წაიში – სამეგრელოს დაბლობის სოფელი საეკლესიო ისტორიით

მიმოხილვა

წაიში პატარა სოფელია ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის რეგიონში, რეგიონული ცენტრ ზუგდიდიდან რამდენიმე კილომეტრში, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, გზაზე, რომელიც მდინარესავით მიემართება მესტიისა და ზემო სვანეთისკენ. სოფელი მდებარეობს სამეგრელოს დაბლობ, ნაყოფიერ ველზე, სადაც სიმინდის მინდვრები, თხილის ბაღები და ძველი ხეებით დაჩრდილული საეკლესიო ეზოებია გაშენებული — სწორედ ის სურათი, რომელიც დაბლობი მეგრული სოფლის ცხოვრებას ახასიათებს და განსხვავდება სვანეთის მთიანი პეიზაჟისგან, რომელსაც მოგზაურები ამ რეგიონთან აკავშირებენ.

სოფელი მნიშვნელოვანია, უპირველეს ყოვლისა, თავისი საკათედრო ტაძრით — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წაიშის ეპარქიის ისტორიული საჭდომი, რომელმაც საუკუნეების განმავლობაში წაიში სამეგრელოს საეკლესიო გეოგრაფიის ერთ-ერთ საცნობარო წერტილად აქცია. ტურისტებისთვის ეს უფრო ზუგდიდსა და სვანეთს შორის გზაზე შუალედური გაჩერებაა, ვიდრე დამოუკიდებელი დანიშნულების ადგილი, თუმცა აქ შეგიძლიათ ნახოთ ავთენტური მეგრული სოფლის ცხოვრება და რეგიონის ერთ-ერთი უძველესი საეკლესიო ძეგლი. GTour წაიშს სურვილისამებრ შეაქვს ინდივიდუალურ მარშრუტებში, რასაც ქვემოთ ჩამოთვლილ დადასტურებულ ადგილებთან და სხვა დანიშნულების ადგილებთან აკავშირებს.

ისტორია

სამეგრელოს დაბლობი ქრისტიანობას ადრე შეერწყა, დასავლეთ საქართველოს (ძველი კოლხეთი/ეგრისი) ზოგადი გაქრისტიანების ფარგლებში, მეოთხე საუკუნეში, და წაიშის მიდამოებს, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ზოგად ისტორიებში დაფიქსირებული ეკლესიური გადმოცემის თანახმად, შუა საუკუნეებიდან ჰქონდა ტაძარი და მასთან დაკავშირებული საეპისკოპოსო. წაიშის ეპარქია დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ საეპისკოპოსოთა შორის მოიხსენიება ეგრის-აფხაზეთის სამეფოს პერიოდიდან მოყოლებული.

მეთექვსმეტე-მეცხრამეტე საუკუნეებში სამეგრელო წარმოადგენდა ნახევრად დამოუკიდებელ სამეგრელოს სამთავროს დადიანების გვარის მმართველობის ქვეშ, რომლებიც ეკლესიების მშენებლობისა და აღდგენის მფარველები იყვნენ რეგიონში, მათ შორის ზუგდიდის, თავიანთი დედაქალაქის, მიმდებარე ტერიტორიებზე. წაიშის დღევანდელი საკათედრო ტაძრის შენობა ასახავს გვიანდელი დადიანების ეპოქის მფარველობისთვის დამახასიათებელ ხელახალი მშენებლობისა და გამაგრების ფაზებს, რომლებიც ძველ ბირთვს ეფენება — ეს მოდელი საერთოა ამ პერიოდის ბევრი მეგრული ტაძრისთვის.

- Advertisement -

სამეგრელო რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ სისტემაში 1867 წელს, სამთავროს გაუქმების შემდეგ, შევიდა, ხოლო შემდგომ რეგიონმა საქართველოს ზოგადი ისტორიის გზა გაიარა — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდით (1918–1921) დაწყებული, საბჭოთა პერიოდამდე, როდესაც მთელი საქართველოს მასშტაბით საეკლესიო ცხოვრება შეიზღუდა. 1991 წელს საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ სამრევლო და საეპარქიო ცხოვრება განახლდა, და წაიშის ეპარქია კვლავ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ადმინისტრაციული სტრუქტურის ნაწილად განაგრძობს არსებობას. სამეგრელოს ბევრი ისტორიული ტაძარი, მათ შორის ამ ტიპის ძეგლები, ფიქსირდება საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს მიერ წარმოებულ უძრავი კულტურული მემკვიდრეობის სახელმწიფო რეესტრში.

რა ნახოთ

წაიშის საკათედრო ტაძარი (ღვთისმშობლის შობის ტაძარი)

საკათედრო ტაძარი წაიშის ეპარქიის საჭდომია და სოფლის მთავარი ღირსშესანიშნაობა — გუმბათიანი ქვის ტაძარი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში არაერთხელ გარემონტდა და ნაწილობრივ ხელახლა აშენდა. მის ინტერიერში შენარჩუნებულია ძველი კედლის მხატვრობის ფრაგმენტები, რომლებიც გვიანდელ ფენებთან ერთად თანაარსებობენ, ხოლო შენობა დღემდე მოქმედი სამრევლო და საეპარქიო ტაძარია. მნახველმა უნდა გაითვალისწინოს, რომ ეს არის მოქმედი საღვთისმსახურო ადგილი და არა მუზეუმი — ღვთისმსახურება იმართება კვირა დღეებსა და დღესასწაულებზე.

სოფელი და მიმდებარე სოფლის ლანდშაფტი

ტაძრის მიღმა წაიში სამეგრელოს დაბლობის მოქმედი სასოფლო-სამეურნეო სოფელია, სადაც სიმინდის მინდვრები, თხილის ბაღები და რეგიონისთვის დამახასიათებელი შემოღობილი საოჯახო ნაკვეთებია. ეს კარგ კონტრასტს ქმნის იმავე გზაზე მდებარე სვანეთის მთის სოფლებთან და აჩვენებს სწორედ იმ დაბლობ მეგრულ გარემოს, რომელსაც სვანეთისკენ მიმავალი მოგზაურების უმეტესობა ჩქარა გაივლის ხოლმე.

ზუგდიდი, ახლომახლო

სულ რაღაც რამდენიმე წუთის სავალზე მდებარე ზუგდიდი გთავაზობთ დადიანების სასახლის კომპლექსსა და მუზეუმს, რეგიონულ ბაზარს და ტერიტორიისთვის საჭირო ძირითად სერვისებს, მათ შორის ზუგდიდის ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრს. წაიშის ვიზიტისთვის პრაქტიკული საკითხების — საწვავის, საკვების, განთავსების — მოგვარება ყველაზე ადვილია სწორედ ზუგდიდიდან.

როგორ მივიდეთ

თბილისიდან წაიშამდე საავტომობილო გზა დაახლოებით 5 საათს წაიღებს — მთავარი დასავლეთისკენ მიმავალი ავტომაგისტრალით სამტრედიისა და ზუგდიდისკენ, რის შემდეგაც ქალაქამდე მცირე მანძილით ადრე ხდება გადახვევა. გზის ვითარება წინასწარ შეამოწმეთ. ქუთაისიდან მგზავრობა იმავე მარშრუტით დაახლოებით 1 საათი და 45 წუთია, ხოლო ბათუმიდან — დაახლოებით 2 საათი და 10 წუთი, სამტრედიის გავლით ან სანაპირო-შიდა მიმართულების გავლით ზუგდიდისკენ.

- Advertisement -

• მარშრუტკები ხშირად დადიან თბილისიდან, ქუთაისიდან და ბათუმიდან ზუგდიდამდე; ზუგდიდის ავტოსადგურიდან კი რამდენიმე წუთიანი ტაქსით მისვლა შეგიძლიათ წაიშამდე.
• საქართველოს რკინიგზა ყოველდღიურად აწარმოებს ღამის მატარებელს თბილისსა და ზუგდიდს შორის — გზაზე კომფორტული ალტერნატივაა, რასაც ასევე მოჰყვება მოკლე ტაქსის მგზავრობა სოფლამდე.
• სვანეთისკენ მიმავალი მოგზაურები, როგორც წესი, გადიან წაიშის მახლობლად ზუგდიდი-მესტიის გზაზე; გეგმის შედგენისთვის იხილეთ GTour-ის რეგიონული გზამკვლევი სვანეთში, მესტიასა და უშგულში მისვლის შესახებ.
• GTour ასევე აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და ორგანიზებულ ერთდღიან ტურებს.

როდის წავიდეთ

სამეგრელოს დაბლობს ჰყავს ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი — ზამთარი რბილი და წვიმიანია, ზაფხული კი თბილი და ტენიანი. გაზაფხული (აპრილი-ივნისი) და შემოდგომა (სექტემბერი-ოქტომბერი) ყველაზე კომფორტულ ტემპერატურას და ნაკლებ ნალექს გვთავაზობს სოფლისა და ტაძრის ფეხით დასათვალიერებლად. შუაზაფხულობისას შეიძლება ცხელოდეს და ჭინჭყოტი იყოს, ზამთარში ვიზიტი შესაძლებელია, თუმცა ხშირი წვიმის მოლოდინია; თვითონ ტაძარი წლის ნებისმიერ დროს ღიაა.

სად დავრჩეთ და ვისადილოთ

წაიშს თავად ძალიან მწირი ტურისტული ინფრასტრუქტურა აქვს, ამიტომ მოგზაურთა უმეტესობა ზუგდიდში ან მის მახლობლად აწყობს ბინადრობას. GTour-ის დადასტურებული ჩამონათვალიდან რეკომენდებულია Casa de Khasia — სასტუმრო სახლი, საიდანაც მოსახერხებელია სამეგრელოს დასვენებული ტემპით დათვალიერება, ასევე ზუგდიდის ტურისტული საინფორმაციო ცენტრი ადგილობრივი რჩევებისთვის, რუკებისა და დანიშნულების ადგილების სამუშაო საათების შესახებ განახლებული ინფორმაციისთვის. წაიშისა და ზუგდიდის ან სვანეთის დასაკავშირებლად ორგანიზებული ექსკურსიებისა და ტრანსპორტისთვის, რეესტრში შეყვანილია სამოგზაურო სააგენტო TENA. GTour-ის დადასტურებული რეესტრი სამეგრელოს ფართო ტერიტორიისთვის მეტ სასტუმროს, სასტუმრო სახლსა და რესტორანს ითვალისწინებს — იხილეთ შერჩევები საუკეთესო ვარიანტების განყოფილებაში და მოაწყვეთ ინდივიდუალური გეგმა GTour-ის კერძო ტურების მეშვეობით.

პრაქტიკული რჩევები

წაიშის საკათედრო ტაძარი მოქმედი სამრევლო ტაძარია, ამიტომ მოსალოდნელია თავშეკავებული ჩაცმულობა — მხრების და მუხლების დაფარვა, ხოლო ქალებისთვის მთავარ დარბაზში შესვლისას — თავშალით მოფარვა, რაც შეესაბამება ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიების ზოგად ეტიკეტს. ტაძრის შიგნით ფოტოგადაღება უნდა იყოს დისკრეტული და თავი უნდა შევიკავოთ მისგან ღვთისმსახურების დროს. სოფელში მაღაზიები და საწვავგასამართი სადგურები ცოტაა, ამიტომ საკვების, ნაღდი ფულისა და საწვავის მომარაგება წინასწარ, ზუგდიდში, გაიკეთეთ. ეპარქიისა და ადგილობრივი ისტორიის კარგად მცოდნე ინგლისურენოვანი გიდები ხელმისაწვდომია GTour-ის გიდების გვერდზე, რაც განსაკუთრებით გამოსადეგია, რადგან ადგილზე ინგლისურენოვანი საინფორმაციო აბრები ცოტაა.

ხშირად დასმული კითხვები

ღირს თუ არა წაიშისკენ სპეციალურად წასვლა თბილისიდან?
დამოუკიდებლად, ხუთსაათიანი გზა ერთი მოკრძალებული სოფლისთვის საკმაოდ გრძელია; მოგზაურთა უმეტესობა წაიშს განიხილავს როგორც მოკლე გაჩერებას ზუგდიდსა და სვანეთს შორის მგზავრობისას ან სამეგრელოს ფართო მარშრუტის ნაწილად, ვიდრე დამოუკიდებელ დანიშნულების ადგილად.

რა არის წაიშის მთავარი ღირსშესანიშნაობა?
მთავარი ღირსშესანიშნაობაა წაიშის საკათედრო ტაძარი — წაიშის ეპარქიის ისტორიული საჭდომი, მოქმედი ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი, რომელსაც გვიანდელი რემონტების ქვეშ ძველი არქიტექტურული და მხატვრული ფრაგმენტები შემორჩა.

შეუძლია თუ არა არამართლმადიდებელ მოგზაურს ტაძრის მონახულება?
დიახ, ტაძარი ზოგადად ღიაა პატივისცემით განწყობილი მნახველებისთვის, ღვთისმსახურების არდგომის დროს, თუ ჩაცმულობის კოდექსი დაცულია; ეს რჩება მოქმედ საღვთისმსახურო ადგილად და არა მუზეუმად.

არსებობს თუ არა საჯარო ტრანსპორტი უშუალოდ წაიშამდე?
პირდაპირი მარშრუტკის მომსახურება სოფლამდე შეზღუდულია; პრაქტიკული გზა არის მარშრუტკით, მატარებლით ან კერძო ტრანსფერით ზუგდიდამდე მისვლა, შემდეგ კი მოკლე ტაქსის მგზავრობით წაიშამდე გადაადგილება.

რა მანძილზეა წაიში ზუგდიდის ცენტრიდან?
წაიში მდებარეობს ზუგდიდის ცენტრიდან მხოლოდ რამდენიმე კილომეტრში, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, რაც მას ქალაქიდან ტაქსით ან კერძო მანქანით ადვილად მისაღწევ მოკლე ექსკურსიად აქცევს.

არის თუ არა წაიში გაჩერება სვანეთისკენ მიმავალ გზაზე?
წაიში მდებარეობს ზუგდიდსა და მესტია-ზემო სვანეთს დამაკავშირებელი გზის მახლობლად, ამიტომ ბევრი მოგზაური მის მახლობლად გაივლის ხოლმე; მთელი მარშრუტის დაგეგმვისთვის იხილეთ GTour-ის რეგიონული გზამკვლევი.

არის თუ არა წაიშში საცხოვრებელი ვარიანტები?
თავად სოფელში ფორმალური განთავსების ვარიანტები ძალიან შეზღუდულია; მოგზაურთა უმეტესობა ზუგდიდში რჩება, სადაც ხელმისაწვდომია ისეთი დადასტურებული ვარიანტები, როგორიცაა სასტუმრო სახლი Casa de Khasia.

რა ჩაცმულობაა მოსალოდნელი ტაძარში შესვლისას?
მოსალოდნელია თავშეკავებული ჩაცმულობა — ყველა მნახველისთვის მხრებისა და მუხლების დაფარვა, ხოლო ქალებისთვის — თავის დაფარვა, რაც შეესაბამება ქართული მართლმადიდებლური ტაძრების ზოგად პრაქტიკას.

ეხმარება თუ არა GTour წაიშში ორგანიზებული ვიზიტების მოწყობაში?
დიახ, GTour აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და ორგანიზებულ ერთდღიან ტურებს, რომლებშიც შეიძლება ჩაერთოს წაიში ზუგდიდთან, სამეგრელოს ღვინის მარნებთან და სვანეთისკენ მიმავალ მარშრუტებთან ერთად.

რომელი სეზონია საუკეთესო წაიშის მოსანახულებლად?
გაზაფხული და შემოდგომა გთავაზობთ ყველაზე კომფორტულ ამინდს სოფლისა და ტაძრის სანახავად, ხოლო ზაფხული ცხელი და ტენიანია, ზამთარში კი ხშირი წვიმის მოლოდინია, რაც სამეგრელოს დაბლობის კლიმატისთვის ტიპურია.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Tsaishi