აკაკი ჭანტურია – პირველი ქართველი, რომელმაც იმოგზაურა მსოფლიოს გარშემო.
ადამიანი, რომელმაც შეგვინარჩუნა დადიანების საგანძური,
აკაკი ჭანტურია 1881 წლის 12 თებერვალს ინწრა- მოროჟის ნაპირებზე მდებარე სოფელ ჩქვალერში, მღვდელ ივანე ჭანტურიასა და ქალბატონ ხანძე შამუგიას ოჯახში დაიბადა.
იგი მეხუთე ბიჭი ყოფილა. მშობლებმა მას დიდი პოეტის სახელი-აკაკი დაარქვეს.
აკაკის ადრეულ ასაკში გარდაეცვალა მამა და ძმებმა გაზარდეს.
პირველი განათლება ახალსენაკის სასულიერო სასწავლებელში მიიღო, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა. თვითგანათლებასაც ღებულობდა: იძენდა ქართულ-რუსულ ლიტერატურას და სანამ უცხოეთში წავიდოდა, შექმნა საკმაოდ მდიდარი ბიბლიოთეკა.
მატერიალური უზრუნველყოფის მიზნით მუშაობდა ქალაქ ბათუმში როტშილდის ქარხანაში.
გადაწყვეტილი ჰქონდა ინგლისში წასვლა და შეისწავლა ინგლისური ენა. 1904 წელს გაემგზავრა ლონდონში.
იქ დაამთავრა საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო ლონდონის უნივერსიტეტის გეოლოგიურ ფაკულტეტზე. თავის რჩენის მიზნით მასწავლებლობაც დაიწყო.
ლონდონში ყოფნის დროს დაუმზადებია თვითნაკეთი ჩონგური, რომელზედაც უკრავდა და დაამღერებდაო, ნათქვამია ერთ-ერთ მოგონებაში. ( გამოდიოდა ხალხური შემოქმედების საღამოებზე ლონდონში).
დაამთავრა გეოლოგიის ფაკულტეტი, შეისწავლა არქეოლოგია, ეთნოგრაფია, ისტორია, კარტოგრაფია სამუზეუმო საქმე, ფილოლოგია, ფოლკლორი და ხელოვნება.
აკაკი ჭანტურია იყო პირველი ქართველი, რომელმაც იმოგზაურა მსოფლიოს გარშემო.
1919 წელს გაემგზავრა ამერიკაში ცოდნის გასაღრმავებლად. ინგლისში დაბრუნების შემდეგ ცოლად შეირთო საოცრად მომხიბვლელი გარეგნობისა და ხასიათის ლონდონელი ქალი-ქეთრინ უოლტერ ბოლი.
1920 წელს მეუღლესთან ერთად დაბრუნდა საქართველოში. აკაკი ჭანტურიას მიზანი იყო მუზეუმის დაარსება ზუგდიდში. ოცნება აისრულა, მაგრამ მიზნისკენ მიმავალი გზა საკმაოდ რთული და ეკლიანი აღმოჩნდა.
საქართველოს ეროვნულ მთავრობას სურდა მჭიდრო კავშირი დაემარებინა აკაკი ჭანტურიასთან. ნოე ჟორდანიას საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტი შეუთავაზებია, მაგრამ აკაკი არ დათანხმებულა, რადგან მისი ერთადერთი მიზანი ზუგდიდში მუზეუმის დაარსება იყო.
იმ დროს ზუგდიდში რევკომს თავმჯდომარეობდა აკაკი ქავთარაძე, განათლებული და ჭკვიანი კაცი. როგორც კი გადაწყდა საკითხი დადიანების ქონების საფუძველზე ზუგდიდში მუზეუმის გახსნის შესახებ, მაშინვე მოუწვევიათ აკაკი ჭანტურია და ისიც შეუდგა მუზეუმის გახსნისათვის მზადებას.
მუზეუმი გაიხსნა 1921 წლის 1 მაისს ,,სამეგრელოს მუზეუმის“ სახელწოდებით. აკაკი ჭანტურიამ არა მარტო დადიანების ნივთები და წიგნები გადაარჩინა განადგურებას, არამედ საეკლესიო საგანძურიც შემოგვინახა.
1937 წლიდან დაიწყო აკაკი ჭანტურიას აშკარა დევნა. საკუთარი ქვეყნის ისტორიისა და განძის გადასარჩენად მან არნახული ცინიზმი, შეურაცყოფა და დამცირება აიტანა. მძიმე ეკონომიურ პირობებში მყოფს მეუღლეც ადრე გარდაეცვალა და მოსავლელად დარჩა ხუთი მცირეწლოვანი შვილი.
1940 წლის 23 იანვარს დასრულდა დადიანების სასახლეში მისი ეპოქა. ,,აკაკი ჭანტურია მეტად დადებითი პიროვნება იყო: შრომისმოყვარე და უნარიანი, სამწუხაროა, რომ მას ადგილობრივად არ შეუქმნეს პირობები იმისათვის, რომ ჯეროვნად გაეშალა მუშაობა და თავისი შესაძლებლობის მაქსიმუმი გამოეჩინა.
აკაკი ჭანტურიას კერა არ ჩამქრალა, მას ყავს შესანიშნავი შვილიშვილი კესო ჭანტურია, ბატონ ვივიანეს ქალიშვილი.
2014 წელს მოქანდაკე გიორგი კიკვაძემ აკაკი ჭანტურიას დაუდგა ძეგლი მუზეუმის ეზოში, რომელიც დარაჯად უდგას თავის სანუკვარ მუზეუმს.
ნინო ლაგვილავა // ბიბლიოთეკარი.
Dadiani Palaces დადიანების სასახლე
