ახალციხე — რაბათის ციხე და სამცხე-ჯავახეთის კარიბჭე

მიმოხილვა

ახალციხე სამცხე-ჯავახეთის ადმინისტრაციული ცენტრია — მთიანი რეგიონი საქართველოს სამხრეთით, თურქეთის საზღვართან ახლოს. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ფოცხოვის ხეობაში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 990 მეტრ სიმაღლეზე. თბილისიდან გზა დაახლოებით 2 საათი 45 წუთი სჭირდება, ქუთაისიდან — 3 საათი 20 წუთი, ბათუმიდან — ასევე 3 საათი 20 წუთი. სახელი „ახალციხე” ქართულად ნიშნავს „ახალ ციხეს” და უკავშირდება ციტადელს, რომელიც დღესაც დომინირებს ძველი ქალაქის სილუეტში.

მოგზაურისთვის ახალციხე მნიშვნელოვანია, პირველ რიგში, როგორც გასასვლელი კარი ვარძიის მღვიმეთა ქალაქისკენ, ხერთვისის ციხისკენ და საფარისა და ვანის ქვაბების მონასტრებისკენ — ყველა მათგანი მანქანით ერთ საათშია მისაღწევი. ქალაქში თავად დგას რაბათის ციხის აღდგენილი კომპლექსი — ფენობრივი ძეგლი, სადაც გადაჯაჭვულია ქართული, ოსმალური და ებრაული მემკვიდრეობა და აისახება რეგიონის ხანგრძლივი ისტორია, როგორც საზღვრისპირა ტერიტორიისა ქრისტიანულ საქართველოსა და ოსმალურ სამყაროს შორის.

ისტორია

ციხესიმაგრის არსებობა ამ ადგილას დოკუმენტურად დასტურდება შუა საუკუნეებიდან, ძველი სახელით ლომსია. ქალაქმა დღევანდელი სახელი, ახალციხე, მიიღო XII საუკუნეში — ქართული ქრონიკები აღწერენ ახალი ციტადელის მშენებლობას. XIII საუკუნიდან ქალაქი ჯაყელთა საგვარეულოს რეზიდენციად იქცა — მათი მემკვიდრეობითი სამთავრო, ათაბაგები, მართავდნენ ნახევრად დამოუკიდებელ სამცხე-საათაბაგოს სამთავროს იმ პერიოდში, როცა ერთიანი ქართული სამეფო სუსტდებოდა და იშლებოდა.

1578 წელს ოსმალურმა ჯარებმა ახალციხე დაიკავეს და ქალაქი გახდა ახალციხის საფაშოს ცენტრი — ოსმალური ადმინისტრაციული ერთეული, რომელიც ორნახევარი საუკუნე გაგრძელდა და რეგიონის არქიტექტურასა და მოსახლეობაზე ღრმა მუსლიმური და თურქული კვალი დატოვა. 1828 წელს რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს გენერალ ივანე პასკევიჩის ჯარებმა ციხე დაიკავეს, ხოლო 1829 წლის ადრიანოპოლის ზავმა ახალციხე ოფიციალურად რუსეთის იმპერიას გადასცა — ქალაქი ამის შემდეგ კავკასიის მეფისნაცვლობის პროვინციულ ადმინისტრაციულ ცენტრად ააშენეს ხელახლა.

- Advertisement -

მეოცე საუკუნემ ახალი მღელვარება მოიტანა: 1944 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ მესხეთ-ჯავახეთის ფართო რეგიონიდან მესხი თურქების მოსახლეობა შუა აზიაში დეპორტირება, მოვლენა, რომელსაც დღემდე იხსენიებენ რეგიონული მეხსიერება და ქართული ისტორიული მეცნიერება. რაბათის ციხე თავად საბჭოთა პერიოდში დანგრევას განიცდიდა, სანამ არ ჩატარდა მასშტაბური სახელმწიფო რესტავრაცია, რომელიც 2012 წელს დასრულდა — ციტადელი მრავალრელიგიურ მემკვიდრეობის კომპლექსად გადააქცია, სადაც ერთ გალავანშია მეჩეთი, მართლმადიდებლური ეკლესია, ყოფილი სინაგოგა და მუზეუმი.

რა ნახოთ

რაბათის ციხე

აღდგენილი ციტადელი ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა, აშენებული ჯაყელთა შუასაუკუნეების ციხის ბაზაზე და გაფართოებული ოსმალური ბატონობის პერიოდში. კედლებს შიგნით დგას XVIII საუკუნის ახმედიეს მეჩეთი თავისი მოხატული ინტერიერით, მართლმადიდებლური ეკლესია, ყოფილი სინაგოგა და სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული მუზეუმი, რომელიც აჩვენებს არქეოლოგიურ აღმოჩენებს მთელი რეგიონიდან. საღამოს განათება და ძველი ქალაქის ხედები ღირს, რომ ბნელში ხელახლა ეწვიოთ.

საფარის მონასტერი

ტყით დაფარულ გორაკებზე, ახალციხიდან ხანმოკლე მანძილზე მდებარეობს საფარი — ჯაყელთა საგვარეულოსთან დაკავშირებული მონასტრის კომპლექსი, რომლის ეკლესია-სამლოცველოები IX-XIII საუკუნეებით თარიღდება, ხოლო წმინდა საბას მთავარ ტაძარში შემორჩენილია შუასაუკუნეების ფრესკები. ეს მოქმედი მონასტერია და ცოცხალი სალოცავია და არა მხოლოდ მუზეუმის ექსპონატი.

ხერთვისის ციხე

კლდოვან კონცხზე, მტკვრისა და ფარავნის შეერთების ზემოთ მდგარი ხერთვისი საქართველოში ერთ-ერთი უძველესი ციხესიმაგრეა, რომლის დღევანდელი ნაგებობა უმეტესად შუა საუკუნეებისაა, ოსმალური დანამატებით. ჩვეულებრივ ინახულობენ ვარძიისკენ ან იქიდან მიმავალ გზაზე, ხეობაში კიდევ დაახლოებით 15 კილომეტრზე.

ვანის ქვაბები

კლდეში გამოკვეთილი ეს მღვიმის მონასტრის კომპლექსი ვარძიასთან ახლოს მდებარეობს და წინ უსწრებს უფრო ცნობილ მღვიმეთა ქალაქს, რაც მტკვრის ხეობის კლდეში ნაკვეთი სამონასტრო ტრადიციის უფრო მშვიდ შეგრძნებას იძლევა. ბილიკები და კიბეები რამდენიმე საკნის ნახვის საშუალებას იძლევა.

- Advertisement -

ახალციხის ძველი ქალაქი და სინაგოგა

ციხის ქვემოთ ვიწრო ქუჩები ინარჩუნებენ XIX საუკუნის ქართული, სომხური და ებრაული შერეული კვარტლების კვალს, მათ შორის ისტორიულ სინაგოგის შენობას, რომელიც ოდესღაც მესხეთში მცხოვრები მნიშვნელოვანი ზომის ებრაული თემის მოწმობაა.

როგორ მივხვდეთ

თბილისიდან ახალციხემდე მგზავრობა დაახლოებით 2 საათი 45 წუთი სჭირდება ბორჯომზე გამავალი მთავარი გზით, მტკვრის ხეობის გავლით. მარშრუტკები რეგულარულად დადის თბილისის დიდუბის სადგურიდან და მგზავრობის დრო საავტომობილო გზას დაახლოებით ემთხვევა. ამჟამად ახალციხემდე რეგულარული სამგზავრო მატარებელი არ მოძრაობს, ამიტომ საავტომობილო ან მარშრუტკით მგზავრობა ერთადერთი პრაქტიკული ვარიანტია — ზამთარში, განსაკუთრებით ბორჯომის მონაკვეთზე, გზის მდგომარეობა წინასწარ შეამოწმეთ. ქუთაისიდან მარშრუტი სამხრეთისკენ ბორჯომზე გადის და მანქანით დაახლოებით 3 საათი 20 წუთი სჭირდება, მარშრუტკით შესაძლებელია ბორჯომის ან ხაშურის გავლით. ბათუმიდან მგზავრობა ასევე დაახლოებით 3 საათი 20 წუთია, ჩვეულებრივ ქობულეთისა და გოდერძის ან ხულოს გავლით, სეზონისა და გზის მდგომარეობის მიხედვით, ხოლო ზამთარში, როცა მთის უღელტეხილი დაკეტილია, ხაშურის გავლით.

როდის ჩავიდეთ

გვიანი გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, მაისიდან ოქტომბრამდე, ვარძიის, საფარისა და მიმდებარე მღვიმეთა კომპლექსების ყველაზე საიმედო წვდომას იძლევა, თბილი დღეებითა და გრილი საღამოებით, რაც 990 მეტრის სიმაღლეზე მდებარე ქალაქისთვის დამახასიათებელია. ზამთარი ცივია და შესაძლოა თოვლი მოიტანოს, რაც რეგიონის ირგვლივ მთის გზებს აფერხებს — ზამთარში ბათუმისკენ გოდერძის უღელტეხილით მოგზაურე მოგზაურებმა ხაშურის გავლით გეგმა უნდა იფიქრონ. შუა ზაფხულის შაბათ-კვირას რაბათის ციხესა და ვარძიაში შეიძლება უფრო დიდი ნაკადი შეხვდეთ, ამიტომ დილის ადრეული საათები უფრო მშვიდია.

სად დავრჩეთ და რა ვჭამოთ

ქალაქში LOMSIA რეგისტრირებული სასტუმროა, მოსახერხებელი რაბათის ციხისა და ძველი ქალაქის ფეხით მოსანახულებლად. ახალციხის ტურისტული საინფორმაციო ცენტრი კარგი პირველი გაჩერებაა რუკების, ციხისა და მუზეუმის სამუშაო საათების და ვარძიისა და საფარის დამოუკიდებლად მოსანახულებლად რჩევებისთვის. GTour-ის გადამოწმებულ სიაში დამატებით არის სასტუმროები, სტუმრის სახლები და სასადილოები ახალციხესა და მის მიმდებარედ — იხილეთ ტურების გვერდი კერძო მარშრუტის მოსაწყობად, რომელიც ქალაქს ვარძიასთან და ბორჯომთან აერთიანებს.

პრაქტიკული ინფორმაცია

ვალუტა ქართული ლარია; ბანკომატები და ბარათით გადახდა ქალაქის ცენტრში ხელმისაწვდომია, თუმცა ვარძიისა და საფარის მახლობლად მდებარე მცირე ობიექტებისთვის ნაღდი ფული სასარგებლოა. ინგლისურენოვანი წარწერები და ინგლისურად მოლაპარაკეები ტურისტული საინფორმაციო ცენტრისა და ძირითადი სასტუმროების გარეთ შეზღუდულია, ამიტომ სასარგებლოა ფრაზების წიგნაკი ან ოფლაინ თარჯიმანი აპლიკაცია. რაბათის ციხე და მისი მუზეუმი ცალკე შესასვლელ ბილეთს ითხოვს მეჩეთისა და ეკლესიის ინტერიერებისგან განსხვავებით; სამუშაო საათები სეზონის მიხედვით იცვლება, ამიტომ ჩასვლისას ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრში გადამოწმება რეკომენდებულია. მოსახერხებელი ფეხსაცმელი რეკომენდებულია რაბათის ქვაფენილიანი ეზოებისთვის და ვანის ქვაბებისა და ვარძიის მღვიმეთა ბილიკებისთვის.

ხშირად დასმული კითხვები

• რა არის რაბათის ციხე და შესაძლებელია თუ არა მისი მონახულება? რაბათის ციხე ახალციხის ცენტრში მდებარე აღდგენილი კომპლექსია, რომელიც აერთიანებს შუასაუკუნეების ციტადელს, ოსმალურ ეპოქის მეჩეთს, მართლმადიდებლურ ეკლესიას, ყოფილ სინაგოგასა და რეგიონულ ისტორიის მუზეუმს. ის მთელი წლის განმავლობაში ღიაა მონახულებისთვის, მუზეუმისა და ზოგი ინტერიერისთვის ჩვეულებრივ ცალკე ბილეთი არის საჭირო.
• ღირს თუ არა ახალციხის მონახულება თბილისიდან ერთდღიანი ტურით? ცალმხრივი გზა თითქმის სამ საათს მოითხოვს, ამიტომ ერთდღიანი ტური თბილისიდან რთულია, თუ ვარძიაც შედის გეგმაში. მოგზაურთა უმრავლესობისთვის ღამის გათენება ახალციხეში უფრო მოსახერხებელია, რაც დრო ანიჭებს რაბათის ციხის, საფარის მონასტრისა და ვარძიის აჩქარების გარეშე ნახვას.
• რა მანძილზეა ვარძია ახალციხიდან? ვარძია ახალციხიდან სამხრეთით, მტკვრის ხეობის გასწვრივ, დაახლოებით ერთი საათის სავალზეა, გზად ხერთვისის ციხეც გვხვდება.
• არსებობს თუ არა მატარებელი თბილისიდან ახალციხემდე? არა, ამჟამად ახალციხეს რეგულარული სამგზავრო მატარებელი არ ემსახურება; საავტომობილო მგზავრობა საკუთარი მანქანით ან მარშრუტკით თბილისის დიდუბის სადგურიდან სტანდარტული ვარიანტია.
• რა ვალუტასა და ენას უნდა ველოდოთ? მთელ ტერიტორიაზე გამოიყენება ქართული ლარი, ხოლო ძირითადი ენა ქართულია; ინგლისურად ლაპარაკობენ ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრსა და ძირითად სასტუმროებში, თუმცა სხვაგან ნაკლებად გავრცელებულია.
• როდის არის საუკეთესო დრო ახალციხის მოსანახულებლად? გვიანი გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე, დაახლოებით მაისიდან ოქტომბრამდე, ქალაქის ვარძიასთან და საფართან შეერთების ყველაზე საიმედო ამინდსა და გზის პირობებს იძლევა.
• ღიაა თუ არა საფარის მონასტერი საჯარო მონახულებისთვის? დიახ, საფარი მოქმედი მონასტერია, ღია მოგზაურებისთვის დღის საათებში; მოსალოდნელია თავშეკავებული ჩაცმულობა, როგორც საქართველოს სხვა რელიგიურ ძეგლებზე.
• რა მოუვიდა რეგიონის მესხ თურქ მოსახლეობას? 1944 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ მესხეთ-ჯავახეთის რეგიონის, ახალციხის მიმდებარე ტერიტორიების ჩათვლით, მესხი თურქების მოსახლეობა შუა აზიაში დეპორტირება მოახდინა; ეს მოვლენა რეგიონის თანამედროვე ისტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილია.
• შეუძლია თუ არა GTour-ს ახალციხის ჩართვა კერძო ტურში? დიახ, GTour აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და გიდირებულ მარშრუტებს, რომლებიც ახალციხეს აერთიანებს ვარძიასთან, ბორჯომთან და სამცხე-ჯავახეთის სხვა ღირსშესანიშნაობებთან — ინგლისურენოვანი გიდის დასაჯავშნად იხილეთ ტურების გვერდი.
• უსაფრთხოა თუ არა ახალციხეში საღამოს სეირნობა? ახალციხე მცირე, დაბალკრიმინალურობიანი ქალაქია და ძველი ქალაქისა და რაბათის ციხის მიმდებარე ტერიტორია საღამოს სეირნობისთვის ზოგადად უსაფრთხოდ ითვლება, ციხე ხშირად ბნელში განათებულია.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Akhaltsikhe