გამოქვაბულები და კანიონინგი საქართველოში: იმერეთის კარსტი, კრუბერა და პრომეთეს მღვიმე

საქართველოში გამოქვაბულებისა და კანიონინგის თემა ფაქტობრივად ორ სხვადასხვა გამოცდილებად იყოფა. ქუთაისის მახლობლად, იმერეთის კირქვულ კარსტში, შეგიძლიათ ფეხით ან ნავით გაიაროთ განათებული, კარგად მოწყობილი მღვიმეები, როგორიცაა პრომეთეს მღვიმე და სატაფლია — სპეციალური აღჭურვილობის გარეშე, მხოლოდ მოხერხებული ფეხსაცმლით. სამხრეთით, არაბიკის მასივში, ადმინისტრაციული სასაზღვრო ხაზის აფხაზურ მხარეს, მდებარეობს კრუბერა-ვორონიას და ვერიოვკინას მღვიმეები — პლანეტაზე ყველაზე ღრმად ცნობილი მღვიმეები, რომელთა მიღწევა მხოლოდ კვირების განმავლობაში გაწელილი ტექნიკური ექსპედიციებით შეიძლება და რომლებიც საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს მიღმა მდებარეობს. კანიონინგი კი სულ სხვა სპორტია, რომელმაც ფეხი მოიკიდა ორ რეგიონში: ქუთაისთან ახლოს, ოქაცესა და მარტვილის კანიონებში, სადაც ბილიკები და ნავები დომინირებს, და აჭარაში, სადაც რამდენიმე ოპერატორი აწყობს ნამდვილ, თოკებითა და ჰიდროკოსტუმებით სპუსკებს.

დიდი უმრავლესობისთვის „გამოქვაბულების ყურება“ საქართველოში ნიშნავს ერთ-ორ საათს ლიცენზირებულ გიდთან ერთად, ფიქსირებულ ბილიკზე, ხოლო „კანიონინგი“ — შთამბეჭდავ სეირნობას ხევის ზემოთ ჩამოკიდებულ ბილიკზე ან მოკლე ნავით მოგზაურობას ხეობაში, და არა ხევში ჩამოშვებას თოკით. წესები, სამუშაო დღეები და წყლის დონე სეზონურად იცვლება, ამიტომ ქვემოთ მოცემული ფასები და გრაფიკები საწყის ორიენტირად მიიღეთ და მოგზაურობამდე დაზუსტება მოითხოვეთ დაცული ტერიტორიების სააგენტოსგან, რომელიც მართავს როგორც პრომეთეს მღვიმეს, ისე სატაფლიას.

საგამოფენო მღვიმეები და ველური მღვიმეები — რა განსხვავებაა

ქართულ ტურისტულ ლექსიკაში სიტყვა „მღვიმე“ ხშირად ყველაფერს აერთიანებს, ამიტომ ღირს ორი კატეგორიის გარჩევა ბილეთის აღებამდე.

• საგამოფენო მღვიმე: განათებული, მოწყობილი ბილიკით ან ნავის არხით, ბილეთით შესასვლელი, ფიქსირებული მარშრუტი ორ საათზე ნაკლებ დროში, ხელმისაწვდომი თითქმის ყველა ასაკისთვის — მაგალითად, პრომეთეს მღვიმე და სატაფლია.
• ველური მღვიმე: განუვითარებელი, ბნელი, ხშირად სველი და ცივი, საჭიროებს ნებართვას, ტექნიკურ აღჭურვილობასა და სპეციალისტ გიდს, ექსპედიციური დონის ფიზიკურ მომზადებას — მაგალითად, კრუბერა-ვორონია, ვერიოვკინა და იმერეთის კარსტის განათებული გვერდითი გასასვლელები.

თუ ტურის აღწერაში უბრალოდ წერია „მღვიმის მონახულება“ ქუთაისის მახლობლად, ეს თითქმის ყოველთვის საგამოფენო მღვიმეს გულისხმობს. ველური გამოქვაბულება საქართველოში ვიწრო წრის საქმიანობაა, რომელსაც რამდენიმე სპელეოლოგიური კლუბი და უცხოური ექსპედიციური ჯგუფი მისდევს და არა ღია ბაზრის ტურისტული პროდუქტია.

- Advertisement -

იმერეთის კარსტული მხარე: პრომეთე, სატაფლია და წყალტუბო

იმერეთი მდებარეობს სქელ კირქვულ პლატოზე, რომელიც დაფარულია ჩავარდნებით, მიწისქვეშა მდინარეებითა და რამდენიმე ასეული ცნობილი მღვიმით — მილიონობით წლის განმავლობაში წყლის მიერ ქანის გახსნის შედეგი. ამათგან ორი ოფიციალურად მოწყობილია მნახველთათვის დაცული ტერიტორიების სისტემის ფარგლებში.

• პრომეთეს მღვიმე ქუთაისთან ახლოს გთავაზობთ განათებულ სავალ მარშრუტს სტალაქტიტებისა და სტალაგმიტების დარბაზებში, რასაც მოყვება მოკლე მოგზაურობა ნავით მიწისქვეშა მდინარეზე; ნავის მონაკვეთი დამოკიდებულია წყლის დონეზე, ამიტომ გაზაფხულის წყალდიდობისას ან ზაფხულის ბოლოს გვალვისას სასურველია მოწმდეს მიმდინარე სტატუსი დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან.
• სატაფლიას ნაკრძალი, ასევე ქუთაისის მახლობლად, აერთიანებს მოკლე მღვიმის მონახულებას, შუშის იატაკიან პლატფორმას შემონახული დინოზავრების კვალის თავზე და ტყის ბილიკს; მას იგივე სააგენტო მართავს.
• წყალტუბოს კარსტული წყაროები კვებავდა ქალაქის საბჭოთა პერიოდის ბალნეოლოგიურ სანატორიუმებს, და არა საგამოფენო მღვიმის ქსელს; მოგზაურებს, რომლებსაც საქართველოს ამ რეგიონის მღვიმეებისა და სპა-ისტორიის გაერთიანება სურთ, ორივეს ერთ დღეში ნახვა შეუძლიათ.

ყველაზე ღრმა მღვიმეების ისტორია: კრუბერა და ვერიოვკინა

ამჟამად ცნობილი ორი ყველაზე ღრმა მღვიმე დედამიწაზე მდებარეობს ერთმანეთისგან რამდენიმე კილომეტრში, არაბიკის მასივში, გაგრის ზემოთ. კრუბერა-ვორონიამ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში ფლობდა მსოფლიო სიღრმის რეკორდს მას შემდეგ, რაც უკრაინელების ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა ექსპედიციებმა 2000-იან წლებში 2000 მეტრს გადააჭარბეს; ვერიოვკინას მღვიმემ, რომელსაც ინტენსიურად იკვლევდნენ რუსული სპელეოლოგიური ჯგუფები, მოგვიანებით უფრო დიდ სიღრმეს მიაღწია და ამჟამინდელი რეკორდსმენია, კრუბერა კი ახლოს მოსდევს. ორივე მღვიმის მონაცემები რამდენჯერმე შეიცვალა ახალი გასასვლელების აღმოჩენასთან ერთად, ამიტომ ნებისმიერი კონკრეტული მეტრობრივი ციფრი წინასწარულად მიიღეთ და შეამოწმეთ სპეციალიზებულ წყაროში.

ეს არ არის მღვიმეები, რომელთა მონახულება ვინმეს ყოველდღიურად შეუძლია. ყველაზე ღრმა წყალქვეშა მონაკვეთებამდე მისვლა მოითხოვს კვირების განმავლობაში მიწისქვეშ ყოფნას, რამდენიმე მიწისქვეშა ბანაკს, დატბორილ გალერეებში ჩაყვინთვას და ცივწყლიან პირობებში ტექნიკურ უნარებს, რომლებსაც მხოლოდ მცირერიცხოვანი საერთაშორისო სპელეოლოგთა საზოგადოება ფლობს. ამას ემატება პრაქტიკული დაბრკოლებაც: არაბიკის მასივი აფხაზეთშია, რეგიონი, რომელიც 1990-იანი წლების ომის შემდეგ საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს მიღმაა. ქართული კანონმდებლობა აფხაზეთში ავტორიზებული გამშვები პუნქტების გარეშე შესვლას „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“ კანონის დარღვევად მიიჩნევს, ხოლო საგარეო საქმეთა სამინისტრო ავრცელებს შესაბამის გზამკვლევ ინფორმაციას. კრუბერა და ვერიოვკინა ამ სტატიაში მოხვდა როგორც გეოლოგიისა და რეკორდების ისტორია და არა როგორც მოგზაურობა, რომლის ორგანიზებაც შესაძლებელია.

კანიონინგი ქუთაისთან: ოქაცე და მარტვილი

ის, რასაც უმეტესობა იმერეთში „კანიონინგს“ უწოდებს, უფრო ხეობის დათვალიერებას ჰგავს, ვიდრე თოკზე დაფუძნებულ სპორტს.

• ოქაცეს კანიონში კლდეზე დამაგრებული ლითონის ჩამოკიდებული ბილიკი დაახლოებით 800 მეტრზეა გაწელილი ხეობის ზემოთ, საიდანაც ჩანს მდინარე და ჩანჩქერები; ცურვა ან ჩამოშვება არ ხდება, მხოლოდ თავბრუდამხვევი სეირნობაა, ზოგან ჩაფხუტით.
• მარტვილის კანიონი იკვლევა ფეხით კიდეზე სეირნობით, შემდეგ კი პატარა ნავით ვიწრო ფირუზისფერი არხის გავლით, ჩამოკიდებული კლდეების ქვეშ; ზაფხულში ზოგან შესაძლებელია ცურვაც, წყლის დონისა და ტემპერატურის მიხედვით.

ორივე ობიექტი დაცულ ლანდშაფტებად იმართება, და ნავითა თუ ბილიკით მოძრაობა მოკლევადიან შეტყობინებით შეიძლება შეჩერდეს ძლიერი წვიმის შემდეგ მდინარის ამაღლებისას ან ზამთარში ყინვისას, ამიტომ ერთ დღეში პრომეთეს მღვიმესთან კომბინირებისას სასურველია მოქნილობა გაითვალისწინოთ.

- Advertisement -

კანიონინგი აჭარაში: მირვეთი, მაჭახელა და სხვა

აჭარის მთიანი ხეობები, ხულოსა და ქედას მიდამოები, ასევე მაჭახელას ხეობა, უფრო ციცაბო და სველ რელიეფს გვთავაზობს, სადაც მცირე, მაგრამ მზარდი რაოდენობის ოპერატორი აწყობს ნამდვილ კანიონინგს — ჰიდროკოსტუმებით, ამწევებით და მოკლე ჩამოშვებებით ჩანჩქერებზე, ქუთაისის ბილიკურ მოდელისგან განსხვავებით. ეს უფრო ახალი და ნაკლებად სტანდარტიზებული ბაზარია, ამიტომ ნებისმიერ ოპერატორს წინასწარ ჰკითხეთ უსაფრთხოების სერტიფიკატზე, ჯგუფის ზომასა და დაზღვევაზე. ფასები და ხელმისაწვდომობა სეზონისა და წყლის დონის მიხედვით გაცილებით მეტად მერყეობს, ვიდრე ოქაცესა და მარტვილში.

ოპერატორები, გიდები და საჭირო აღჭურვილობა

პრომეთესა და სატაფლიაში ვიზიტორებს სთავაზობენ ნაკრძალის საკუთარ გიდებს, რაც შედის ბილეთის ფასში; პირადი აღჭურვილობიდან საკმარისია დახურული ფეხსაცმელი და თხელი ქურთუკი, ვინაიდან მიწისქვეშ ტემპერატურა წელიწადის განმავლობაში დაბალ პლიუსურ ნიშნულზე რჩება. ბილიკური და საველო კანიონებისთვის ჩაფხუტს, როგორც წესი, ადგილზევე გასცემენ, საკმარისია მოხერხებული ფეხსაცმელი კარგი ხახუნით. ნამდვილი თოკიანი კანიონინგი და ველური გამოქვაბულება სულ სხვა საქმეა — საჭიროა ჰიდროკოსტუმი, ჩაფხუტი ღვედით, გიდის მიერ მორგებული ამწევი და დახურული ფეხსაცმელი, ჩვეულებრივ, უზრუნველყოფილი სპეციალისტი ოპერატორის მიერ. გადაამოწმეთ, რომ თქვენი სამოგზაურო დაზღვევა პირდაპირ მოიცავს კანიონინგსა და გამოქვაბულებას, რადგან სტანდარტული პოლისები ხშირად გამორიცხავს ამ გამაფიცხებელ აქტივობებს.

დღის განმავლობაში კერძო გიდითა და ავტომობილით მოგზაურობისთვის ლიცენზირებული გიდის დღიური ღირს 224 ევრო ერთისთვის და 119 ევროდან ოთხი-ექვსკაციან ჯგუფში თითოეულზე, ხოლო მძღოლიან ავტომობილის დღიური — 240 ევროდან ერთისთვის და 128 ევროდან ჯგუფში. ორივე შეიძლება შეუხამდეს სპეციალისტი გიდის დღიურ 180 ევროს, თუ სასურველია ღვინის, ლაშქრობის ან ისტორიის სპეციალისტი ზოგადი გიდის ნაცვლად. აჭარაში ნამდვილი ტექნიკური კანიონინგი, როგორც წესი, უშუალოდ ოპერატორთან ფასდება და იჯავშნება.

სეზონები და ფასები

პრომეთეს მღვიმე და სატაფლია მუშაობს წლის განმავლობაში, თუმცა პრომეთეში ნავით გადაადგილება შეიძლება შეჩერდეს ძლიერი წვიმის შემდეგ ან უჩვეულოდ დაბალი წყლის დროს. მარტვილის ნავითა და საცურაო უბანი ყველაზე სანდოა გვიან გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე, ხოლო ოქაცეს ბილიკი ზამთარში ყინვის გამო ზოგჯერ დაკეტილია. აჭარის კანიონინგის სეზონი, ზოგადად, აპრილიდან ან მაისიდან ოქტომბრამდე გრძელდება, თოვლის დნობისა და წყლის ტემპერატურის მიხედვით.

• მარტვილის, ოქაცესა და პრომეთეს ტური ქუთაისიდან, 9 საათი — 304 ევრო ერთისთვის, 162 ევრო ჯგუფში;
• პრომეთე, მარტვილი და ოქაცე, „დიდი სამეული“ ქუთაისიდან, 9 საათი — 304 ევრო ერთისთვის, 162 ევრო ჯგუფში;
• პრომეთე და მარტვილი ბათუმიდან, 11 საათი — 344 ევრო ერთისთვის, 183 ევრო ჯგუფში;
• მაჭახელას ხეობა და მირვეთის ჩანჩქერი ბათუმიდან, 7 საათი — 280 ევრო ერთისთვის, 149 ევრო ჯგუფში;
• ლიცენზირებული გიდის დღიური, 9 საათამდე — 224 ევრო ერთისთვის, 119 ევრო ჯგუფში.

სრული და განახლებული ფასები ყველა ტურსა და სერვისზე, მათ შორის მძღოლიანი ავტომობილის ქირაობასა და ჯგუფურ ფასებზე, ინახება GTour-ის ფასების გვერდზე, ხოლო ვალუტის კურსი შეიძლება გადამოწმდეს საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალურ გაცვლით კურსთან.

პრაქტიკული შეჯამება

• საგამოფენო მღვიმეები — პრომეთე და სატაფლია — არ საჭიროებს აღჭურვილობას, მუშაობს წელიწადის განმავლობაში და მართავს დაცული ტერიტორიების სააგენტო, რომელიც საუკეთესო წყაროა წყლის დონით გამოწვეული დახურვების შესახებ.
• ველური მღვიმეები, მათ შორის კრუბერა-ვორონია და ვერიოვკინა, მხოლოდ ექსპედიციური დონისთვისაა, მდებარეობს აფხაზეთში, საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს მიღმა, და მათი ორგანიზება მოქმედი კანონმდებლობით შეუძლებელია.
• ოქაცე და მარტვილი უფრო ბილიკური და ნავითი „კანიონ-ტურიზმია“, ვიდრე ტექნიკური კანიონინგი — თოკები არ გამოიყენება, მაგრამ ამინდით გამოწვეული დახურვები შესაძლებელია.
• ნამდვილი თოკიანი კანიონინგი კონცენტრირებულია აჭარის ხეობებში — დაჯავშნეთ უშუალოდ სპეციალისტ ოპერატორთან და წინასწარ დაადასტურეთ სერტიფიკაცია, ჰიდროკოსტუმისა და ამწევის უზრუნველყოფა.
• დაგეგმეთ დაახლოებით 150-დან 350 ევრომდე ერთ ადამიანზე ერთდღიანი კომბინირებული მღვიმე-კანიონის ტურისთვის ქუთაისიდან ან ბათუმიდან — ჯგუფის ზრდასთან ერთად ფასი თითოეულზე მცირდება.
• დარწმუნდით, რომ თქვენი სამოგზაურო დაზღვევა კონკრეტულად მოიცავს კანიონინგსა და გამოქვაბულებას, ვინაიდან ბევრი სტანდარტული პოლისი ასეთ აქტივობებს ავტომატურად გამორიცხავს.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Caving and canyoning in Georgia: Imereti's karst, Krubera, Prometheus and the canyoning routes