ხელვაჩაური: ბათუმის მეზობელი მუნიციპალიტეტი ისტორიით და სანაპიროთი

მიმოხილვა

ხელვაჩაური სოფელია და ამავე სახელწოდების მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი — აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის რაიონი, რომელიც ბათუმის ქალაქს სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან აკრავს რგოლივით. სოფელი თავად ზღვის სანაპიროდან მხოლოდ რამდენიმე კილომეტრითაა დაშორებული და იმდენად ახლოსაა ბათუმთან, რომ ტურისტების უმეტესობისთვის ის ქალაქის აგლომერაციის ნაწილად აღიქმება და არა დამოუკიდებელ სანახაობად. მოსახლეობა დაახლოებით 1,085 კაცს შეადგენს, ხოლო თავად სოფელი ძირითადად ადგილობრივი მმართველობის ცენტრის ფუნქციას ასრულებს ბევრად უფრო დიდი და მრავალფეროვანი მუნიციპალიტეტისთვის, რომელიც სარფის სასაზღვრო გამტარიდან მთირალას ეროვნული პარკის ტყიან ფერდობებამდე ვრცელდება.

სოფელი ხელვაჩაური თავად ნაკლებად საინტერესოა ძეგლებით, მნიშვნელოვანია კი ის, რასაც ადმინისტრაციულად აკონტროლებს — მუნიციპალიტეტი, სადაც აჭარის ზოგიერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სანაპირო, ისტორიული და ბუნებრივი ობიექტია თავმოყრილი, მათ შორის რომაულ-ბიზანტიური გონიო-აფსაროსის ციხე, საქართველო-თურქეთის სასაზღვრო სოფელი სარფი და საკურორტო სოფელი კვარიათი. ვინც ბათუმის მიმდებარე ტერიტორიებს იკვლევს, რუკებსა თუ ოფიციალურ დოკუმენტებში ამ ადგილების მმართველ ერთეულად სწორედ ხელვაჩაურს ნახავს, ამიტომ სანაპიროდან ერთდღიანი მოგზაურობის დაგეგმვამდე სასარგებლოა მუნიციპალიტეტის საზღვრების გაცნობა.

ისტორია

დღევანდელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მიწები ძველი კოლხეთის, შემდეგ კი ლაზიკის ისტორიულ ტერიტორიაზე მდებარეობდა და ოდითგანვე დასახლებული იყო შავი ზღვის სავაჭრო გზებზე მდებარეობის გამო. აფსაროსის ციხე, რომელიც დღევანდელი მუნიციპალიტეტის სანაპირო ზოლშია, რომაული ხანიდან იხსენიება და სასაზღვრო გარნიზონად იყო გამოყენებული; დღემდე შემორჩენილი კედლები ძირითადად რომაული და მოგვიანო, ოსმალური პერიოდის ნაშენებია, რასაც თავად ციხის ისტორია ადასტურებს.

აჭარა, მათ შორის დღევანდელი ხელვაჩაურის ტერიტორია, XVI საუკუნიდან ოსმალეთის კონტროლს დაექვემდებარა და დაახლოებით სამი საუკუნის განმავლობაში დარჩა მის შემადგენლობაში, რამაც მუსულმანური მემკვიდრეობის ხელშესახები კვალი დატოვა — სოფლის მეჩეთებში და ადგილის სახელებში დღემდე შესამჩნევი. ოსმალური მმართველობა რეგიონში 1877–78 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ დასრულდა, როცა ბერლინის ხელშეკრულებით ბათუმი და მისი მიმდებარე რაიონები, ხელვაჩაურის ტერიტორიის ჩათვლით, რუსეთის იმპერიას გადაეცა. 1920-იანი წლების დასაწყისში საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ შეიქმნა აჭარის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, რომლის შემადგენლობაშიც ხელვაჩაური რაიონულ ცენტრად ჩამოყალიბდა, მმართველობდა სოფლებს, სადაც ციტრუსის, ჩაისა და თამბაქოს კულტურები მოჰყავდათ. მუნიციპალიტეტი დღევანდელი სახით, სოფელ ხელვაჩაურით როგორც ცენტრით, 1991 წლის შემდგომ საქართველოს დამოუკიდებლობის პირობებშიც შენარჩუნდა და დღემდე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ნაწილია.

- Advertisement -

რა ნახოთ

გონიო-აფსაროსის ციხე

ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სანაპირო ზოლში, ბათუმიდან თურქეთის საზღვრისკენ მოკლე სავალზე მდებარე ეს გამაგრებული რომაული, შემდეგ კი ბიზანტიური და ოსმალური ციხე მნიშვნელოვან პერიმეტრულ კედლებსა და კოშკებს ინარჩუნებს. შიდა გათხრებმა რომაული ხანის ნაგებობები და სამარხეული მასალა გამოავლინა, ხოლო ადგილობრივი გადმოცემა ამ ადგილს მოციქულ მატათას უკავშირებს. ეს ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად მონახულებელი არქეოლოგიური ძეგლია საქართველოს შავიზღვისპირეთში.

სარფი

სარფი თურქეთის საზღვართან პირდაპირ მდებარე ქართული სოფელია, გაყოფილი საზღვრის ხაზით, რომელიც საბჭოთა პერიოდში დადგინდა. აქ გვხვდება მოქმედი სასაზღვრო გამტარი, ხრეშოვანი პლაჟი, ისტორიული მეჩეთი და ხედები საზღვრის მეორე მხარეს, თურქული ტყვინის დასახლებისკენ.

კვარიათი

უფრო მშვიდი საკურორტო სოფელი ბათუმის სამხრეთით, იმავე მუნიციპალიტეტში. კვარიათს ხრეშოვანი პლაჟი აქვს დაბალი ბორცვების ფონზე და ზაფხულში პოპულარულია მყვინთავებსა და სნორკელინგის მოყვარულებში, ბათუმის ცენტრალური ბულვარის პლაჟების მშვიდი ალტერნატივაა.

მთირალას ეროვნული პარკი

პარკის ქვედა ნაწილები ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტშია გადმოსული და მოიცავს ნოტიო სუბტროპიკულ ტყეს, სადაც საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ნალექიანობა ფიქსირდება. მარშრუტები შესაფერისია როგორც მოკლე სეირნობისთვის ჩანჩქერებამდე, ისე უფრო ხანგრძლივი ლაშქრობისთვის; პარკს მართავს დაცული ტერიტორიების სააგენტო, რომელიც ინარჩუნებს სტუმართმოყვარე ინფრასტრუქტურასა და მონიშნულ ბილიკებს.

როგორ მივაღწიოთ

ბათუმიდან სოფელ ხელვაჩაურამდე მანქანით ან მარშრუტკით დაახლოებით 20 წუთია ქალაქიდან შიდა მხარეს მიმავალ გზაზე, რაც მას ბათუმში ჩასვლისას ადვილად დასამატებელ ნახევარდღიან მარშრუტად აქცევს. ქუთაისიდან გზა საერთაშორისო ავტობანზე გადის ბათუმის მიმართულებით, საიდანაც ხელვაჩაურისკენ შემოტრიალება ხდება — მთლიანი მგზავრობა დაახლოებით 2 საათი 55 წუთი გრძელდება; პირდაპირი მატარებელიც მოძრაობს ქუთაისსა და სანაპიროს შორის, საიდანაც ადგილზე ტაქსით ან მარშრუტკით გაგრძელება შესაძლებელია. თბილისიდან მარშრუტი რიკოთის უღელტეხილსა და დასავლეთის ავტობანზე გადის ბათუმამდე და დაახლოებით 6 საათი 15 წუთი სჭირდება ავტომობილით; ღამის ან დღის მატარებელი ბათუმამდე პრაქტიკული ალტერნატივაა, რასაც ადგილობრივი მოკლე ტრანსფერი მოჰყვება. გზის მდგომარეობა, განსაკუთრებით რიკოთის უღელტეხილზე ზამთარში, გამგზავრებამდე გზის მონიტორინგის გვერდზე შეიძლება შემოწმდეს. GTour ორგანიზებას უწევს კერძო ტრანსფერებსა და გიდიან ერთდღიან მოგზაურობებს სამივე ქალაქიდან — მიმდინარე მარშრუტებისთვის იხილეთ GTour-ის ტურების გვერდი.

- Advertisement -

როდის წავიდეთ

გვიანი გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე (მაისი–ოქტომბერი) საუკეთესო დროა მუნიციპალიტეტის სანაპირო სოფლებისთვის, როცა სარფი და კვარიათი საცურაოდ საკმარისად თბილია, ხოლო გონიო-აფსაროსის ციხეში სეირნობა სასიამოვნოა. მთირალას ეროვნული პარკი მთელი წლის განმავლობაშია მწვანე, თუმცა ყველაზე წვიმიანია შემოდგომაზე და ზამთარში, ამიტომ ლაშქრობისთვის ჯობია გვიანი გაზაფხული ან ზაფხული შეირჩეს. ზამთარში სანახაობები უფრო მშვიდია, თუმცა თბილისიდან მომავალ მოგზაურებს გზის პირობები რიკოთის უღელტეხილზე შეუძლია შეანელოს, ამიტომ დამატებითი დროის გათვალისწინება ან წინასწარი შემოწმება ჯობია.

სად დავრჩეთ და რა ვჭამოთ

სოფელ ხელვაჩაურს თავისი ტურისტული ინფრასტრუქტურა შეზღუდული აქვს, ამიტომ მოგზაურთა უმეტესობა ბათუმში ჩერდება და მუნიციპალიტეტის სანახაობებს ერთდღიანი ვიზიტებით სტუმრობს. შემოწმებული ვარიანტებია Garden Ville Batumi, Euphoria Hotel Batumi, Grand Bellagio Batumi, The Grandeur Hotel და White Sails Residential Hotel — ყველა მათგანი ხელვაჩაურის სანახაობებთან ადვილად მისაწვდომია. გზაზე ღვინის დასაგემოვნებლად Adjarian Wine House გვთავაზობს გაჩერებას, სადაც ადგილობრივი ჯიშები აჭარულ სამზარეულოსთან ერთად არის წარმოდგენილი. მოგზაურობის დაგეგმვაში დახმარებას სთავაზობს Junny Tours, ხოლო ხანგრძლივი დარჩენისთვის აპარტამენტურ-სასტუმრო ტიპის საცხოვრებელი შეიძლება მოიძებნოს Rainbow Batumi-ში. GTour-ის შემოწმებულ ბაზაში დამატებითი სასტუმროები, მარნები და რესტორნები საუკეთესო ობიექტების გვერდსა და რეგიონული გიდების განყოფილებაშია ჩამოთვლილი.

პრაქტიკული ინფორმაცია

სარფის გამტარი თურქეთთან მოქმედი საერთაშორისო სასაზღვრო პუნქტია; საზღვრის გადაკვეთის მსურველებმა ნამდვილი პასპორტები უნდა იქონიონ და ადგილზე შეამოწმონ მუშაობის საათები, რადგან ისინი შეიძლება შეიცვალოს. მთირალას ეროვნული პარკი ძირითადი ბილიკებზე შესვლისთვის მნიშვნელოვან გადასახადს არ ითხოვს, თუმცა მაღალი ნალექიანობის გამო წყლისა და შესაბამისი ფეხსაცმლის წაღება სასურველია. მობილური კავშირი მუნიციპალიტეტის მთელ ტერიტორიაზე საიმედოა ბათუმთან სიახლოვის გამო, თუმცა მთირალას უფრო მაღალმთიან ბილიკებზე სიგნალი შეიძლება არასტაბილური იყოს.

ხშირად დასმული კითხვები

• ხელვაჩაური და ბათუმი ერთი და იგივეა? არა. ხელვაჩაური ცალკე სოფელი და მუნიციპალიტეტია, რომელიც ბათუმის დიდ ნაწილს აკრავს, თუმცა ისინი იმდენად ახლოსაა, რომ ბევრი მოგზაური ერთიან ტერიტორიად აღიქვამს.
• შესაძლებელია თუ არა გონიოს ციხის დათვალიერება გიდის გარეშე? დიახ, ციხე დამოუკიდებელი ვიზიტორებისთვის ღიაა და ბათუმის სამხრეთით მთავარი სანაპირო გზიდან მონიშნულია; გიდი ისტორიულ კონტექსტს ამატებს, მაგრამ შესვლისთვის სავალდებულო არ არის.
• სარფი ბათუმიდან ერთდღიანი ვიზიტისთვის ღიაა? დიახ, სარფის პლაჟი და სოფელი ტურისტებისთვის ღიაა; მხოლოდ თურქეთში გასაგრძელებლად საზღვრის გადაკვეთის პუნქტზე საჭიროებენ პასპორტის ფორმალობებს.
• რამდენი ხანი სჭირდება ბათუმიდან ხელვაჩაურამდე მანქანით მისვლას? ჩვეულებრივ გზის პირობებში — დაახლოებით 20 წუთი, რაც მას ქალაქთან ყველაზე ახლოს მდებარე ადმინისტრაციულ ცენტრად აქცევს.
• მთირალას ეროვნული პარკი ნახევარდღიანი მოგზაურობისთვის შესაფერისია? შესასვლელთან ახლოს მდებარე მოკლე ჩანჩქერების ბილიკები ნახევარ დღეში შესაძლებელია, ხოლო სრული ქედის მარშრუტები მთელ დღეს საჭიროებს; დაცული ტერიტორიების სააგენტო ორივე ტიპის ბილიკს ინახავს მონიშნულად.
• ხელვაჩაურამდე პირდაპირი მატარებელი დადის? არა, სოფელ ხელვაჩაურს პირდაპირი სამგზავრო მატარებელი არ ემსახურება; მოგზაურები მატარებლით ბათუმამდე მოდიან და შემდეგ გზით აგრძელებენ.
• მუნიციპალიტეტის სოფლებში რა ენაზე საუბრობენ? ძირითადი ენა ქართულია, სოფლებში ხშირად აჭარული დიალექტი ისმის; სარფის საზღვრის მახლობლად ზოგიერთ მცხოვრებს თურქულიც ესმის.
• კვარიათსა და სარფში ცურვა უსაფრთხოა? ორივე ადგილას ხრეშოვანი პლაჟია, შესაფერისი ცურვისთვის მშვიდ ზაფხულის პირობებში, თუმცა, შავი ზღვის მთელი სანაპიროს მსგავსად, ქარიან ამინდში პირობები წინასწარ უნდა შემოწმდეს.
• აწყობს თუ არა GTour კერძო ტურებს ამ რეგიონში? დიახ, GTour აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და გიდიან ერთდღიან ტურებს, რომლებიც ხელვაჩაურის სანაპირო და ისტორიულ ობიექტებს ბათუმიდან, ქუთაისიდან და თბილისიდან მოიცავს.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Khelvachauri