რთველი ქართულად ყურძნის მოსავლის აღებას ნიშნავს, თუმცა კახეთში ეს სიტყვა გაცილებით მეტს მოიცავს, ვიდრე უბრალო სამეურნეო სამუშაოს. სექტემბრის მესამე კვირიდან ოქტომბრის მესამე კვირამდე, მზის და ყურძნის სიმწიფის მიხედვით, კახეთის თითქმის ყველა ოჯახი, ვისაც ვენახი აქვს — ანუ თითქმის ყველა — თმობს ყოველდღიურ საქმეს და ვენახში მიდის. თბილისიდან ნათესავები ჩამოდიან, გაზაფხულზე გამწყრალი მეზობლები ისევ ერთმანეთს ელაპარაკებიან. ამ დროს თითქოს არავინაა უფროსი — ყველა ერთად მუშაობს.
დილა: ყურძნის კრეფა
სამუშაო ადრე, სიცხემდე იწყება — კალათითა და მაკრატლით, რიგ-რიგობით. რქაწითელი ღია ოქროსფერი ვარდნით მოდის, საფერავი კი თითქმის შავი, მტევნები კი ხშირად უფრო მძიმეა, ვიდრე ეგონებათ. ბავშვები ყურძენს ეზიდებიან, ბებიები არჩევენ, ვიღაცის ბიძა კი ტრაქტორს ან ურემს მართავს. ოცი წუთის განმავლობაში სხეული თავად სწავლობს მუშაობის რიტმს, ვენახში კი სიჩუმეა, რაც ხშირად აკვირვებს სტუმრებს, რომლებსაც სიმღერა ჰგონიათ თან. სიმღერა მოგვიანებით დაიწყება.
შუადღე: ყურძნის დაწურვა
მოკრეფილი ყურძენი მარანში მიაქვთ და საწნახელში ყრიან — ეს გრძელი ხის კასრია, ტრადიციულად ერთი ხისგან გამოთლილი. ვიღაც ფეხშიშველა შიგ დგება და ყურძენს წურავს. წვენი არხით ჩადის მიწაში ჩაფლულ ქვევრში, შემდეგ კი იქვე ემატება კანი, ღერო და წიპწებიც. რეცეპტი სხვა არაფერია. ქვევრს ხუფს თავისუფლად ადებენ — ერთ დღეში ქვევრი უკვე ჩქრიალებს, შემდეგ ორი კვირის განმავლობაში კი ვიღაცამ დღეში რამდენჯერმე უნდა ჩააწიოს ზედა ფენა, რომ არ გამოშრეს. სწორედ ამ ეტაპს უყურებენ ტურისტები ყველაზე მეტი ინტერესით, ქართველებისთვის კი ეს საკმაოდ ერთფეროვანი სამუშაოა.
საღამოს წინ: სხვა, რაც მზადდება
ახალი ყურძნის წვენი, ანუ ბადაგი, ფქვილთან ერთად ადუღებენ და მიიღება ფელამუში — იასამნისფერი, თბილი დესერტი, რომელშიც ასევე აწებებენ კაკლის ძაფებს ჩურჩხელის დასამზადებლად. ჩურჩხელები შემდეგ ჭერში ჩამოკიდებულები შრება. დაწურვის შემდეგ დარჩენილი ჭაჭა ნოემბერში დუღდება და დისტილირდება — ასე მზადდება ჭაჭა. არაფერი იკარგება — რთველის მოსავალი ოჯახს გაზაფხულამდე კვებავს.
საღამო: სუფრა
დღის ბოლოს მაგიდას ეზოში, ვაზის ჩარდახქვეშ შლიან და სწორედ აქ იწყება სიმღერა. იხსნება წინა წლის ქვევრის ღვინო, მაგიდაზეა შემწვარი ღორის ან ბატკნის ხორცი, ხაჭაპური, ბოსტნეული — პირდაპირ ბაღიდან. მაგიდას თამადა მართავს, რომელიც სადღეგრძელოების თანმიმდევრობას ადგენს: ღმერთს, გარდაცვლილებს, ოჯახს, სტუმრებს, საქართველოს, მოსავალს. სადღეგრძელოები გრძელია და ყოველ მათგანზე ჭიქა ბოლომდე უნდა დაცალო. სტუმარს, რომელსაც დილით ყურძენი უკრეფია, განსაკუთრებული სითბოთი ულოცავენ, მასვე ეძლევა პასუხის სადღეგრძელოს თქმის უფლება — და ეს სადღეგრძელო დიდხანს რჩება მეხსიერებაში.
პრაქტიკული ინფორმაცია
- ზუსტი თარიღები ყურძნის სიტკბოზეა დამოკიდებული — ოჯახები ჩვეულებრივ კვირით ადრე თუ გაიგებენ
- ჩაიცვით ტანსაცმელი, რომლის იასამნისფრად შეღებვაც არაფერს დაუჯდებათ
- აუცილებელია მზის ქუდი და დახურული ფეხსაცმელი
- საუზმე არ გამოტოვოთ — სადილი გვიან მოდის
- ღამის გასათევად საუკეთესო ადგილი თავად მარანია
იხილეთ GTour-თან ერთად
რთველის ტური — სამი დღე, ორი ღამე, ორი საოჯახო ვენახი და ორი სუფრა — სექტემბრის ბოლოდან ოქტომბრის შუა რიცხვებამდე ტარდება. ამ პერიოდის მიღმა იგივე მარნებს სტუმრობს GTour-ის “დიდი ღვინისა და მემკვიდრეობის” ტურიც, მხოლოდ უფრო მშვიდ სეზონზე.
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის რთველი? რთველი ქართულად ყურძნის მოსავლის აღებას ნიშნავს და აღინიშნება როგორც ერთობისა და ტრადიციის სეზონი, არა მხოლოდ სამეურნეო საქმიანობა. იგი სექტემბრის მესამე კვირიდან ოქტომბრის მესამე კვირამდე გრძელდება, ყურძნის სიმწიფის მიხედვით, უმეტესად კახეთის რეგიონში, სადაც თითქმის ყველა ოჯახს ვენახი აქვს.
რა ხდება დილის კრეფის დროს? კრეფა იწყება სიცხემდე, კალათითა და მაკრატლით, როცა მუშაობენ ისეთ ჯიშებზე, როგორიცაა ღია ოქროსფერი რქაწითელი და თითქმის შავი საფერავი. ბავშვები ყურძენს ატარებენ, ბებიები ალაგებენ, ოჯახის წევრი კი ტრაქტორს ან ურემს მართავს, ვენახი კი, მოულოდნელად, სიმღერის ნაცვლად მშვიდია.
როგორ მზადდება ღვინო ყურძნის მოკრეფის შემდეგ? ყურძენი მარანში მიდის, სადაც საწნახელში, ხის თავისებურ ღარში, ფეხით წურავენ. წვენი, კანთან, ღეროსა და წიპწებთან ერთად, მიწაში ჩაფლულ ქვევარში ჩადის, შემდეგ კი თითქმის ორი კვირის განმავლობაში ყოველდღე უნდა ჩააწიო ზედა ფენა, რომ არ გამოშრეს.
რა სხვა პროდუქტები მზადდება მოსავლისგან ღვინის გარდა? ახალი ყურძნის წვენი, ბადაგი, ფქვილთან ერთად მზადდება ფელამუშად — იასამნისფერ დესერტად, რომელშიც კაკლის ძაფებს აწებებენ ჩურჩხელის დასამზადებლად. დარჩენილი ჭაჭა ნოემბერში დუღდება და დისტილირდება ჭაჭად, ასე რომ მოსავლიდან არაფერი იკარგება.
როგორია საღამოს სუფრა რთველზე? სუფრა იშლება ეზოში, ვაზის ჩარდახქვეშ, დღის დასასრულს — მაგიდაზეა გასულწლიური ქვევრის ღვინო, შემწვარი ხორცი, ხაჭაპური და ბოსტნეული. თამადა წარმართავს სადღეგრძელოებს — ღმერთს, გარდაცვლილებს, ოჯახს, სტუმრებს, საქართველოს — ხოლო ვინც დღეს ყურძენი იკრიფა, განსაკუთრებულ პატივს იმსახურებს და პასუხის სადღეგრძელოსაც ამბობს.
რა უნდა იცოდეს სტუმარმა რთველის წინ? ზუსტი თარიღები ყურძნის სიტკბოზეა დამოკიდებული და ჩვეულებრივ წინასწარ, დაახლოებით კვირით ადრე, ხდება ცნობილი, ამიტომ სტუმარმა უნდა ჩაიცვას ტანსაცმელი, რომლის იასამნისფრად შეღებვაც პრობლემა არ იქნება, მზის ქუდი და დახურული ფეხსაცმელი. მნიშვნელოვანია საუზმის მიღება, რადგან სადილი გვიან მოდის, ხოლო ვინც გრძნობას ბოლომდე გადაინაცვლებს, შეუძლია ღამეც მარანში დაყოს.
როგორ შეიძლება რთველის გამოცდილება GTour-თან ერთად? GTour გთავაზობთ სპეციალურ რთველის ტურს, რომელიც სამ დღესა და ორ ღამეს მოიცავს, ორი საოჯახო ვენახის მონახულებით და ორი სუფრით, სექტემბრის ბოლოდან ოქტომბრის შუა რიცხვებამდე. მოსავლის სეზონის მიღმა კი GTour-ის “დიდი ღვინისა და მემკვიდრეობის” ტური იმავე მარნებს ეწვევა, უფრო მშვიდ გარემოში.
ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Rtveli: what actually happens at a Georgian harvest
ნახეთ GTour-თან ერთად
ეს ადგილი შედის GTour-ის კერძო ტურებში — ინგლისურენოვანი გიდი, მძღოლი და შერჩეული სასტუმროები თქვენი უცხოელი სტუმრებისთვის:
GTour — Castle in Old Town-ის სამოგზაურო სააგენტო ძველ თბილისში. ყველა ტური · WhatsApp +995 577 416 314