ქედა — ზღვიდან აჭარის მთებისკენ მიმავალი კარიბჭე

ზოგადი ინფორმაცია

ქედა მცირე ზომის ქალაქია და ქედის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი აჭარაში, საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ის მდებარეობს აჭარისწყლის ხეობაში, იმ გზაზე, რომელიც შავი ზღვის სანაპიროდან, ბათუმიდან, ადის ხულოსა და გოდერძის უღელტეხილისკენ. ბათუმიდან მანქანით დაახლოებით 55 წუთი სჭირდება ჩასვლას, ქუთაისიდან — დაახლოებით 3 საათი და 35 წუთი, ხოლო თბილისიდან მგზავრობა თითქმის 7 საათს გრძელდება. თავად ქალაქში მოსახლეობა დაახლოებით 1510 კაცს შეადგენს, მუნიციპალიტეტის სოფლები კი ცნობილია თხილის პლანტაციებით, ხის აჭარული საოჯახო სახლებითა და ციცაბო, ტყით დაფარული ქედებით, რომლებიც მცირე კავკასიონისკენ იწევა.

ქედა მნიშვნელოვანია არა რომელიმე ერთი ღირსშესანიშნაობით, არამედ როგორც გასასვლელი კარიბჭე — სწორედ აქედან იწყება გზა დაბლობი აჭარიდან ხულოს, ბეშუმისა და გოდერძის მაღალმთიან სოფლებისკენ. აქვე მდებარეობს რეგიონის ერთ-ერთი ყველაზე თავისებური შუასაუკუნეების ეკლესია, კარგად შემონახული ქვის თაღოვანი ხიდი და ჩანჩქერი, ასევე ძველი ხის ხიდებითა და ხალხური არქიტექტურით გამორჩეული ხეობები, რომელთა პოვნა სანაპიროსთან ახლოს გაცილებით რთულია. ბათუმის მიღმა მარშრუტის დაგეგმვისას ქედა ლოგიკური არჩევანია ნახევარდღიანი ან ერთი ღამის გასატარებლად, და GTour მას შიდა აჭარის კერძო ტურებში შეტანისთანავე გთავაზობთ.

ისტორია

აჭარის დანარჩენი ნაწილის მსგავსად, ქედის მხარეც შუასაუკუნეების ქართული სამეფოს ნაწილი იყო, ვიდრე მე-16 საუკუნიდან ოსმალეთის კონტროლის ქვეშ არ მოექცა — პერიოდი, რომელმაც ღრმა კვალი დატოვა ადგილობრივ არქიტექტურაში, სამზარეულოსა და, რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში, რელიგიაშიც, რადგან სოფლის მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა ოსმალური ადმინისტრაციის დროს ისლამი მიიღო. სხალთას ხეობაში, ქედასთან ახლოს აშენებული შუასაუკუნეების სხალთას ეკლესია ჩვეულებრივ XIII საუკუნით თარიღდება და ამ ოსმალურ პერიოდზე ადრეა აგებული — ეს ის ქართული საეკლესიო ძეგლია, რომელიც მოწმობს მთიან რეგიონში ოსმალური ბატონობის დამყარებამდე არსებულ ქართულ ტრადიციას.

რეგიონზე ოსმალეთის კონტროლი 1877–1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომის შემდეგ დასრულდა — ბერლინის ხელშეკრულებით აჭარა, მათ შორის ქედის რაიონი, რუსეთის იმპერიას გადაეცა. პირველი მსოფლიო ომისა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხანმოკლე დამოუკიდებლობის შემდგომი აღრევის შემდეგ, რეგიონის სტატუსი 1921 წლის ყარსის ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რის შემდეგაც საბჭოთა საქართველომ ჩამოაყალიბა აჭარის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა — სტატუსი, რომელიც პოსტსაბჭოთა კონსტიტუციასთან ადაპტირებული, დღესაც აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სახით გრძელდება. ქედა საბჭოთა პერიოდში განვითარდა როგორც რაიონული ცენტრი, რომელიც გარშემო მთიან სოფლებს ემსახურებოდა — ეს ფუნქცია დღემდე შენარჩუნებულია, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა კი ძირითადად მდინარის ხეობასა და ხულოსკენ მიმავალ გზაზეა თავმოყრილი.

- Advertisement -

რა ნახოთ

სხალთას ეკლესია (სხალთას მონასტერი)

ქედიდან მოკლე მანძილზე, ვიწრო განშტოებულ ხეობაში მდებარეობს ეს გუმბათოვანი ქვის ეკლესია, რომელიც ზოგადად XIII საუკუნით თარიღდება და მთიანი აჭარის ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახული შუასაუკუნეების ძეგლია. ის, რომ ეკლესია ოსმალური ბატონობის ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაშიც შემორჩა, როდესაც ირგვლივ მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა ისლამი მიიღო, მას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს რეგიონის ადრეული ქართული ქრისტიანული ისტორიის შესახებ ინფორმაციის წყაროდ. ეკლესია და მისი გარემო, მდინარე სხალთისწყალის პირას, მთავარი ხეობის გზიდან მცირე გადახვევას ნამდვილად ღირს.

მახუნცეთის ჩანჩქერი და თაღოვანი ხიდი

სოფელ მახუნცეთში, ქედის მუნიციპალიტეტის ფარგლებში, დაახლოებით 20 მეტრის სიმაღლის ჩანჩქერი ეცემა XIX საუკუნის ერთთაღოვანი ქვის ხიდის გვერდით, რომელიც ხსნარის გარეშე, ტრადიციული აჭარული წესით არის აგებული. ჩანჩქერის, ხიდისა და ირგვლივ გაშლილი თხილის პლანტაციების ერთობლიობა ამ ადგილს ბათუმი-ხულოს გზის ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად დაფოტოებულ წერტილად აქცევს. გზიდან ჩანჩქერის ძირისკენ მოკლე ბილიკი მიემართება.

ძველი აჭარული ქვისა და ხის ხიდები

მახუნცეთის მიღმა, აჭარისწყლის ხეობასა და მის განშტოებებში შემორჩენილია კიდევ რამდენიმე თაღოვანი ქვის ხიდი და ხის ფეხით გასავლელი ხიდი, იგივე ადგილობრივი ტრადიციით აგებული, ზოგი დღემდე ყოველდღიურად გამოიყენება სოფლის მცხოვრებთა მიერ, ვენახებსა და საძოვრებზე გადასასვლელად. ისინი არ არის მარკირებული და მათი მოძებნა საუკეთესოდ ადგილობრივ გიდთან ან მძღოლთან ერთად ხერხდება, ვინც გვერდით გზებს იცნობს.

გზა ხულოსა და გოდერძის უღელტეხილისკენ

ქედა უკანასკნელი მნიშვნელოვანი ქალაქია, სანამ გზა ვიწროვდება და ტყით დაფარულ სერპანტინებზე ხულოსკენ და მის იქით, გოდერძის უღელტეხილისკენ ადის. თავად მგზავრობა, ტერასულ ფერდობებსა და მიმოფანტულ ხის სახლებზე გადაშლილი ხედებით, შიდა აჭარის მონახულების ერთ-ერთი მთავარი სიამოვნებაა, განსხვავებით უბრალოდ სანაპიროზე დარჩენისგან.

როგორ ჩავიდეთ

ბათუმიდან ქედამდე მანქანით დაახლოებით 55 წუთი სჭირდება ასფალტირებულ გზაზე, რომელიც აჭარისწყალს მიჰყვება; იგივე მარშრუტზე ბათუმის ავტოსადგურიდან რეგულარულად დადის მარშრუტკები, მგზავრობის დროც თითქმის იგივეა. ქუთაისიდან მგზავრობას დაახლოებით 3 საათი და 35 წუთი სჭირდება, ჩვეულებრივ ხულოსკენ მიმავალი გზებით ან ბათუმის გავლით, სეზონისა და გზის მდგომარეობის მიხედვით. თბილისიდან მგზავრობა თითქმის 7 საათს გრძელდება, და დედაქალაქიდან ამომავალი ვიზიტორების უმეტესობა ჯერ თვითმფრინავით ან მატარებლით ჩადის ბათუმში ან ქუთაისში და იქიდან აგრძელებს გზას ავტომობილით; საქართველოს რკინიგზა მომსახურებას სთავაზობს თბილისსა და ორივე ქალაქს შორის. ქედაში რკინიგზა არ შედის. შუალედურ და ზამთრის სეზონზე მოგზაურობის წინ სასურველია გზის მდგომარეობის შემოწმება, რადგან ხულოსა და გოდერძისკენ მიმავალი უფრო მაღალმთიანი მონაკვეთები თოვლმა და მეწყერმა შეიძლება დაბლოკოს. GTour გთავაზობთ კერძო ტრანსფერებსა და ერთდღიან ტურებს ბათუმიდან, ქუთაისიდან ან თბილისიდან ინგლისურენოვანი მძღოლით.

- Advertisement -

როდის ჩავიდეთ

მაისიდან ოქტომბრამდე პერიოდი გზის ყველაზე სტაბილურ მდგომარეობასა და მთების ყველაზე თვალწარმტაც ხედებს გვთავაზობს, ზაფხულის ბოლოს კი თხილის მოსავლის აღების სეზონი ხეობას განსაკუთრებულ სიცოცხლით ავსებს. ზაფხულში მახუნცეთის ჩანჩქერსაც ყველაზე მეტი წყალი აქვს თოვლის დნობისა და წვიმების შემდეგ. ზამთარში ქედამდე მგზავრობა შესაძლებელია, თუმცა გზა ხულოსა და გოდერძის უღელტეხილისკენ თოვლის შემდეგ შეიძლება დაიხუროს ან გართულდეს, ამიტომ მთებში შემდგომ გასასვლელად გეგმის მქონე მოგზაურებმა წინასწარ უნდა შეამოწმონ გზის მდგომარეობა.

სად დავრჩეთ და სად ვჭამოთ

ქედასა და მის შემოგარენში ვარიანტები ბათუმთან შედარებით შეზღუდულია, ამიტომ ადგილის წინასწარ დაჯავშნა რეკომენდებულია. Chateau Iveri შემოწმებული სასტუმროა რეგიონში, რომელიც შიდა აჭარის დათვალიერებისას ღამის გასათევად შესაფერისია, ხოლო Makhos Marani შემოწმებული მარანია ახლომახლო, რომელიც ადგილობრივი ღვინის დეგუსტაციასთან ერთად ტრადიციულ აჭარულ კერძებსაც სთავაზობს სტუმრებს. GTour-ის შემოწმებულ ბაზაში ასევე მოცემულია მეტი სასტუმრო, მარანი და რესტორანი რეგიონში — დამატებითი ვარიანტებისთვის იხილეთ ჩვენი რჩეული ადგილების სია და რეგიონული გიდები ბათუმი-ხულოს გზაზე.

პრაქტიკული ინფორმაცია

მობილური ქსელის დაფარვა ქედის ქალაქში ზოგადად საიმედოა, თუმცა გვერდით ხეობებსა და გოდერძის უღელტეხილისკენ მიმავალ მაღალმთიან მონაკვეთებში შესუსტებულია. ნაღდი ფული სასარგებლოა მთავარი სასტუმროებისა და მარნების მიღმა, რადგან ბარათით გადახდა მცირე სოფლებში ყოველთვის ხელმისაწვდომი არ არის. მთავარი ენა ქართულია, აჭარული დიალექტის თავისებურებებით, ზოგიერთ სოფელში უფროსი თაობის მცხოვრებლებს თურქული ენის ცოდნაც აქვთ, რაც რეგიონის ოსმალური წარსულის ანარეკლია; ტურისტულზე ორიენტირებულ ობიექტებში ინგლისური გავრცელებულია, თუმცა სხვაგან — არა ყველგან.

ხშირად დასმული კითხვები

ღირს თუ არა ქედის მონახულება ბათუმიდან ერთდღიანი ვიზიტით?
დიახ, მანქანის ან კერძო მძღოლის მქონე მოგზაურებისთვის ერთდღიანი ტური, რომელიც აერთიანებს ქედას, სხალთას ეკლესიასა და მახუნცეთის ჩანჩქერს, შიდა აჭარის დანახვის მოხერხებული გზაა. საზოგადოებრივი ტრანსპორტითაც შესაძლებელია იგივე მარშრუტის გავლა, თუმცა უფრო ნელა.

რა არის სხალთას ეკლესია?
ეს არის გუმბათოვანი შუასაუკუნეების ეკლესია, ზოგადად XIII საუკუნით დათარიღებული, რომელიც ქედასთან ახლოს, გვერდით ხეობაშია განთავსებული და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან შემორჩენილ ქართულ ქრისტიანულ ძეგლს აჭარის მაღალმთიან ნაწილში.

რა მანძილზეა მახუნცეთის ჩანჩქერი ქედიდან?
სოფელი მახუნცეთი ქედიდან მოკლე მანძილზეა, ხულოსკენ მიმავალ მთავარ გზაზე, ჩვეულებრივ 20 წუთზე ნაკლები მანქანით; ჩანჩქერი და მისი თაღოვანი ხიდი მონიშნული გაჩერებიდან ჩანს.

შესაძლებელია თუ არა ქედიდან გოდერძის უღელტეხილამდე გაგრძელება?
დიახ, ქედის გავლით მიმავალი გზა ხულოს გავლით გოდერძის უღელტეხილისკენ გრძელდება, თუმცა მაღალმთიანი მონაკვეთები უფრო ვიწრო, ნელი და სეზონურად ჩაკეტვას ექვემდებარება, ამიტომ ეს მონაკვეთი საუკეთესოდ კარგი ამინდისა და გამძლე მანქანით ივლის.

არის თუ არა ქედა კარგი ბაზა აჭარის მთების დასათვალიერებლად?
ქედა კარგად ერგება შიდა აჭარისკენ მიმავალთა პირველ ღამის გასათევ გაჩერებას, სანაპიროსა და ხულოს ირგვლივ მაღალმთიან სოფლებს შორის, თუმცა საცხოვრებელი ვარიანტები ბათუმთან შედარებით უფრო შეზღუდულია.

რისი კერძებით არის ცნობილი ქედა?
რეგიონი ცნობილია თხილით, ადგილობრივი ღვინითა და ტრადიციული აჭარული კერძებით, რომლებსაც სოფლის სტუმართმოყვარე სახლები და მარნები სთავაზობენ, მათ შორის GTour-ის ბაზაში ჩამოთვლილი ადგილები ქედასთან.

ასფალტირებულია და უსაფრთხოა თუ არა ზამთარში ბათუმი-ქედას გზა?
ბათუმიდან ქედამდე მთავარი გზა ასფალტირებულია და ზოგადად ღია ინახება, თუმცა ზამთრის ამინდში მდგომარეობა შეიძლება გაუარესდეს, ამიტომ მოგზაურობის წინ გზის მიმდინარე მდგომარეობის შემოწმება რეკომენდებულია, განსაკუთრებით ქედის მიღმა გაგრძელების შემთხვევაში.

არის თუ არა მარნები ქედასთან ახლოს?
დიახ, Makhos Marani შემოწმებული მარანია რეგიონში, რომელიც დეგუსტაციებს სთავაზობს სტუმრებს, ხოლო GTour-ის უფრო ფართო ბაზაში შეტანილია დამატებითი მარნები და სასტუმროები შიდა აჭარის მასშტაბით.

რა ენაზე საუბრობენ ქედაში?
ძირითადი ენა ქართულია, ადგილობრივი აჭარული დიალექტის თავისებურებებით; ინგლისური ძირითადად ტურისტულ ობიექტებშია ხელმისაწვდომი, ამიტომ დამოუკიდებელი მოგზაურობისას გიდის ან მძღოლის დახმარება სასარგებლოა.

აწყობს თუ არა GTour ტურებს ქედაში?
დიახ, GTour ქედას შეიტანს კერძო მარშრუტებში, რომლებიც მას სხალთას ეკლესიასთან, მახუნცეთის ჩანჩქერთან და შიდა აჭარის სხვა ღირსშესანიშნაობებთან აერთიანებს, თანხმობისამებრ უზრუნველყოფს ტრანსპორტსა და ინგლისურენოვან გიდს.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Keda