ხვანჭკარა: ტკბილი წითელი ღვინო, რომელიც სტალინმა ჩერჩილს გაუგზავნა

რაჭა საქართველოს ყველაზე პატარა და ყველაზე მაღალმთიანი მევენახეობის რეგიონია — რიონის ხეობა, რომელიც ზღვის დონიდან 500-დან 800 მეტრამდე სიმაღლეზეა გაშლილი და ირგვლივ კავკასიონის ქედებითაა შემოსაზღვრული. აქ სავეგეტაციო პერიოდი მოკლეა, ყურძენი გვიან მწიფდება და ნელა იწურება. ამბროლაურის დასავლეთით, სოფელ ხვანჭკარის მიდამოებში, სამხრეთისკენ დახრილ ვაკეებზე იბადება იმავე სახელწოდების ღვინო — წითელი, საშუალო სხეულის, მწიფე ჟოლოს სიტკბოთი და სუფთა, მშრალი ფინალით. მას ორი, მხოლოდ ამ კუთხისთვის დამახასიათებელი ყურძნის ჯიშისგან ამზადებენ — ალექსანდროულისა და მუჯურეთულისგან — და ამ ღვინოზე უკვე საუკუნეა მიდის კამათი.

რატომ არის ტკბილი

ტკბილობა შაქრის დამატებით არ მიიღწევა — ნამდვილ ხვანჭკარაში შაქარი საერთოდ არ ემატება. რაჭის შემოდგომა ცივია: ყურძენს ოქტომბრის ბოლოს კრეფენ, როცა მასში შაქრის შემცველობა მაღალია, ქვევრში ჩაწურვისთანავე კი დუღილი იწყება და, სარდაფში ტემპერატურის შემცირებასთან ერთად, ზამთრის დადგომამდე წყდება — მანამ, სანამ მთელი შაქარი ალკოჰოლად გადაიქცევა. ასე მიიღება დაახლოებით 11-გრადუსიანი ღვინო, ბუნებრივი ნარჩენი სიტკბოთი — ნახევრადტკბილი კლიმატის ახირებით და არა ტექნოლოგიით, რომელსაც სოფლები საუკუნეების განმავლობაში ანვითარებდნენ. გაზაფხულზე, თუ სარდაფი გათბება, დუღილი შეიძლება ახლიდან დაიწყოს — სწორედ ამიტომ სვამდნენ ამ ღვინოს ტრადიციულად ახალგაზრდა ასაკში, და მისი ტკბილობა ადგილის ბუნებრივი თვისება იყო და არა სტილის ნაწარმოები.

სტალინი

ეს ღვინო მხოლოდ ადგილობრივად იყო ცნობილი 1900-იან წლებამდე, როცა ხვანჭკარელმა კიპიანების ოჯახმა მისი ჩამოსხმა დაიწყო და 1907 წელს ბელგიაში ოქროს მედალი მოიპოვა. შემდეგ სტალინმა, ქართველმა, რომელმაც ღვინოები კარგად იცოდა, ხვანჭკარა კრემლის ღვინოდ აქცია. მან ის იალტაში მიართვა სტუმრებს; ამბავი, რომ მან ამ ღვინოს ყუთები ჩერჩილს გაუგზავნა, რომელსაც ხვანჭკარა ტკბილ კინძმარაულზე მეტად მოსწონდა, ყოველ რაჭულ სარდაფში გადმოგცემენ. საბჭოთა სისტემაში ხვანჭკარა ფიქსირებული რეცეპტის მქონე ბრენდად იქცა, მოთხოვნა კი იმდენად აღემატებოდა რეალური ვენახების მცირე ფართობს, რომ ათწლეულების განმავლობაში სსრკ-ში გაყიდული ხვანჭკარის უმეტესობა სულ სხვა ღვინო იყო, ამ ეტიკეტით მარტივად ჩამოსხმული. სწორედ აქედან მოდის გაუგებრობა — ბევრს, ვისაც ხვანჭკარა არ მოსწონს, ნამდვილი ხვანჭკარა არც უგემია.

ნამდვილი ხვანჭკარა

მას შემდეგ, რაც საქართველომ 2000-იან წლებში ამ სახელწოდების დაცვა უზრუნველყო, „ხვანჭკარად“ მხოლოდ იმ ღვინოს შეუძლია იწოდებოდეს, რომელიც განსაზღვრულ სოფლებში და ზემოხსენებული ორი ჯიშისგან მზადდება. დღეს რამდენიმე საოჯახო მეღვინე — მათ შორის, ისევ საკუთარ მიწაზე დაბრუნებული კიპიანები — ამ ღვინოს წესის დაცვით აწარმოებს. ხვანჭკარა არ არის დესერტის ღვინო — რაჭველები მას ადგილობრივ, შებოლილ და ცხიმიან კერძებთან სვამენ: ლობიანთან, რაჭული ხორცეულის წვენიან ნაწარმთან, ნივრიან რძეში მოხარშულ შქმერულთან. ღვინის სიტკბო სწორედ ამ სიცხიმეს არბილებს. ღირს აგრეთვე ალექსანდროულის მშრალი ვერსიის გასინჯვაც, რომელსაც დღეს იგივე ოჯახები ამზადებენ, ასევე ტეტრას, რაჭის თეთრი ღვინო, რომელიც მეზობელი ხეობიდან მოდის.

- Advertisement -

მოგზაურობა

ამბროლაური თბილისიდან ოთხი საათის, ხოლო ქუთაისიდან ორი საათის სავალზეა, რიონის ხეობის გავლით. ღვინის სარდაფები პატარა, საოჯახო ტიპისაა, სოფლებში მდებარეობს და წინასწარი შეთანხმებით ღიაა — დეგუსტაცია საოჯახო მაგიდასთან, ხორცეულითა და პურით მიმდინარეობს. ოცი წუთის სავალზეა ნიკორწმინდა, საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი ჩუქურთმებიანი ტაძარი, ზემოთ კი შაორის ტბაა.

იხილეთ GTour-თან ერთად

ორი ხვანჭკარის სარდაფი, ნიკორწმინდა და ტბები — ეს არის რაჭის ორდღიანი ტური, ღამისთევით რაჭულ სტუმართმოყვარე ოჯახთან.

ხშირად დასმული კითხვები

• რა არის ხვანჭკარა? წითელი, საშუალო სხეულის, ნახევრადტკბილი ღვინო, რომელსაც რაჭაში ალექსანდროულისა და მუჯურეთულისგან აწარმოებენ. მისი სახელი ამბროლაურის დასავლეთით მდებარე სოფელ ხვანჭკარიდან მოდის.
• რატომ არის ტკბილი, თუ შაქარს არ უმატებენ? სიტკბო ბუნებრივად, რაჭის ცივი შემოდგომის გამო წარმოიქმნება — ყურძენს ოქტომბრის ბოლოს კრეფენ მაღალი შაქრიანობით, ქვევარში დუღილი კი ზამთრის დადგომამდე წყდება, სანამ მთელი შაქარი ალკოჰოლად გარდაიქმნება.
• რა კავშირშია ხვანჭკარა სტალინთან და ჩერჩილთან? სტალინმა ხვანჭკარა კრემლის ღვინოდ აქცია და იალტაშიც მიართვა სტუმრებს. რაჭული სარდაფების ლეგენდით, მან ამ ღვინოს ყუთები ჩერჩილსაც გაუგზავნა, რომელსაც ის უფრო ტკბილ კინძმარაულზე მეტად მოსწონდა.
• რატომ ჰგონიათ ბევრს, რომ ხვანჭკარა არ მოსწონთ, თუმცა ნამდვილი არასდროს უგემიათ? საბჭოთა პერიოდში ხვანჭკარა მასობრივ ბრენდად იქცა ფიქსირებული რეცეპტით, თუმცა მოთხოვნა ბევრად აღემატებოდა რეალური ვენახების ფართობს — ამიტომ სსრკ-ში გაყიდული „ხვანჭკარის“ დიდი ნაწილი ნამდვილი არ იყო.
• როგორ არის დღეს დაცული ნამდვილი ხვანჭკარა? 2000-იანი წლებიდან საქართველომ ეს სახელწოდება დაიცვა — „ხვანჭკარად“ მხოლოდ განსაზღვრულ სოფლებში, ალექსანდროულისა და მუჯურეთულისგან დამზადებული ღვინო იწოდება. ამას რამდენიმე საოჯახო მეღვინე აკეთებს, მათ შორის კიპიანების ოჯახი, რომელმაც 1907 წელს ბელგიაში ოქროს მედალი მოიპოვა.
• რა კერძებთან მიირთმევენ ხვანჭკარას ტრადიციულად? ხვანჭკარა დესერტის ღვინო არ არის — მას ლობიანთან, რაჭული ხორცეულითა და შქმერულთან სვამენ, სადაც ღვინის სიტკბო კერძების სიცხიმეს არბილებს.
• როგორ შეიძლება ხვანჭკარისა და რაჭის მონახულება? ამბროლაური თბილისიდან ოთხ, ქუთაისიდან კი ორ საათშია მისაღწევი რიონის ხეობის გავლით. მცირე საოჯახო სარდაფები წინასწარი შეთანხმებით მიიღებენ სტუმრებს, სადაც ღვინის დეგუსტაცია საოჯახო მაგიდასთან ხდება. მახლობლად მდებარეობს ნიკორწმინდის ტაძარი და შაორის ტბა, ხოლო GTour გთავაზობთ რაჭის ორდღიან ტურს, ორი ხვანჭკარის სარდაფის, ნიკორწმინდისა და ტბების მონახულებით.

  ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Khvanchkara: the sweet red that Stalin sent to Churchill

  FacebookTwitter