მრავალძალი — გზაჯვარედინი რაჭის მთებში, ონიდან შოვამდე

მიმოხილვა

მრავალძალი პატარა მაღალმთიანი სოფელია ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის რეგიონში, საქართველოს ჩრდილო-ცენტრალურ ნაწილში. ის მდებარეობს რიონის ხეობის ზედა წელში, გზაზე, რომელიც ონის რაიონული ცენტრიდან მთის კურორტ შოვისკენ იწევს — ადგილას, სადაც წიფლისა და ფიჭვის ტყეები, სათიბები და რაჭისთვის დამახასიათებელი ციცაბო ქედები ერთმანეთს ენაცვლება. სოფელს თავად არც მუზეუმი აქვს და არც ეროვნული მასშტაბის ძეგლი — მისი მნიშვნელობა იმაშია, რომ ის ცოცხალი სასოფლო დასახლებაა, რომელსაც მოგზაურები ზედა რიონისაკენ მიმავალ გზაზე გაივლიან, ზოგჯერ კი მის სიახლოვეს ღამეს ათევენ.

ვიზიტორებისთვის მრავალძალი უფრო ორიენტირია, ვიდრე ცალკეული ღირსშესანიშნაობა — ის მდებარეობს საქართველოს მთიანი ნაწილის ერთ-ერთ ყველაზე ნაკლებად მონახულებულ და კარგად შენარჩუნებულ კუთხეში, სადაც ტრადიციული მეურნეობა, მართლმადიდებლური სასოფლო ეკლესიები და ხელუხლებელი ტყის საფარი დღემდეა შემორჩენილი. GTour მას ათავსებს კერძო მარშრუტებში, რომლებიც ონი-შოვის გზას რაჭის უფრო ცნობილ ობიექტებთან — ამბროლაურის ვენახებთან, ნიკორწმინდისა და ბარაკონის ტაძრებთან და თავად შოვის კურორტთან — აერთიანებს, და არა ცალკე, დამოუკიდებელ დანიშნულების ადგილად.

ისტორია

რიონის ხეობის ზედა წელის სოფლები, მათ შორის მრავალძალი, ამ მთიანი ადმინისტრაციული სტრუქტურის ნაწილს წარმოადგენდნენ, სადაც ხეობებში დამყნობილი მეურნეობა მთის ფერდობებზე სეზონურ მესაქონლეობასთან იყო შეზავებული. საბჭოთა პერიოდში ამგვარი სოფლები კოლმეურნეობასა და სახელმწიფო სატყეო სისტემაში ჩაება, ხოლო ახლომდებარე საკურორტო და ალპური ცენტრები — უწერა და შოვი — ორგანიზებულ კურორტებად ჩამოყალიბდა, რაც მეოცე საუკუნის რაჭის მთიანი დასახლებებისთვის დამახასიათებელი მოდელი იყო. მრავალძალს, რიონის ხეობის ამ მონაკვეთის მრავალი სხვა სოფლის მსგავსად, დღეს მცირერიცხოვანი, ძირითადად ხანდაზმული მოსახლეობა ჰყავს, ხოლო შოვისკენ მიმავალი გზა კვლავ რჩება მთავარ არტერიად, რომელიც სოფელს რაიონულ ცენტრთან აკავშირებს.

რა ნახოთ

რიონის ხეობა

გზა, რომელიც მრავალძალს კვეთს, რიონის მდინარეს მიჰყვება, რომელიც ონსა და შოვს შორის ტყით დაფარულ ვიწრო ხეობად იქცევა. კლდეები, ჩანჩქერები და ხშირი შერეული ტყე გზას გასდევს, ისე, რომ გზის თავად გავლა რაჭაში ერთ-ერთი ყველაზე თვალწარმტაც გადასასვლელად იქცევა.

- Advertisement -

სასოფლო ეკლესიები

რაჭის უმეტესი სოფლების მსგავსად, მრავალძალსა და მის მეზობელ დაბა-სოფლებში მცირე მართლმადიდებლური ეკლესიებია შემორჩენილი — ზოგი ადგილობრივი ქვისგან, მარტივი თაღოვანი ნავებით, რაც უფრო მოკრძალებულ, სამრევლო ხუროთმოძღვრებას გამოხატავს, ვიდრე რეგიონის სხვაგან არსებული დიდებული სამეფო ძეგლები.

გლოლა და ვანო სარაჯიშვილთან კავშირი

მრავალძალიდან მცირე მანძილზე მდებარეობს გლოლა — ცნობილი ქართველი ოპერის მომღერლის, ვანო სარაჯიშვილის დაბადების ადგილი, რომლის სახლი და საფლავი ონის ხეობაში ადგილობრივი სიამაყის საგანია და ხშირად მრავალძალთან ერთ მარშრუტზე ერთიანდება.

შოვის კურორტი და ზედა რიონის ხეობა

მრავალძალიდან ზემოთ, გზა შოვს აღწევს — საბჭოთა პერიოდის მთის კურორტს, ფიჭვის ტყეებში, კავკასიონის ძირას, საიდანაც იწყება მოკლე ფეხით სეირნობა ჩანჩქერებამდე და უფრო გრძელი ლაშქრობები რიონის მყინვარისა და მიმდებარე მწვერვალებისკენ.

როგორ მივაღწიოთ

თბილისიდან მრავალძალს აღწევენ ქუთაისისკენ მიმავალი მთავარი დასავლეთის ავტომაგისტრალით, შემდეგ კი ჩრდილოეთისკენ, ამბროლაურის გავლით ონამდე და შემდეგ შოვისაკენ მიმავალი რეგიონული გზით — გზას დაახლოებით 4 საათი და 25 წუთი სჭირდება. ქუთაისიდან იგივე ამბროლაური–ონის მარშრუტი დაახლოებით 2 საათსა და 15 წუთს მოითხოვს და ყველაზე მოსახერხებელი გზაა იმათთვის, ვინც ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტში ჩამოდის. ბათუმიდან მოგზაურობას, რომელიც ქუთაისის გავლით მიდის და შემდეგ რაჭის გზას უერთდება, დაახლოებით 4 საათი და 40 წუთი სჭირდება.

მარშრუტკები (საერთო მიკროავტობუსები) დადის თბილისის დიდუბის ავტოსადგურიდან და ქუთაისიდან ონამდე; ონიდან მრავალძალსა და შოვამდე მგზავრობა დამოკიდებულია ადგილობრივ ტრანსპორტზე ან ტაქსზე, რადგან ზედა ხეობაში რეგულარული საზოგადოებრივი ტრანსპორტი არ ფუნქციონირებს. რაჭაში მგზავრთა სარკინიგზო მომსახურება არ არსებობს — საქართველოს რკინიგზის ქსელი ამ მხარეში ქუთაისისა და ზუგდიდის მიღმა არ ვრცელდება. ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე მთის მონაკვეთებზე თოვლმა და მეწყერმა შეიძლება გზა შეაფერხოს, ამიტომ მოგზაურობამდე GTour-ის გზის სტატუსის გვერდზე ინფორმაციის გადამოწმება მიზანშეწონილია.

- Advertisement -

როდის წავიდეთ

მაისის ბოლოდან ოქტომბრის ჩათვლით ყველაზე საიმედო პერიოდია, როდესაც ონი-შოვის გზა გაწმენდილია და მთის მდელოები თუ ტყეები ფეხით სეირნობისთვის ყველაზე ხელმისაწვდომია. ზაფხულის შუა პერიოდი რაჭის სიმაღლისთვის დამახასიათებელ თბილ დღეებსა და გრილ საღამოებს გვთავაზობს, ხოლო სექტემბერი და ოქტომბრის დასაწყისი წიფლნარ ტყეებს შემოდგომისეულ ფერებს სძენს. ზამთრის მოგზაურობა შესაძლებელია, მაგრამ სიფრთხილეა საჭირო, რადგან თოვლს ზედა გზის ცალკეული მონაკვეთების გარკვეული პერიოდით ჩაკეტვა შეუძლია.

სად დავრჩეთ და ვისადილოთ

მრავალძალს თავად ფორმალური საცხოვრებლის მწირი არჩევანი აქვს; მოგზაურთა უმეტესობა ბაზირდება ონში, რაიონულ ცენტრში, ან აგრძელებს გზას შოვისკენ, სადაც სტუმრის სახლებისა და კურორტის ინფრასტრუქტურის სახით საკმაო არჩევანია, ორივე სოფლიდან მოკლე მანძილზე. GTour-ის დადასტურებულ ბაზაში წარმოდგენილია სტუმრის სახლები, პატარა სასტუმროები და ოჯახური რესტორნები მთელ რაჭა-ლეჩხუმის რეგიონში, მათ შორის მრავალძალთან ღამის გასათევად მოსახერხებელი ვარიანტები; იხილეთ GTour-ის სრული რეგიონული ჩამონათვალები გზამკვლევებსა და საუკეთესო არჩევანის განყოფილებებში, ან იკითხეთ ინდივიდუალური მარშრუტის შესახებ GTour-ის ტურების გვერდზე.

პრაქტიკული ინფორმაცია

• მობილური კავშირი ხეობაში, ონის მიღმა, არასტაბილურია, ბარათით გადახდა კი არასაიმედო — ნაღდი ფულის ქონა რეკომენდებულია.
• საწვავი ონში უნდა შეივსოთ, რადგან ხეობაში შემდგომ საიმედო ბენზინგასამართი სადგურები აღარ არის.
• გზისპირა სასოფლო-სამეურნეო და საძოვარი ადგილები კერძო საკუთრებაშია დამუშავებული, ამიტომ ვიზიტორებმა გზის პირას და მონიშნულ ბილიკებს უნდა მისდიონ.
• თბილი ტანსაცმელი ზაფხულშიც კი გამოსადეგია, რადგან ამ სიმაღლეზე საღამოს ტემპერატურა სწრაფად ეცემა.

ხშირად დასმული კითხვები

ღირს მრავალძალში სპეციალურად ჩასვლა თბილისიდან?
თავისთავად, არცერთი ღირსშესანიშნაობა ცალკე ჩასვლას არ ამართლებს — მრავალძალი უმჯობესია განვიხილოთ, როგორც გზაჯვარედინი რაჭის უფრო ვრცელ მარშრუტზე, რომელიც ამბროლაურს, ონს, გლოლასა და შოვს მოიცავს.

შესაძლებელია მრავალძალის ერთდღიანი ვიზიტი ქუთაისიდან?
დიახ. ქუთაისიდან დაახლოებით 2 საათი და 15 წუთი ერთი მხრით, ასე რომ ერთდღიანი მოგზაურობა გზაზე ონში შეჩერებითა და შოვთან მოკლე სეირნობით სავსებით შესაძლებელია იმ მოგზაურთათვის, ვისაც საკუთარი ტრანსპორტი ან კერძო ტური აქვს.

არსებობს პირდაპირი საზოგადოებრივი ტრანსპორტი მრავალძალამდე?
სოფლამდე სპეციალური მარშრუტკის მომსახურება არ არსებობს — მოგზაურები, როგორც წესი, მარშრუტკით ან საერთო ტაქსით ონამდე მიდიან და შემდეგ ადგილობრივი ტაქსით აგრძელებენ გზას.

მიდის მატარებელი რაჭა-ლეჩხუმამდე?
არა. საქართველოს რკინიგზას რაჭაში მგზავრთა ხაზი არ გააჩნია — საავტომობილო ტრანსპორტი ქუთაისიდან ან თბილისიდან ერთადერთი ვარიანტია.

რა ენაზე საუბრობენ ადგილობრივები?
ძირითადი ენა ქართულია, ადგილობრივად რაჭული დიალექტი ისმის; ინგლისური შეზღუდულია ტურისტული ბიზნესის გარეთ, ამიტომ გიდი ან ქართული ფრაზების ცოდნა გამოსადეგია.

გამავალია შოვის გზა ზამთარში?
ძლიერი თოვლის შემდეგ ცალკეული მონაკვეთები შეიძლება დაიკეტოს ან სიფრთხილე გახდეს საჭირო — გამგზავრებამდე მიმდინარე მდგომარეობის გადამოწმება რეკომენდებულია, ზამთრის მგზავრობისას კი დამატებითი დროის დათმობა.

არსებობს ლაშქრობის ბილიკები მრავალძალის სიახლოვეს?
ორგანიზებული საცალფეხო მარშრუტების უმეტესობა ხეობაში უფრო ზემოთ, შოვში, იწყება, თუმცა თავად ხეობის გზა ახლომახლო მცხოვრებთათვის თვალწარმტაც სასეირნო მონაკვეთებსაც გვთავაზობს.

სად არის უახლოესი სასტუმრო ან სტუმრის სახლი?
ონი, რაიონული ცენტრი, და შოვის საკურორტო ზონა ორივე მრავალძალიდან მოკლე მანძილზე სტუმრის სახლებსა და პატარა სასტუმროებს გთავაზობთ.

ეს მხარე სვანეთის მოგზაურობის ნაწილია, თუ ცალკე მიმართულება?
რაჭა-ლეჩხუმი სვანეთისგან განსხვავებული რეგიონია, თუმცა ორივე დასავლეთ საქართველოს მთიან ნაწილშია მოქცეული; სვანეთზე ორიენტირებული დაგეგმვისთვის იხილეთ GTour-ის სვანეთის სამოგზაურო გზამკვლევი.

შეუძლია GTour-ს მოაწყოს კერძო ტური, რომელიც მრავალძალს მოიცავს?
დიახ. GTour აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და გიდით წარმართულ მარშრუტებს რაჭა-ლეჩხუმში, მრავალძალს ონთან, გლოლასთან და შოვთან ერთად აერთიანებს მოთხოვნისამებრ; დეტალები ხელმისაწვდომია GTour-ის ტურების გვერდზე.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Mravaldzali