართლურ ყურძნის ჯიშებს უფრო ფართოდ ცნობილ ქართულ ჯიშებთან ერთად და აყენებენ ქვევრის ღვინოებს, რომლებიც სტილურად განსხვავდება კახური ღვინისგან; ვიზიტების წინასწარ დაგეგმვაა რეკომენდებული.
• არის თუ არა მატარებელი თბილისიდან გორამდე? საქართველოს რკინიგზა მართავს სერვისებს თბილისი-ქუთაისი-ბათუმის ხაზზე, რომელიც რეგიონში ჩერდება; განრიგი უნდა გადამოწმდეს უშუალოდ კომპანიასთან ერთდღიანი მოგზაურობის დაგეგმვამდე.
• შეუძლია თუ არა GTour-ს ორგანიზება გაუწიოს კერძო გიდირებულ ერთდღიან ტურს შიდა ქართლში? დიახ — GTour აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და გიდირებულ ტურებს თბილისიდან, ქუთაისიდან ან ბათუმიდან, ინგლისურენოვანი გიდით, რომელიც ერთ დღეში მოიცავს უფლისციხეს, გორსა და ათენის სიონს.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Shida Kartli