ათენის სიონი: ფრესკები, რომლებსაც არავინ სტუმრობს

თანის ხეობა გორიდან სამხრეთისკენ, მთებისკენ მიემართება — ვიწრო, მწვანე, ვენახებით დაფარული ხეობა, სადაც ადგილობრივი დუღილის ცქრიალა ღვინო მზადდება. ამ ხეობაში, მდინარის ზემოთ გამოშვერილ კონცხზე, დგას ეკლესია, რომელიც შემცირებულ ჯვარს წააგავს — VII საუკუნის დასაწყისის ტეტრაკონქი, აშენებული მცხეთის ჯვრის აგებიდან ერთი თაობის შემდეგ, იმავე ხუროთმოძღვრების მიერ, რომლებმაც ორიგინალი კარგად იცოდნენ. ამ ეკლესიის შიგნით კი საქართველოში შემორჩენილი შუა საუკუნეების კედლის მხატვრობის ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი და ლამაზი ციკლია. ამ ეკლესიას ათენის სიონი ჰქვია, და გზა მას ნიშნის გარეშე ჩაუვლის.

ნაგებობა

ეკლესია 630-იან წლებში აშენდა — ეს იყო ქართული ხუროთმოძღვრების ბოლო აღმასვლის პერიოდი არაბთა შემოსევამდე, რომელმაც მშენებლობა ორი საუკუნით შეაჩერა. მისი გეგმა ჯვრის ეკლესიას იმეორებს — ოთხი აფსიდა გუმბათის ირგვლივ. ფასადზე შემორჩენილი ქანდაკებები იმ პერიოდის საუკეთესო ნიმუშებს შორისაა: ირმის ნადირობის სცენა, მხედარი ცხენზე, ძველი ასომთავრული დამწერლობით შესრულებული ქართული წარწერა სამხრეთის კედელზე, სომხური წარწერაც იქვეა, ხოლო საუკუნეების განმავლობაში მომლოცველების მიერ ამოკაწრული წარწერები ქვაზე ყველგან ჩანს. ქვა რბილი, ნაცრისფერ-ოქროსფერია და ნაშუადღევის შუქს განსაკუთრებულად იღებს.

ფრესკები

ფრესკები 1080 წელს, მეფე გიორგი II-ის დროს შესრულდა და მთელ შიდა სივრცეს — იატაკიდან გუმბათამდე — ფარავს. აქ გამოსახულია შობის სცენა, სადაც ბებიაქალი ბავშვს აბანავებს, ხარება, მიცვალების სცენა, ასევე ვიზიტაცია, სადაც ორი ქალი ისე ეხვევა ერთმანეთს, რომ ბიზანტიელი მხატვარი ამას არასდროს დაუშვებდა. გამოსახულია აგრეთვე საშინელი სამსჯავროც, ოთხი მახარებელი თაღებში, ხოლო დასავლეთის კედელზე — დონატორთა პორტრეტები: ქართველი მეფეები და თავადები სასამართლო სამოსში, სახელებით. სტილი იმ მომენტის ქართულ მხატვრობას ასახავს, როდესაც ის კონსტანტინოპოლის მიბაძვას წყვეტდა — სახეები უფრო რბილია, ფერები უფრო თბილი, კომპოზიციები უფრო ადამიანური. ვიზიტაციის სცენა, რომელიც ჩრდილოეთ აფსიდაშია გამოსახული, ის სურათია, რისთვისაც აქ ადამიანები ჩამოდიან, თუმცა მთელი ციკლი არის ის, რისი გამოც ისინი რჩებიან.

ფრესკები იმიტომ გადარჩა, რომ ეკლესია საკმაოდ მიუვალ ადგილას იდგა და არავის ეხება, ასევე იმიტომ, რომ ხეობის სინესტემ ნაკლები ზიანი მიაყენა ფერწერას, ვიდრე მზის პირდაპირი სხივები მიაყენებდა. გასული საუკუნის 70-იან წლებში და ამ საუკუნეშიც ფრესკები გაწმინდეს და გაამაგრეს. ეკლესიაში განათება არ არის, ამიტომ ფანარი წამოიღეთ ან მოითმინეთ, სანამ თვალი შეეჩვევა სიბნელეს.

- Advertisement -

ვიზიტი

ეკლესია ჩვეულებრივ დაკეტილია — გასაღები მცველთან ინახება, რომელიც სოფელში ცხოვრობს და გამოძახებისას მოდის. გიდი, რომელსაც მასთან ნაცნობობა აქვს, დიდ დახმარებას გაგიწევთ. შესასვლელი საფასური არ არსებობს, არც მაღაზია და არც კაფეა — გზის მეორე მხარეს მდებარე ვენახი ღვინოს ყიდის, ხოლო სოფელ ათენში ერთგვარი რესტორანიც მუშაობს. ოცწუთიანი ვიზიტი აღმოჩენას ჰგავს, ხოლო საათიანი ვიზიტი — ნამდვილ პილიგრიმობას. ეკლესიის ზემოთ მდებარე ხეობა სასეირნოდ შესანიშნავია, ხოლო ათენის ცქრიალა ღვინო, რომელიც ჩინური ჯიშის ყურძნისგან მზადდება, სწორედ ის სასმელია, რასაც ვიზიტის შემდეგ უნდა დააგემოვნოთ.

ნახეთ GTour-თან ერთად

ათენის სიონი გორისა და უფლისციხის ერთდღიანი ტურის არჩევითი შუადღის პროგრამაა. ჯავშნისას აუცილებლად მოითხოვეთ ეს დამატება და გიდი თავად მოაწყობს გასაღების საკითხს.

ხშირად დასმული კითხვები

• სად მდებარეობს ათენის სიონი? ათენის სიონი თანის ხეობაში, მდინარის ზემოთ გამოშვერილ კონცხზე დგას, გორიდან დაახლოებით ათი კილომეტრის დაშორებით. ხეობა ვიწრო და მწვანეა, ვენახებით დაფარული, რომლებიც ცქრიალა ღვინის წარმოებით არიან ცნობილი.
• როდის აშენდა ათენის სიონის ეკლესია? ეკლესია 630-იან წლებში აშენდა, ქართული ხუროთმოძღვრების ბოლო აღმასვლის პერიოდში, არაბთა შემოსევამდე, რომელმაც ასეთი მშენებლობა ორი საუკუნით შეაჩერა. ის მცხეთის ჯვრის იმავე ტეტრაკონქული გეგმით არის აგებული, ორიგინალის აგებიდან ერთი თაობის შემდეგ, იმავე ხუროთმოძღვრების მიერ.
• რით არის გამორჩეული ეკლესიის ფასადი? ფასადი იმ პერიოდის საუკეთესო ქანდაკებებით გამოირჩევა, მათ შორის ირმის ნადირობის სცენითა და ცხენზე მჯდომი მხედრის გამოსახულებით. აქვეა ასომთავრული დამწერლობით შესრულებული ქართული წარწერა, სომხური წარწერა და საუკუნეების განმავლობაში დატოვებული მომლოცველთა ამონაწერები.
• როდის დაიხატა ეკლესიის შიდა ფრესკები და რას ასახავენ ისინი? ფრესკები 1080 წელს, მეფე გიორგი II-ის დროს დაიხატა და მთელ შიდა სივრცეს ფარავენ. მათ შორისაა შობის სცენა, ხარება, ვიზიტაცია, მიცვალება, საშინელი სამსჯავრო, ოთხი მახარებელი და ქართველი მეფე-თავადების დონატორთა პორტრეტები, სახელებით.
• რატომ შემორჩა ფრესკები ასე კარგად? ისინი იმიტომ გადარჩა, რომ ეკლესია საკმაოდ მიუვალ ადგილას იდგა და ნაკლებად მიიქცია ყურადღება, ხოლო ხეობის სინესტემ ნაკლები ზიანი მიაყენა ფერწერას, ვიდრე მზის პირდაპირი სხივები მიაყენებდა. მოგვიანებით, გასული საუკუნის 70-იან წლებში და ასევე XXI საუკუნეში, ფრესკები გაწმინდეს და გაამაგრეს.
• რა უნდა იცოდეს სტუმარმა ვიზიტამდე? ეკლესია ჩვეულებრივ დაკეტილია და გასაღებისთვის სოფელში მცხოვრებ მცველს უნდა დაუკავშირდეთ — გიდი, რომელსაც მასთან ნაცნობობა აქვს, დიდად გამოგადგებათ. შესასვლელი საფასური, მაღაზია თუ კაფე არ არსებობს, თუმცა გზის მეორე მხარეს ვენახი ღვინოს ყიდის, ხოლო სოფელ ათენში ერთგვარი რესტორანია. შიდა ფრესკები განათებული არ არის, ამიტომ წამოიღეთ ფანარი ან მოითმინეთ, სანამ თვალი შეეჩვევა.
• როგორ შემიძლია ათენის სიონის ჩართვა ტურში? GTour ათენის სიონს გორისა და უფლისციხის ერთდღიანი ტურის არჩევით შუადღის დამატებად სთავაზობს მოგზაურებს. ჯავშნისას აუცილებლად მოითხოვეთ ეს ვარიანტი, ხოლო გიდი თავად მოაწყობს გასაღების საკითხს ადგილობრივ მცველთან.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Ateni Sioni: the frescoes nobody visits