ფოთი — საქართველოს მთავარი საზღვაო ნავსადგური შავი ზღვის სანაპიროზე

მიმოხილვა

ფოთი შავი ზღვის სანაპიროზე მდებარე პორტო ქალაქია, სამეგრელო-ზემო სვანეთის რეგიონში, იმ ადგილას, სადაც მდინარე რიონი ზღვას უერთდება. ქალაქი თბილისიდან დაახლოებით 4 საათსა და 25 წუთში, ქუთაისიდან 1 საათსა და 25 წუთში, ბათუმიდან კი 1 საათსა და 10 წუთში მდებარეობს. ფოთში დაახლოებით 41 498 ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქი დაბლობ, ჭაობიან სანაპირო დაბლობზეა გაშენებული, ტბა პალიასტომისა და კოლხეთის ეროვნული პარკის ჭაობების სიახლოვეს, რაც მას საქართველოს სხვა ქალაქებისგან განსხვავებულ, ბრტყელ და ტენიან იერს სძენს.

ფოთის მნიშვნელობა მდგომარეობს იმაში, რომ ის საქართველოს მთავარი სავაჭრო საზღვაო ნავსადგურია და ქვეყნის უძველესი რკინიგზის ტერმინალი — ეს როლი უკავშირდება ანტიკური ფაზისის სიახლოვეს, რომელსაც კლასიკური გეოგრაფები დიდი ხნის განმავლობაში სწორედ ამ სანაპირო ზოლთან აკავშირებდნენ. მოგზაურისთვის ფოთი არც თუ ისე ძეგლებით დატვირთული ადგილია, არამედ მომუშავე ნავსადგურიანი ქალაქი, საგულისხმო ტაძრითა და ისტორიული შუქურით, რომელსაც კავკასიის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ჭაობთან პირდაპირი წვდომა აქვს — ეს მას პრაქტიკულ გაჩერებად აქცევს შავი ზღვის სანაპიროს სამეგრელო-სვანეთის მარშრუტთან შესაწყვილებლად.

ისტორია

თანამედროვე ფოთის მიმდებარე ტერიტორია ანტიკური ავტორების უმრავლესობის მიხედვით ფაზისად იწოდებოდა — ბერძნული კოლონია იმავე სახელწოდების მდინარეზე (დღევანდელი რიონი), რომელიც ანტიკურობაში ცნობილი იყო როგორც შავი ზღვისა და კავკასიისკენ მიმავალი გზების დამაკავშირებელი სავაჭრო პუნქტი. ანტიკური ფაზისის ზუსტი მდებარეობის არქეოლოგიური დადასტურება დღემდე სადავოა, თუმცა მდინარის შესართავთან საზღვაო კონტაქტები ანტიკური პერიოდიდან მაინც არსებობდა.

შუა საუკუნეებში ტერიტორია დასავლეთ საქართველოს სამეფოების, შემდეგ კი სამეგრელოს სამთავროს ნაწილი იყო. მე-16 საუკუნიდან მდინარის შესართავთან ოსმალეთის იმპერიას ციხე-სიმაგრე ჰქონდა, და დასახლება არაერთხელ გადადიოდა ხელიდან ხელში — ადგილობრივ ქართველ მმართველებსა და ოსმალურ გარნიზონებს შორის.

- Advertisement -

რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს რუსულმა ჯარებმა ციხე დაიკავეს, ხოლო 1828 წლის ადრიანოპოლის ზავმა სანაპიროზე რუსეთის კონტროლი დაამტკიცა. რუსეთის იმპერიის პერიოდში ფოთი ღრმაწყლოვან ნავსადგურად განვითარდა ამიერკავკასიის მზარდი ვაჭრობის მოსამსახურებლად; ქალაქის დღევანდელი ქუჩათა ქსელი და ნავსადგურის ნაგებობები უმეტესწილად სწორედ ამ პერიოდს ეკუთვნის. 1872 წელს გაიხსნა ფოთი-თბილისის რკინიგზა, საქართველოში პირველი რკინიგზის ხაზი, რამაც საბოლოოდ განამტკიცა ფოთის როლი, როგორც ჭიშკრისა, რომლის გავლითაც საქონელი და მგზავრები მოძრაობდნენ შავ ზღვასა და ქვეყნის სიღრმეს შორის.

საბჭოთა პერიოდში ფოთი შემდგომ გაფართოვდა, როგორც სამრეწველო ნავსადგური და გემთმშენებლობის ცენტრი. საქართველოს დამოუკიდებლობის შემდეგ ნავსადგური მოდერნიზებული და ნაწილობრივ პრივატიზებული იქნა, ხოლო 2008 წელს მის სიახლოვეს შეიქმნა თავისუფალი ინდუსტრიული ზონა საწარმოო და ლოგისტიკური ინვესტიციების მოსაზიდად — ეს კიდევ უფრო განამტკიცა ფოთის, როგორც ქვეყნის მთავარი შავი ზღვის სავაჭრო ნავსადგურის, სტატუსი.

რა ნახოთ

კოლხეთის ეროვნული პარკი და ტბა პალიასტომი

ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, უშუალოდ ფოთის მახლობლად, კოლხეთის ეროვნული პარკი იცავს სანაპირო ჭაობებს, ლერწმიანებს და კოლხური ტყის რელიქტურ ფრაგმენტებს ტბა პალიასტომის გარშემო — ეს უკანასკნელი ზღვასთან დაკავშირებული მლაშე ლაგუნაა. პარკს საქართველოს დაცული ტერიტორიების სააგენტო მართავს, სთავაზობს ტურისტებს ნავით გასეირნებას ტბაზე და ჭაობში სავალ ბილიკებს, ხოლო ჩიტებზე დაკვირვება ვიზიტორთა მთავარ მოზიდვის საშუალებად მიიჩნევა.

ფოთის შუქურა

მე-19 საუკუნეში აგებული ჩუგუნის შუქურა, რომელიც გემების ნავსადგურში შესვლას უწინ წარმართავდა, დღესაც მოქმედი ნავიგაციური საშუალებაა და ქალაქის სანაპიროს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობადი ნაგებობა. იგი ნავსადგურის შესასვლელთან დგას და მისი დათვალიერება სჯობს სანაპირო ბულვარიდან, ვიდრე შიგნით შესვლის მცდელობით.

ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის შობის საკათედრო ტაძარი

ფოთის მთავარი მართლმადიდებლური ტაძარი, დასრულებული მე-19 საუკუნის ბოლოსა და მე-20 საუკუნის დასაწყისში, ქალაქის ცენტრალურ მოედანს ამშვენებს მაღალი სამრეკლოთი, რომელიც ბრტყელი ქალაქის ცენტრის დიდი ნაწილიდან ჩანს. ტაძარი ადრინდელი ხის ეკლესიის ადგილას აშენდა და დღემდე მოქმედი სამრევლოა.

- Advertisement -

ფოთის საზღვაო ნავსადგური და სანაპირო

მომუშავე ნავსადგური, საქართველოში ყველაზე დატვირთული, ქალაქის ეკონომიკასა და სილუეტს განაპირობებს — კონტეინერების ამწეები და სატვირთო გემები რიონის სანაპიროს არაერთი წერტილიდან ჩანს. ნავსადგური ჩვეულებრივ შემთხვევით ვიზიტორებისთვის ღია არ არის, თუმცა მდინარის შესართავიდან მისი დათვალიერება ქალაქის კომერციული როლის შეგრძნებისთვის ღირს.

როგორ მივახვიდეთ

თბილისიდან ფოთში ჩასასვლელად გამოიყენება მთავარი ავტომაგისტრალი დასავლეთის მიმართულებით, ქუთაისისა და სამტრედიის გავლით — გზა დაახლოებით 4 საათსა და 25 წუთს სჭირდება. ქუთაისიდან იმავე გზით მგზავრობა დაახლოებით 1 საათი და 25 წუთია, ბათუმიდან კი — დაახლოებით 1 საათი და 10 წუთი, სანაპირო და შიდა დამაკავშირებელი გზების გავლით. ფოთში მარშრუტკები დადის თბილისის დიდუბის ავტოსადგურიდან, ასევე ქუთაისისა და ბათუმის ავტოსადგურებიდან, მგზავრობის დროც დაახლოებით ავტომობილით მგზავრობის დროს ემთხვევა, გაჩერებების გათვალისწინებით.

როდის წავიდეთ

გვიანი გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე პერიოდი ყველაზე თბილი ამინდია სანაპიროზე სეირნობისა და ტბა პალიასტომზე ნავით გასეირნებისთვის, თუმცა სანაპირო კლიმატი მთელი წლის განმავლობაში ტენიანია და ზაფხულში სიცხე მძიმედ, ტენიანად შეიგრძნობა. ჩიტებზე დამკვირვებლები ხშირად გაზაფხულისა და შემოდგომის მიგრაციის პერიოდებს ანიჭებენ უპირატესობას კოლხეთის ეროვნული პარკის მონახულებისას. ზამთარი რბილია, მაგრამ წვიმიანი, რაც კოლხეთის დაბლობისთვის დამახასიათებელია.

სად დავრჩეთ და ვივახშმოთ

ფოთს შეზღუდული, მაგრამ პრაქტიკული საცხოვრებელი ბაზა აქვს — სასტუმროები და სტუმართმოყვარე სახლები, ძირითადად ორიენტირებული ნავსადგურის ბიზნესსა და გამვლელ მოგზაურებზე, ასევე სანაპირო რესტორნები, სადაც ახალ თევზსა და მეგრულ კერძებს მოგართმევენ. უახლესი რეკომენდაციებისთვის სამეგრელოს რეგიონში ღირს დამატებითი დეტალების გადამოწმება სანდო წყაროებში.

პრაქტიკული რჩევები

ფოთი ბრტყელი და კომპაქტური ქალაქია, რაც მის ფეხით ან ტაქსით მოგზაურობას ადვილს ხდის. ნავსადგურის ტერიტორია და მიმდებარე სამრეწველო ზონები ტურისტული ობიექტები არ არის და წვდომა შეზღუდულია — სტუმრებს ურჩევენ, დარჩნენ საჯარო სანაპიროზე და ქალაქის ქუჩებზე. ზაფხულში ჭაობების სიახლოვეს კოღოები შემაწუხებელია, ამიტომ კოლხეთის ეროვნული პარკის მონახულებისას რეპელენტის წაღება ღირს.

ხშირად დასმული კითხვები

ღირს თუ არა ფოთის მონახულება საქართველოს მარშრუტში?
ფოთი უფრო პრაქტიკული გაჩერებაა, ვიდრე მთავარი დანიშნულების ადგილი — მისი ღირებულება ძირითადად კოლხეთის ეროვნულ პარკში, ტაძარსა და ნავსადგურის ატმოსფეროშია. მოგზაურთა უმეტესობა მას ბათუმთან, ქუთაისთან ან სამეგრელოს უფრო ფართო მარშრუტთან ერთად აერთიანებს, ვიდრე ცალკე სტუმრობს.

რამდენად შორს არის ფოთი ბათუმიდან?
ფოთი ბათუმიდან გზით დაახლოებით 1 საათსა და 10 წუთშია, რაც მას ბათუმზე ორიენტირებული მოგზაურობის მარტივ ნახევარდღიან დანამატად აქცევს, განსაკუთრებით კოლხეთის ეროვნული პარკის მონახულებისთვის.

შესაძლებელია თუ არა ანტიკური ფაზისის ნახვა დღევანდელ ფოთში?
არა, ანტიკური ფაზისის დადასტურებული ზედაპირული ნაშთები დღეს ვიზიტორებისთვის ხელმისაწვდომი არ არის ფოთში; მისი ზუსტი მდებარეობა არქეოლოგებს შორის ჯერ კიდევ სადავოა, და ანტიკური დასახლება ზოგადად ამ ტერიტორიასთან ასოცირდება, და არა თანამედროვე ქალაქში რომელიმე კონკრეტულ გათხრილ ადგილთან.

უსაფრთხოა თუ არა ფოთში სეირნობა?
ფოთის ცენტრი და სანაპირო ზოგადად მშვიდი და სავალია, ძირითადი წინდახედულობა კი ჩვეულებრივი ქალაქური სიფრთხილე და უნიშნო სამრეწველო ნავსადგურის ზონების არიდებაა.

რით არის ცნობილი კოლხეთის ეროვნული პარკი?
პარკი იცავს სანაპირო ჭაობებს, ტბა პალიასტომსა და კოლხური ტყის რელიქტურ ნაწილებს, და ძირითადად ცნობილია ჩიტებზე დაკვირვებითა და ტბაზე ნავით გასეირნებებით, რომელსაც საქართველოს დაცული ტერიტორიების სააგენტო მართავს.

არის თუ არა ფოთში პლაჟი?
ფოთს ნავსადგურის მახლობლად სანაპირო ზოლი აქვს, თუმცა მოგზაურთა მიერ უფრო ხშირად გამოყენებული ქვიშა-კენჭნარიანი პლაჟები სანაპიროზე უფრო შორს, ბათუმისა ან ურეკის მიმართულებით მდებარეობს.

არსებობს თუ არა საზოგადოებრივი ტრანსპორტი ფოთსა და ქუთაისს შორის?
დიახ, ფოთსა და ქუთაისს მარშრუტკები აკავშირებს, ავტომობილით გზა დაახლოებით 1 საათსა და 25 წუთს სჭირდება, მარშრუტკებიც დაახლოებით იმავე გრაფიკს მისდევენ.

რატომ არის ფოთი მნიშვნელოვანი საქართველოს ეკონომიკისთვის?
ფოთში მდებარეობს საქართველოს უდიდესი სავაჭრო საზღვაო ნავსადგური, და სწორედ ეს ქალაქი იყო 1872 წელს აგებული ქვეყნის პირველი რკინიგზის ტერმინალი, რამაც მას ხანგრძლივი როლი მიანიჭა, როგორც შავი ზღვისა და ქვეყნის სიღრმის მთავარ დამაკავშირებელ რგოლს.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Poti