ხარაგაული: ეროვნული პარკის კარიბჭე იმერეთში

მიმოხილვა

ხარაგაული დასავლეთ საქართველოში, იმერეთის რეგიონში, ტყით დაფარულ მთისწინეთში მდებარე პატარა ქალაქია, იქ, სადაც ლიხის ქედი საქართველოს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად ყოფს. თბილისიდან მანქანით დაახლოებით 2 საათსა და 30 წუთში მოხვდებით, ქუთაისიდან — 1 საათსა და 10 წუთში, ბათუმიდან კი გზას დაახლოებით 3 საათი და 30 წუთი დასჭირდება. ქალაქის კოორდინატებია 42.02° ჩრდილო განედი და 43.20° აღმოსავლეთ გრძედი. თავად ხარაგაულში ორი ათასამდე მცხოვრებია, თუმცა ის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენს და ქვეყნის ერთ-ერთი უდიდესი დაცული ტერიტორიის მთავარ შესასვლელ კარიბჭედაც ითვლება.

ქალაქის მნიშვნელობა მეტწილად მის გარშემო არსებულ ადგილებშია, ვიდრე საკუთარ არქიტექტურულ მემკვიდრეობაში: ქალაქის განაპირას იწყება ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, ახლომახლო დგას შუა საუკუნეების ქუბისას მონასტერი, ხოლო სურამის უღელტეხილზე გამავალი რკინიგზა ქართული საინჟინრო ისტორიის საინტერესო თავგადასავალს ინახავს. თბილისსა და ქუთაისს შორის მოგზაურთათვის ხარაგაული უფრო პრაქტიკული გაჩერებაა ლაშქრობის, თერმული წყლებისა და მშვიდი იმერული პეიზაჟის მოსანახულებლად, ვიდრე ძეგლებით დატვირთული დანიშნულების ადგილი. GTour მას იმერეთის უფრო ფართო მარშრუტის მოქნილ ნაწილად განიხილავს, ღვინის მარნებთან და სხვა სანახაობებთან ერთად.

ისტორია

დღევანდელი ხარაგაულის მიდამოები ისტორიულად იმერეთის სამეფოს ეკუთვნოდა — ერთ-ერთი დასავლურქართული სამეფოსი, რომელიც გაერთიანებული ქართული მონარქიის დაშლის შემდეგ, გვიან შუა საუკუნეებში ჩამოყალიბდა. ჯერ კიდევ მანამ, სანამ ხარაგაული ადმინისტრაციულ ცენტრად ჩამოყალიბდებოდა, ახლომახლო უკვე მოქმედებდა ქუბისას მონასტერი, რომელიც გადმოცემით მე-9 საუკუნეში დაარსდა. მისი მთავარი ტაძარი მე-14 საუკუნეში მღვდელმონაზონ დამიანეს მიერ შესრულებული ფრესკებით შეიმკო, რომლებიც გვიანი შუა საუკუნეების ქართული მხატვრობის ყველაზე შესწავლილ ნიმუშებად ითვლება.

ხარაგაულის თანამედროვე განვითარება ამიერკავკასიის რკინიგზის მშენებლობას უკავშირდება. ფოთი-თბილისის მონაკვეთი 1872 წელს გაიხსნა, თუმცა ლიხის ქედის მთიანი გადასასვლელის დასაძლევად, სურამის უღელტეხილთან, დამატებითი საინჟინრო სამუშაოები გახდა საჭირო, მათ შორის გვირაბის გაყვანა, რომელიც 1880-იან წლებში დასრულდა და დამრეც ციცაბო უბანზე მოძრაობა გაამარტივა. ამ მონაკვეთზე მოძრაობის ელექტრიფიკაცია 1932 წელს განხორციელდა — საბჭოთა კავშირში რკინიგზის ელექტრიფიკაციის ადრეულ ეტაპზე მნიშვნელოვანი მოვლენა — და ხარაგაულის სადგურიც სწორედ ამ მარშრუტზე მომსახურების პუნქტად განვითარდა. 1920-30-იანი წლების საბჭოთა ადმინისტრაციულმა რეფორმებმა ხარაგაული იმერეთის რაიონულ ცენტრად საბოლოოდ ჩამოაყალიბა.

- Advertisement -

მე-20 საუკუნის ბოლოს გარშემო მთის ტყეების დაცვა სერიოზულად დაიწყო. ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი 1995 წელს დაარსდა, ნაწილობრივ ადრინდელი სატყეო ნაკრძალების ბაზაზე, შემდგომში კი გაფართოვდა და კავკასიის ერთ-ერთ უდიდეს დაცულ ტერიტორიად იქცა. პარკს დაცული ტერიტორიების სააგენტო მართავს, ხოლო მის მარელისის შესასვლელს, რომელიც ხარაგაულთან ახლოს მდებარეობს, იმერეთის მხრიდან მომავალი ვიზიტორებისთვის მთავარი შესასვლელის სტატუსი მოიპოვა — განსხვავებით ბორჯომის მხარეს, სამცხე-ჯავახეთში არსებული გასასვლელისგან.

რა დავათვალიეროთ

ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, მარელისის შესასვლელი

პარკი გადაჭიმულია მცირე კავკასიონისა და ლიხის ქედის ფერდობებზე, მკვრივი წიფლისა და ნაძვის ტყეებში, სადაც მონიშნული ბილიკები მოკლე სასეირნო გზებიდან მრავალდღიან ლაშქრობებამდე მერყეობს და ბორჯომის მხარესთანაც აკავშირებს. ხარაგაულთან ახლოს მდებარე მარელისის სავიზიტო ცენტრი და სატყეო დარაჯის პუნქტი დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ემორჩილება და სთავაზობს ბილიკების რუკებს, ნებართვებსა და მოგზაურობის ძირითად ინფორმაციას. პარკის ცხოველთა სამყაროში შედის ყავისფერი დათვი, მგელი და მრავალი ტყის ფრინველი, თუმცა მათი დანახვა იშვიათი და შემთხვევითია ლაშქრობის დროს.

ქუბისას მონასტერი

ქუბისა მოქმედი მონასტერია, რომლის ტაძარი გადმოცემით მე-9 საუკუნეს განეკუთვნება, ხოლო ინტერიერის ფრესკული ციკლი მე-14 საუკუნეში დაემატა. ფერწერა, მღვდელმონაზონ დამიანეს ავტორობით, გვიანი შუა საუკუნეების ქართული საეკლესიო ხელოვნების მნიშვნელოვან ნიმუშად ითვლება და სტილისა და წარწერების თვალსაზრისით შესწავლის საგანია. ძეგლი ტყით შემოსილ ხეობაშია განთავსებული და ხარაგაულიდან მანქანით ცოტა ხნის სავალზეა, თბილისი-ქუთაისის მთავარი ავტომაგისტრალიდან გამავალი მშვიდი გვერდითი გზით.

ნუნისი

ნუნისი ხარაგაულის მთებში მდებარე პატარა საკურორტო სოფელია, რომელიც ადგილობრივად მინერალური თერმული წყლებითა და ისტორიული სამონასტრო კომპლექსით არის ცნობილი. წყაროებს დიდი ხანია არაფორმალურად იყენებენ საბანაოდ, ხოლო ტყით დაფარულ ფერდობებს შორის მდებარეობა მას ეროვნული პარკისკენ მიმავალთათვის ან იქიდან მომავალთათვის სასიამოვნო გაჩერებად აქცევს. ინფრასტრუქტურა მოკრძალებულია და მთლიანად ეხამება მიდამოს მშვიდ ხასიათს.

ხარაგაულის სარკინიგზო სადგური და სურამის უღელტეხილის ხაზი

ხარაგაულის სადგური თბილისი-ქუთაისის ისტორიულ სარკინიგზო დერეფანზეა, რომელიც ლიხის ქედს სურამის უღელტეხილთან კვეთავს — მარშრუტი, რომელიც ციცაბო დაქანებითა და მე-20 საუკუნის დასაწყისის ადრეული ელექტრიფიკაციით გამოირჩევა. სამგზავრო და სატვირთო მატარებლები დღესაც გადის ამ ხაზზე, ხოლო სადგურის შენობა და მიმდებარე ტერიტორია საბჭოთა ეპოქის ინდუსტრიულ იერს ინარჩუნებენ. თავად გადასასვლელი, რომელიც გზიდან და ქალაქს ზემოთ არსებული სარკინიგზო ხაზიდან ჩანს, საქართველოს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილების ისტორიულ საზღვარს აღნიშნავს.

- Advertisement -

როგორ მივხვდეთ

თბილისიდან ხარაგაულში მთავარი თბილისი-ქუთაისის ავტომაგისტრალით მოხვდებით, გზა დატვირთულობისა და ლიხის ქედზე არსებული პირობების მიხედვით დაახლოებით 2 საათსა და 30 წუთს გრძელდება; მარშრუტკები თბილისის დიდუბის სადგურიდან ქუთაისის მიმართულებით გადის და მძღოლს ხარაგაულში გაჩერებას შეუძლია სთხოვოთ. ქუთაისიდან იგივე მაგისტრალი საპირისპირო მიმართულებით გადის, გზა დაახლოებით 1 საათი და 10 წუთი გრძელდება და აქაც რეგულარულად დადის მარშრუტკები. ბათუმიდან მგზავრობა უფრო გრძელია — დაახლოებით 3 საათი და 30 წუთი, ქუთაისის გავლით. თბილისი-ქუთაისი-ბათუმის სარკინიგზო ხაზზე მოძრავი სამგზავრო მატარებლებიც ჩერდებიან ხარაგაულის სადგურზე, რაც გზისთვის სანახაობრივ ალტერნატივას, განსაკუთრებით სურამის უღელტეხილის მონაკვეთზე, სთავაზობს მგზავრებს. ზამთრის მოგზაურობის წინ გზების მდგომარეობის გადამოწმება მიზანშეწონილია. GTour გთავაზობთ კერძო ტრანსფერებს და გიდით თანხლებულ ერთდღიან ტურებს თბილისიდან, ქუთაისიდან ან ბათუმიდან ინგლისურენოვანი მძღოლ-გიდით.

როდის წავიდეთ

გვიანი გაზაფხულიდან შემოდგომის ჩათვლით, დაახლოებით მაისიდან ოქტომბრამდე, ყველაზე პრაქტიკული პერიოდია ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში სალაშქროდ, როცა ბილიკები თოვლისგან თავისუფალია და ტყის ბილიკები გასავლელია. ზაფხულს დასავლეთ საქართველოსთვის დამახასიათებელი თბილი და ტენიანი ამინდი ახლავს, თუმცა ტყით დაფარული სიმაღლე ბარში არსებული სიცხისგან გარკვეულ შვებას იძლევა. ზამთარში მაღალმთიანი ბილიკების დიდი ნაწილი იკეტება ან მათზე წვდომა იზღუდება, ხოლო თოვლმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს მთის გზის მონაკვეთებზეც, თუმცა თავად ქალაქი მთავარი მაგისტრალითა და რკინიგზით მთელი წლის განმავლობაში ხელმისაწვდომი რჩება.

სად დავრჩეთ და რა ვჭამოთ

ხარაგაულში ფორმალური საცხოვრებელი ვარიანტები შეზღუდულია და მოგზაურთა უმეტესობა ქუთაისში ან ეროვნული პარკის შესასვლელებთან მდებარე სტუმართმასთან ჩერდება, ქალაქში გაჩერებას ახლომახლო ღვინის მწარმოებლების მონახულებასთან აერთიანებს რა. GTour-ის გადამოწმებულ ბაზაში ხარაგაულთან ახლოს ორი მარანია შესატანი მარშრუტში: ავალიშვილის მარანი, ოჯახური ღვინის მარანი, და მარანი „რერო“ — ორივე იმერული ღვინის სტილების დეგუსტაციას სთავაზობს სტუმრებს. GTour-ის გადამოწმებული ბაზა მოიცავს ასევე სხვა სასტუმროების, მარნებისა და რესტორნების სიას მთელ იმერეთში, უფრო ხანგრძლივი მარშრუტის დაგეგმვისთვის.

პრაქტიკული რჩევები

მობილური ქსელის დაფარვა თავად ქალაქში საიმედოა, თუმცა ეროვნული პარკის ტყის ბილიკებზე შეიძლება შესუსტდეს, ამიტომ ოფლაინ რუკების წინასწარ ჩამოტვირთვა მიზანშეწონილია. ნაღდი ფული გამოგადგებათ პატარა სტუმართმასთან, სოფლის მაღაზიებსა და ნუნისის შემოგარენში არაფორმალურ გაჩერებებზე, რადგან ბარათით გადახდა დიდი ქალაქების გარეთ შეზღუდულია. ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ბილიკებზე შესვლა ძირითადად უფასოა, თუმცა ზოგიერთი მარშრუტი და სერვისი სატყეო დარაჯის პუნქტში რეგისტრაციას მოითხოვს — მრავალდღიანი ლაშქრობის წინ დაცული ტერიტორიების სააგენტოში მოქმედი წესების გადამოწმება რეკომენდებულია. მოთხოვნილია მედგარი ფეხსაცმელი ნებისმიერი გასეირნებისთვის ქალაქს გარეთ, რადგან ტყის ბილიკები წვიმიან სეზონს გარეთაც შეიძლება ტალახიანი იყოს.

ხშირად დასმული კითხვები

• ღირს თუ არა ხარაგაულში დამოუკიდებლად გაჩერება? ქალაქი საკმაოდ მოკრძალებულია და მისი ინტერესი უფრო ეროვნული პარკისა და მონასტრის კარიბჭედ ყოფნაშია, ვიდრე საკუთარ შიგთავსში. მოგზაურთა უმეტესობა მას მოკლევადიან გაჩერებად ან ღამისთევის ბაზად იყენებს, ვიდრე დამოუკიდებელ დანიშნულების ადგილად.
• რამდენად შორსაა ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი ქალაქიდან? პარკის მარელისის შესასვლელი და სატყეო დარაჯის პუნქტი ხარაგაულიდან მანქანით ცოტა ხნის სავალზეა, რაც ქალაქს ერთდღიანი ლაშქრობისთვის ან ბორჯომისკენ მიმავალი უფრო ხანგრძლივი მარშრუტის დასაწყისად პრაქტიკულ ბაზად აქცევს.
• შეიძლება თუ არა ქუბისას მონასტრის დამოუკიდებლად მონახულება? დიახ, მონასტერს თბილისი-ქუთაისის მთავარი მაგისტრალიდან გამავალი მონიშნული გვერდითი გზით მიხვალთ და ის ვიზიტორებისთვის ღიაა, როგორც მოქმედი საეკლესიო ძეგლი; ტაძრის შიგნით მოკრძალებული ჩაცმულობაა მოსალოდნელი.
• არის თუ არა მატარებელი ხარაგაულში მისასვლელად კარგი ვარიანტი? თბილისი-ქუთაისი-ბათუმის სარკინიგზო ხაზზე მოძრავი სამგზავრო მატარებლები ჩერდება ხარაგაულის სადგურზე და სურამის უღელტეხილზე სანახაობრივ ხედებს გთავაზობთ, თუმცა საავტომობილო ტრანსპორტი მოგზაურთა უმეტესობისთვის უფრო სწრაფი და მოქნილი რჩება.
• რომელი სეზონია საუკეთესო ხარაგაულის მიდამოებში სალაშქროდ? გვიანი გაზაფხული ადრეულ შემოდგომამდე ყველაზე გასუფთავებულ ბილიკებსა და სტაბილურ ამინდს გვთავაზობს; ზამთრის თოვლი კი ეროვნული პარკის მაღალმთიან მონაკვეთებზე წვდომას ზღუდავს.
• არის თუ არა თერმული წყლები ხარაგაულთან ახლოს? ახლომახლო სოფელი ნუნისი ცნობილია მინერალური თერმული წყლებითა და ისტორიული სამონასტრო კომპლექსით, რაც ეროვნულ პარკზე ან ქუბისას მონასტერზე ორიენტირებულ ვიზიტს მარტივად ავსებს ნახევარდღიანი დამატებით.
• ეხმარება თუ არა GTour ხარაგაულსა და მიმდებარე ადგილების გიდით მონახულებაში? დიახ, GTour აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და გიდით თანხლებულ ერთდღიან ტურებს თბილისიდან, ქუთაისიდან ან ბათუმიდან, რომლებიც ხარაგაულს ეროვნულ პარკთან, ქუბისას მონასტერთან და ახლომახლო მარნებთან აერთიანებს, ინგლისურენოვანი გიდის თანხლებით.
• ხელმისაწვდომია თუ არა საცხოვრებელი თავად ხარაგაულში? ქალაქში ფორმალური სასტუმროების არჩევანი შეზღუდულია; მოგზაურთა უმეტესობა ქუთაისში ან ეროვნული პარკის შესასვლელებთან მდებარე სტუმართმასთან რჩება და ხარაგაულსა და მის მიდამოებში ერთდღიან ვიზიტებს აწყობს.
• რა ღვინის დაგემოვნება შეიძლება ხარაგაულთან ახლოს? ქალაქთან ახლოს მდებარე პატარა ოჯახურ მარნებში იმერული ღვინის სტილების დაგემოვნებაა შესაძლებელი, მათ შორის ავალიშვილის მარანსა და მარან „რეროში“, რომლებიც ორივე GTour-ის გადამოწმებულ ბაზაშია შეტანილი.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Kharagauli