ლაშქრობა საქართველოში: დიდი ბილიკები, სეზონები და უსაფრთხოება

სერიოზული მლაშქრობლები ყველაზე ხშირად ოთხ მარშრუტზე მეკითხებიან: მესტია-უშგული სვანეთში, ჯუთა-როშკა ჩაუხის უღელტეხილზე ხევსურეთში, ომალო-შატილი ატსუნტას უღელტეხილზე, რომელიც თუშეთს ხევსურეთს უკავშირებს, და ლაგოდეხის მარშრუტები შავი კლდის ტბამდე, დაღესტნის საზღვართან. ოთხივე ბილიკზე სავალია ალპინისტური აღჭურვილობის გარეშე, თუმცა ოთხივე მოითხოვს კარგ ფიზიკურ მომზადებასა და ამინდის განცდას. საუკეთესო პერიოდია ივნისის შუა რიცხვებიდან სექტემბრის ბოლომდე, ხოლო ივლის-აგვისტო სანდო ფანჯარაა მაღალმთიანი ნაწილებისთვის. სპეციალური ალპინისტური გიდი არც ერთ მათგანზე საჭირო არ არის, მაგრამ ომალო-შატილი და ჯუთას ზემოთ არსებული მაღალი უღელტეხილები საკმარისად მოშორებულია იმისთვის, რომ ადგილობრივი გიდი, თანამგზავრული საკომუნიკაციო მოწყობილობა და მოქნილი გრაფიკი ფუფუნებად არ ჩაითვალოს.

საქართველოს სალაშქრო ინფრასტრუქტურა თანდათან უმჯობესდება, თუმცა არათანაბარია: სვანეთსა და თუშეთში სტუმრების ოჯახური სახლების კარგად განვითარებული ქსელია, ხევსურეთში პირობები მწირია, ლაგოდეხში კი დაცული ტერიტორიების კარგად მართული სისტემა მოქმედებს. მაღალმთიან გადასასვლელებზე მობილური კავშირი ხშირად არასტაბილურია ან საერთოდ არ არის, თუშეთში, ხევსურეთსა და ლაგოდეხის სასაზღვრო ზოლში მოქმედებს სასაზღვრო ზონის წესები, ივნისიდან სექტემბრამდე კი მწყემსების ძაღლები რეალურ, მაგრამ მართვად საფრთხეს წარმოადგენს. ქვემოთ განხილულია თითოეული ბილიკი, სეზონური ფანჯრები, ღამისთევის ადგილები და ყოველწლიურად დასმული კითხვები ნებართვების, სამაშველო სამსახურისა და წყლის შესახებ.

ოთხი დიდი ბილიკი ერთი შეხედვით

• მესტია-უშგული: 3-4 დღე, დაახლოებით 55-65 კმ, უმაღლესი წერტილი ~2,700 მ (ქედის ვარიანტებში), სირთულე საშუალო, საუკეთესო სეზონი ივნისის შუა რიცხვებიდან სექტემბრამდე.
• ჯუთა-როშკა (ჩაუხის უღელტეხილი): 1-2 დღე, დაახლოებით 17 კმ ერთი მხრივ, უმაღლესი წერტილი 2,700 მ, სირთულე საშუალოდან მძიმემდე, საუკეთესო სეზონი ივლისიდან სექტემბრის შუა რიცხვებამდე.
• ომალო-შატილი (ატსუნტას უღელტეხილი): 4-6 დღე, დაახლოებით 60-70 კმ, უმაღლესი წერტილი ~2,900 მ, სირთულე მძიმე, საუკეთესო სეზონი ივლისის შუა რიცხვებიდან სექტემბრის შუა რიცხვებამდე.
• ლაგოდეხი (შავი კლდის ტბა): 2-3 დღე, დაახლოებით 35-42 კმ ორმხრივად, უმაღლესი წერტილი ~2,750 მ, სირთულე საშუალო, საუკეთესო სეზონი ივნისიდან ოქტომბრამდე.

მანძილები და სიმაღლეები ვარირებს მარშრუტის ვარიანტის მიხედვით და მიახლოებითია — გამგზავრებამდე შეამოწმეთ მიმდინარე ინფორმაცია დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან, რადგან წყალდიდობიანი წლების შემდეგ ხშირად იცვლება მარშრუტები და იხურება ხიდები.

მესტია-უშგული, სვანეთი

ეს არის საქართველოში ყველაზე ცნობილი მრავალდღიანი ლაშქრობა, რომელიც გადის ძველი სოფლათაშორისი ბილიკებით უშბისა და სვანური საცავი კოშკების გვერდით, ერთი ან ორი ღამით ოჯახურ სასტუმროებში ჟაბეშში, ადიშში ან იფრარში, არჩეული მარშრუტის მიხედვით. სამი დღე საკმარისია მომზადებული მლაშქრობელისთვის, თუმცა ოთხი დღე უფრო კომფორტულია და საშუალებას იძლევა ადიშის მყინვარის გადალახვა დღისით მოხდეს, ჩქარობის გარეშე. ადიშის მახლობლად მყინვარული მდინარეები წვიმის შემდეგ ან თბილ დღეებში, როდესაც თოვლის დნობა მაქსიმუმშია, შეიძლება ადიდდეს, ამიტომ დილის საათები გადასალახად უფრო უსაფრთხოა, ხოლო გიდი, რომელმაც იცის დღის წყლის დონე, ღირს ფასად. ეს მარშრუტი შემოთავაზებულია როგორც 4-დღიანი „მესტია-უშგულის ტრეკინგი”, ასევე „მესტია და უშგული 3 დღე” პროგრამის ნაწილად, მათთვის, ვისაც გადაყვანა სურს ორივე ბოლოზე სრული ფეხით გადასვლის ნაცვლად.

- Advertisement -

ჯუთა-როშკა ჩაუხის უღელტეხილზე

ეს არის ოთხ მარშრუტს შორის ყველაზე ხელმისაწვდომი: ერთი გრძელი დღე ყაზბეგის თავზე მდებარე ჯუთადან, 2,700-მეტრიან ჩაუხის უღელტეხილზე გადასვლით და აბუდელაურის ტბების გვერდზე ჩამოსვლით როშკამდე, ხევსურეთში. ფიზიკურად მომზადებულ მლაშქრობელებს 8-10 საათი სჭირდებათ, ხოლო უმრავლესობა ამჯობინებს ღამის გათევას როშკაში და მეორე დღეს გაგრძელებას ან დაბრუნებას — ზოგი კი შატილისკენ აგრძელებს გზას ხევსურეთის უფრო გრძელი წრის შესასრულებლად. უღელტეხილზე თოვლი ყოველ წელს ივლისამდე ინარჩუნებს ადგილს, ხოლო აგვისტოში ტყის ხაზს ზემოთ შუადღის ჭექა-ქუხილი სწრაფად ვითარდება, ამიტომ ადრეული გასვლა ადგილობრივი გიდების სტანდარტული რჩევაა და არა უბრალოდ სიფრთხილე. ჩვენ ვთავაზობთ ამ მარშრუტს როგორც ერთდღიან „ჩაუხის უღელტეხილის ლაშქრობას”, ასევე ნელ, სამდღიან ვერსიას, „ჯუთა, ჩაუხის უღელტეხილი და როშკა 3 დღე”, თითოეულ სოფელში ღამისთევით.

ომალო-შატილი ატსუნტას უღელტეხილზე

ეს არის ოთხ მარშრუტს შორის ყველაზე მძიმე და ყველაზე ნაკლებად დატვირთული — აკავშირებს თუშეთსა და ხევსურეთს დაახლოებით 2,900-მეტრიან ატსუნტას უღელტეხილზე გადასვლით, ჩვეულებრივ ხუთი-ექვსი დღის განმავლობაში, ღამისთევებით დარტლოში, გირევში, შატილში ან გზაში, ველურ ბანაკებში. უღელტეხილზე ავტომობილით გადასვლა შეუძლებელია, მობილური კავშირი დიდი მონაკვეთების განმავლობაში არ არსებობს, ხოლო მარაგის შევსების შესაძლებლობა შეზღუდულია, ამიტომ ჯგუფები ჩვეულებრივ რამდენიმე დღის საკვებსა და კარავს ატარებენ, თუნდაც ბოლოებში სასტუმროების გამოყენებას გეგმავდნენ. ეს ზუსტად ის შემთხვევაა, როდესაც ადგილობრივი გიდი და თანამგზავრული საკომუნიკაციო მოწყობილობა რისკის ფაქტორს მნიშვნელოვნად ამცირებს; ომალოსა და შატილში მეოჯახეების ნაწილი თავადვე მუშაობს სალაშქრო გიდებად. ჩვენ ვთავაზობთ სრულ გადასვლას როგორც „თუშეთიდან ხევსურეთში: ომალო-შატილი ატსუნტას უღელტეხილზე 6 დღე”, ხოლო მათთვის, ვისაც სოფლების ნახვა სურს მაღალი უღელტეხილის გარეშე — „ხევსურეთი და თუშეთი ჯიპით 5 დღე” და „შატილისა და მუცოს ერთდღიანი ტური” იმავე ხეობებს გზით მოიცავს.

ლაგოდეხი: შავი კლდის ტბა და აღმოსავლეთის ტყეები

ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები დაღესტნის საზღვართან, ქვეყნის შორეულ აღმოსავლეთში, საქართველოს ყველაზე ძველი ნაკრძალია და ოთხ მარშრუტს შორის ყველაზე ფორმალურად მართული: მონიშნული ბილიკები, მცველების თავშესაფრები, სტუმართმოყვარეობის ცენტრი და ონლაინ ჯავშნის სისტემა დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მეშვეობით. კლასიკური ლაშქრობა შავი კლდის ტბამდე (ნინიგორი) ორ-სამდღიანია, წავლა-დაბრუნებით წიფლნარიდან სუბალპურ მდელოებამდე, საშუალო ფიზიკური მომზადების მქონე მლაშქრობლისთვისაც ხელმისაწვდომი, უბრალო მონიშვნით ჩრდილოეთით მდებარე მაღალ უღელტეხილებთან შედარებით. ეს ვარიანტი კარგად მოერგება მათ, ვისაც ჭეშმარიტი ველური ბუნების ლაშქრობა სურს, თუშეთის მოშორებულობის გარეშე. ჩვენი „შავი კლდის ტბის 2-დღიანი ტრეკინგი” ლაგოდეხში და უფრო გრძელი „ლაგოდეხის შავი კლდის ტბის 3-დღიანი ტრეკინგი” ორივე პარკის რეგისტრირებულ მარშრუტს იყენებს.

სეზონური ფანჯრები და ამინდი

მაღალმთიანი უღელტეხილები — ჩაუხი, ატსუნტა, სვანეთის ქედის მარშრუტები — ჩვეულებრივ ივნისის შუა რიცხვებიდან თავისუფლდება თოვლისგან, ხოლო პირველი შემოდგომის თოვლი ისევ შეიძლება დახუროს სექტემბრის ბოლოდან, ზოგჯერ უფრო ადრეც, ცივ წელს. ივლისი და აგვისტო სანდო თვეებია, ივნისი და სექტემბერი კი შედარებით დაბალმთიან მონაკვეთებზე მუშაობს, თუმცა დახურული უღელტეხილის რისკი რჩება. შუადღის ჭექა-ქუხილი კავკასიაში ზაფხულში ჩვეულებრივი მოვლენაა, რის გამოც გიდები უღელტეხილის გადასასვლელ დღეებში გათენებამდე იწყებენ გზას. უღელტეხილის გადალახვამდე შეამოწმეთ მოკლევადიანი მთის ამინდის პროგნოზი გარემოს ეროვნულ სააგენტოში და ჩადეთ გრაფიკში სათადარიგო დღე, თუ მარშრუტი ერთ ამინდის ფანჯარაზეა დამოკიდებული.

სასტუმროები, თავშესაფრები და ბანაკობა

სვანეთსა და თუშეთს ოთხ რეგიონს შორის ყველაზე განვითარებული ოჯახური სასტუმროების ქსელი აქვთ: უბრალო ოთახები, შინაური სადილები და მასპინძლები, რომლებმაც ბილიკის მდგომარეობა ნებისმიერ აპლიკაციაზე უკეთ იციან. ხევსურეთში ადგილების რაოდენობა ნაკლებია, ამიტომ როშკასა და შატილში წინასწარ დაჯავშნა აგვისტოში მნიშვნელოვანია. ლაგოდეხის პარკის თავშესაფრები და ბანაკის ადგილები დაცული ტერიტორიის საკუთარი სარეზერვაციო სისტემის მეშვეობით ჯავშნდება. ველური ბანაკობა ფართოდ არის დაშვებული დაცული ტერიტორიების შეზღუდვების გარეთ, თუმცა ეს არ ანაცვლებს ადგილობრივად გარკვევას წყლის წყაროების, ძაღლებით დაცული ჯოგებისა და სეზონურად ცვალებადი მდინარის გადასასვლელების შესახებ. კარავი, გაზქურა და სულ მცირე ერთი საავარიო ბივაკი მართებული იქნება, თუნდაც სასტუმრო-სასტუმრო მარშრუტზეც, რადგან ნებისმიერ ამ ბილიკზე ჯგუფი შეიძლება ერთი ღამით ადიდებულ მდინარესთან მოჭედილი დარჩეს.

- Advertisement -

ხშირად დასმული კითხვები

• საჭიროა თუ არა სასაზღვრო ზონის ნებართვა? თუშეთის, ხევსურეთისა და ლაგოდეხის სასაზღვრო ზოლის ნაწილები საქართველოს სასაზღვრო ზონაშია მოქცეული, რაც შეიძლება წინასწარ მოპოვებულ ან ადგილობრივ პოლიციის პოსტზე შემოწმებად ნებართვას მოითხოვდეს. წესები შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ დგინდება და ადრეც შეცვლილა, ამიტომ მოძებნეთ მიმდინარე მოთხოვნები gov.ge-ზე ან mfa.gov.ge-ს სამოგზაურო გაფრთხილებების გვერდზე და ადგილზეც ჰკითხეთ გიდს ან მასპინძელს.
• საჭიროა თუ არა დაცული ტერიტორიის ნებართვა? ლაგოდეხი და ბორჯომ-ხარაგაული წინასწარ რეგისტრაციასა და ზოგჯერ მოკრძალებულ შესვლის გადასახადს მოითხოვს, რომლის დაჯავშნაც დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მეშვეობით ხდება. თუშეთისა და ხევსურეთის ღია ბილიკებზე გადასახადი არ არის, რადგან ისინი ამ სისტემის მიღმაა.
• რა ვქნა საგანგებო სიტუაციაში? დარეკეთ 112-ზე საქართველოს ნებისმიერი წერტილიდან პოლიციის, სასწრაფო დახმარების ან მთის სამაშველო სამსახურის გამოსაძახებლად — ოპერატორები ჩვეულებრივ ინგლისურად საუბრობენ. შეინახეთ ნომერი, სანამ კავშირს არ დაკარგავთ, იქონიეთ დამატენი ბატარეა და, შესაძლებლობის შემთხვევაში, თანამგზავრული საკომუნიკაციო მოწყობილობა ომალო-შატილისა და სვანეთის უფრო მაღალი ვარიანტებისთვის.
• რამდენად საშიშია მწყემსების ძაღლები? კავკასიური ნაგაზი და თუშური ძაღლები გაზაფხულის ბოლოდან შემოდგომამდე ჯოგებს იცავენ და უცხო ადამიანების მიმართ აგრესიული შეიძლება იყვნენ. შეინარჩუნეთ მანძილი ჯოგისგან, არ გაიქცეთ, მწყემსს მიეცით საშუალება ძაღლები გაკონტროლოს, ხოლო დაბლა დაჭერილი სალაშქრო ჯოხი სტანდარტული, არააგრესიული საშუალებაა.
• შეიძლება თუ არა წყაროს წყლის დალევა? საძოვრებისგან მოშორებული მთის წყაროების წყალს ადგილობრივები ჩვეულებრივ დაუმუშავებლად სვამენ, მაგრამ საძოვარს ქვემოთ მდებარე ნებისმიერი ნაკადული უნდა გაიწმინდოთ ან ტაბლეტებით დაამუშაოთ; წაიღეთ ფილტრი ან ტაბლეტები ბოთლის წყლის იმედად ყოფნის ნაცვლად.
• რა არის ამიერკავკასიის ბილიკი? ეს გრძელი მარშრუტია, რომელსაც მოხალისეთა ორგანიზაცია Transcaucasian Trail Association ეტაპობრივად აღნიშნავს საქართველოსა და სომხეთში, დასრულებული და მონიშნული მონაკვეთებით სვანეთში, თუშეთსა და ლაგოდეხში, ზოგი ნაწილი კი ჯერ კიდევ მუშავდება. ნებისმიერი რუკა ან აპლიკაცია, რომელიც ამ ბილიკს აღნიშნავს, გზის პოვნის დამხმარედ მიიჩნიეთ და არა გარანტიად, და წინასწარ შეამოწმეთ კონკრეტული მონაკვეთის მდგომარეობა.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Hiking in Georgia: the great trails (Mestia–Ushguli, Juta–Roshka, Omalo–Shatili, Lagodekhi), seasons, huts and safety