უშგული ოქტომბერში: სვანეთის მაღალმთიანი სოფლები თოვლამდე

მესტიიდან მომავალი გზის ბოლოს, საქართველოს უმაღლესი მწვერვალის — შხარას — ჩრდილში, ოთხი სოფლისგან შემდგარი უშგული მდებარეობს: ჟიბიანი, ჩვიბიანი, ჩაჟაში და მურყმელი. ეს ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალმთიანი, უწყვეტად დასახლებული კუთხეა, სადაც ქვის საგუშაგო კოშკები, ვიწრო ქუჩები და შუა საუკუნეების ეკლესიები ზემო სვანეთის იმ ანსამბლს ქმნის, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი. ოქტომბერი უშგულში მოგზაურობისთვის მოხერხებული დროა — საზაფხულო სეზონის ტურისტების ნაკადი თითქმის აღარ არსებობს, სინათლე დაბალი და სუფთაა, ხოლო მიმდებარე ფერდობები ოქროსფრად და ჟანგისფრად იცვლის ფერს ქვის კოშკებისა და შხარას მყინვარების თეთრი ფონის გვერდით. ეს ამავე დროს დასასრულის თვეცაა თავად უშგულისთვის — ზამთარში სოფლები ხანგრძლივი პერიოდით თოვლში არის მოქცეული, ამიტომ შემოდგომაზე მოსვლას განსაკუთრებული — ადგილის „სიჩუმეში გადასვლის“ — განცდა ახლავს.

რა ნახოთ

ჩაჟაშის სოფელში სვანური კოშკ-სახლების ყველაზე მკვრივი ჯგუფია შემორჩენილი, ზოგი მათგანი — სამიდან ხუთ სართულამდე სიმაღლის, თავდაპირველი სახით. სწორედ აქედან იხსნება შხარას კლასიკური ხედი სახურავებს ზემოთ. სოფლის ზემოთ მდებარე ლამარიას ეკლესიის კომპლექსი ოთხივე სოფლისთვის რელიგიური და საზოგადოებრივი ცენტრი იყო, სადაც ქართული მართლმადიდებლური ტრადიცია სვანურ ადგილობრივ წეს-ჩვეულებებს ერწყმის. ეკლესიასთან არსებული პატარა სამუზეუმო ოთახი, როცა ღიაა, ხატებსა და საღვთისმსახურო ნივთებს ინახავს, რომლებიც ამ კუთხისთვისაა დამახასიათებელი. სოფლებში არსებული საზოგადოებრივი ეთნოგრაფიული ოთახები კი იარაღებს, ტექსტილსა და ფოტოებს აჩვენებს, რომლებიც კოშკ-სახლში ყოფილი ყოველდღიური ცხოვრების თვალსაჩინო სურათს ქმნის — დროზე, როცა ელექტროობა ჯერ არ იყო მოყვანილი.

მათთვის, ვისაც მთელი დღე და შესაბამისი ფეხსაცმელი აქვთ, ენგურის ხეობის გასწვრივ მონიშნული ბილიკი შხარას მყინვარისკენ მიემართება — რთული, მაგრამ ტექნიკურად მარტივი ლაშქრობა, რომელიც პირდაპირ სოფლიდან იწყება. დარჩენილი სამი სოფელი — ჟიბიანი, ჩვიბიანი და მურყმელი — ნელი ტემპით, ფეხით შემოვლას იმსახურებენ, თივის ზვინების, ტერასული ყანებისა და თავისუფლად მოარული საქონლის გვერდით.

ვისთვისაა შესაფერისი

უშგული იმ მოგზაურებს ერგება, ვისაც გრძელი, ხვეული მთის გზებისა და მარტივი სოფლური ინფრასტრუქტურის მოთმენა შეუძლია — ეს არ არის მარშრუტი ჩქარობისთვის. ის განსაკუთრებით საინტერესოა შუა საუკუნეების არქიტექტურით, მართლმადიდებლური მემკვიდრეობითა და მაღალმთიანი ლაშქრობებით დაინტერესებულთათვის, ვიდრე კურორტული კომფორტის მაძიებლებისთვის.

- Advertisement -

როგორ მივხვდეთ

თბილისიდან გზაში დაახლოებით რვა საათი დასჭირდება — ქუთაისის, ზუგდიდისა და მესტიის გავლით, სადაც მესტია-უშგულის ბოლო მონაკვეთი ენგურის ხეობაში ხშირად ნელა მიმდინარეობს. ამ პერიოდში გონივრულია გზების მდგომარეობის წინასწარ გადამოწმება, რადგან ამინდი მარშრუტზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. ქუთაისი, საიდანაც გზას დაახლოებით ოთხი საათი და ოცი წუთი სჭირდება, უფრო პრაქტიკული საწყისი წერტილია — სასურველია მესტიაში ერთი ღამის გათევა, რაც გზას გაყოფს და დრო რჩება მესტიის მუზეუმებისა და ძველი ქალაქის დასათვალიერებლად. ბათუმიდან იგივე შიდა მარშრუტით გზა დაახლოებით ექვს საათსა და ორმოც წუთს მოითხოვს.

მოგზაურთა უმეტესობა უშგულს სვანეთის უფრო ფართო მარშრუტში აერთიანებს, ვიდრე ცალკე, უკანდახევით მოგზაურობად განიხილავს — მას მესტიის კოშკებსა და მუზეუმებს, ხოლო გზების მდგომარეობის მიხედვით, ისეთ სოფლებსაც უმატებენ, როგორებიცაა მაზერი თუ მულახი.

ხშირად დასმული კითხვები

• რამდენი სოფელი შეადგენს უშგულს? ოთხი — ჟიბიანი, ჩვიბიანი, ჩაჟაში და მურყმელი.
• რატომაა ოქტომბერი კარგი დრო ვიზიტისთვის? ზაფხულის ტურისტული ნაკადი აღარ არის, სინათლე დაბალი და სუფთაა, ხოლო ფერდობები შემოდგომის ფერებს იცვლის, თოვლის მოსვლამდე.
• რამდენი დრო სჭირდება თბილისიდან მისვლას? დაახლოებით რვა საათი, ქუთაისის, ზუგდიდისა და მესტიის გავლით.
• რა არის ლამარიას ეკლესია? ოთხივე სოფლის ძველი რელიგიური და საზოგადოებრივი ცენტრი ჩაჟაშის ზემოთ, მცირე სამუზეუმო ოთახით.
• შესაძლებელია თუ არა ლაშქრობა შხარას მყინვარამდე? დიახ, ენგურის ხეობის გასწვრივ მონიშნული ბილიკით, რომელიც სოფლიდან იწყება და მთელ დღეს საჭიროებს.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Ushguli in October: Svaneti's high villages before the snow closes in