ნინოწმინდა: ჯავახეთის პლატოს ქალაქი ტბებით, ციხეებით და ათასწლოვანი ტაძრით

მარიამ ლომიძე, GTour-ის რედაქცია · ფაქტები გადამოწმებულია მითითებულ წყაროებზე დაყრდნობით · ბოლოს გადამოწმდა 2026 წლის 17 ოქტომბერს

მიმოხილვა

ნინოწმინდა მაღალმთიანი ქალაქია საქართველოს სამხრეთში, სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში, ვულკანური ჯავახეთის პლატოზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2070 მეტრ სიმაღლეზე — ეს მას ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე მაღალმთიან მუდმივად დასახლებულ ქალაქად აქცევს. ქალაქი სომხეთის საზღვრიდან ახლოს მდებარეობს, თბილისიდან მანქანით დაახლოებით 3 საათი და 10 წუთი სჭირდება მასთან მისასვლელად, და წარმოადგენს ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრს, სადაც დაახლოებით 5144 ადამიანი ცხოვრობს — მათი უმეტესობა ეთნიკური სომეხია, ვისი ოჯახებიც თაობების განმავლობაში ცხოვრობდა ამ პლატოზე.

ქალაქს თავისთავად დიდებული ძეგლები არ გააჩნია, მაგრამ მისი მნიშვნელობა მის შემოგარენშია: მეათე საუკუნის ტაძარი ქუმურდოში, ჭარბტენიანი ადგილები და ტბები, რომლებიც სამხრეთ კავკასიაში ფრინველების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ჰაბიტატია, და ჩამქრალი ვულკანების, ბაზალტის ველებისა და ბრინჯაოს ხანის ციხესიმაგრეების ლანდშაფტი. მოგზაურთათვის, ვისაც საქართველოს სასაზღვრო ტერიტორიების ისტორიის — ოსმალური ბატონობის, რუსული იმპერიული განსახლების, საბჭოთა გადარქმევისა და დღემდე დარჩენილი სომხური თემების — შესწავლა აინტერესებს, ნინოწმინდა სასარგებლო და ნაკლებად ნანახი წერტილია. GTour მას შეიტანს ჯავახეთის პლატოზე ინდივიდუალურ მარშრუტებში მოთხოვნისამებრ.

ისტორია

ჯავახეთის პლატო შუა საუკუნეებში საქართველოს სამთავროს, მესხეთ-ჯავახეთის ნაწილს წარმოადგენდა, სანამ მე-16 საუკუნის ბოლოდან ოსმალთა ბატონობის ქვეშ არ მოექცა. ოსმალური ბატონობა ამ მხარეზე 1829 წლის ადრიანოპოლის ზავმა დაასრულა, რომლის თანახმადაც რეგიონი რუსეთის იმპერიას გადაეცა. შემდგომ ათწლეულებში რუსულმა ადმინისტრაციამ დევნილი რელიგიური თემები, მათ შორის დუხობორები, მეჩხერად დასახლებულ პლატოზე განასახლა — დღევანდელი ქალაქის ადგილას დაარსებულ დასახლებას ბოგდანოვკა ეწოდა. ამავდროულად, 1830-იანი წლებიდან მოყოლებული, ოსმალეთის ტერიტორიებიდან, ერზრუმიდან და ყარსიდან, გადმოსახლებული სომხური ოჯახები მთელ ჯავახეთში განსახლდნენ, და დღეს სწორედ მათი შთამომავლები შეადგენენ მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის უმრავლესობას.

- Advertisement -

საბჭოთა პერიოდის განმავლობაში დასახლება სასოფლო-სამეურნეო, შემდეგ კი გარნიზონული ქალაქი იყო, ახალქალაქის დიდ სამხედრო ბაზასთან ახლოს, სადაც ჯერ რუსული, მოგვიანებით კი ქართული ჯარები იდგნენ. 1991 წელს, საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ბოგდანოვკას სახელი ნინოწმინდად შეეცვალა — მეოთხე საუკუნის ქართველთა განმანათლებლის, წმინდა ნინოს საპატივცემულოდ, რათა იგი კახეთში არსებული, უფრო ძველი და ამ ქალაქთან დაუკავშირებელი ნინოწმინდის ტაძრისგან განესხვავებინათ.

რა ნახოთ

ქუმურდოს ტაძარი

ქუმურდოს სოფელში, ნინოწმინდიდან მოკლე სავალზე, დგას გუმბათოვანი ტაძრის ნანგრევები, რომლის მშენებლობაც, საკუთარი საშენი წარწერის მიხედვით, 964 წელს დასრულდა. ეს ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად ითვლება მე-10 საუკუნის ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრებისა. გუმბათის დიდი ნაწილი ჩამოშლილია, თუმცა გარე მორთულობისა და ხუროთმოძღვრის სახელის შემცველი წარწერიანი კარნიზი დღემდეა შემორჩენილი. ძეგლი საქართველოს კანონმდებლობით კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლადაა რეგისტრირებული და მართვა კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულ სააგენტოსთან კოორდინაციით ხორციელდება.

ტბა ხანჩალი და ჯავახეთის ჭარბტენიანი ტერიტორიები

ნინოწმინდის ირგვლივ არსებული ვულკანური ტბების ჯაჭვი — ხანჩალი, ბუღდაშენი და ყარწახი — სამხრეთ კავკასიაში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ჭარბტენიან სისტემას წარმოადგენს გადამფრენი ფრინველებისთვის, განსაკუთრებით წერომცურავებისთვის, რომლებიც აქ დიდი რაოდენობით გროვდებიან გაზაფხულისა და შემოდგომის მიგრაციის დროს. ტერიტორიის დიდი ნაწილი დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ მართული ჯავახეთის დაცული ტერიტორიების ქსელშია მოქცეული. საუკეთესო შედეგისთვის რეკომენდებულია ბინოკლით ადრე დილით ვიზიტი.

აბულის ციხესიმაგრე

ჩამქრალი აბულის ვულკანის ფერდობზე, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ფარგლებში, შემორჩენილია ციკლოპური ქვის ციხესიმაგრის ნაშთები, რომელიც ზოგადად ბრინჯაოს ხანას მიეკუთვნება — ეს ერთ-ერთია იმ რამდენიმე მსგავს გამაგრებულ ძეგლს შორის, რომლებიც ჯავახეთის მთიანეთშია გაფანტული. კედლები უზარმაზარი, ურავიანი ბაზალტის ბლოკებისგანაა აგებული, რაც ტიპურია რეგიონის პრეისტორიული თავდაცვითი ხუროთმოძღვრებისთვის. ადგილამდე მისასვლელად საჭიროა მოუხერხებელი გრუნტის გზის გავლა, რის გამოც რეკომენდებულია ადგილობრივი გიდის ან პლატოს გზების მცოდნე მძღოლის დახმარება.

ნინოწმინდის ცენტრი

ქალაქი თავისთავად მოკრძალებულია და ძირითადად საბჭოთა პერიოდში აშენდა, მაგრამ მისი სომხური სამოციქულო ეკლესია და პატარა ცენტრალური მოედანი თემის იდენტობისა და ყოველდღიური ცხოვრების ხასიათს გადმოსცემს. მთავარ ქუჩაზე განლაგებული მაღაზიები და კაფეები სასარგებლო გაჩერების ადგილია, სანამ გზას ტბებისკენ ან სომხეთთან საზღვრის გადასასვლელ პუნქტ ბავრასკენ გააგრძელებთ.

- Advertisement -

როგორ მივიდეთ

თბილისიდან ნინოწმინდამდე მგზავრობა შესაძლებელია წალკის ან ახალციხე-ახალქალაქის გავლით, პირადი ავტომობილით ან ტაქსით მგზავრობა დაახლოებით 3 საათი და 10 წუთი გრძელდება; GTour სთავაზობს ტრანსფერის ორგანიზებას ინგლისურენოვანი მძღოლით ან გიდით. თბილისის ორთაჭალის ავტოსადგურიდან ასევე დადის მარშრუტკები ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მიმართულებით, თუმცა მგზავრობის ხანგრძლივობა პირად ავტომობილთან შედარებით უფრო მეტია და განრიგი შეზღუდულია, ამიტომ ადგილზე მიმდინარე განრიგის გადამოწმება მიზანშეწონილია. ნინოწმინდამდე სარკინიგზო მიმოსვლა არ არსებობს — საქართველოს რკინიგზის ქსელი ჯავახეთის პლატოზე არ ვრცელდება.

ქუთაისიდან მგზავრობას დაახლოებით 5 საათი და 15 წუთი სჭირდება, ჩვეულებრივ ბორჯომისა და ახალციხის გავლით; ბათუმიდან — დაახლოებით 5 საათი და 45 წუთი, მსგავსი მარშრუტით სამცხის გავლით, პლატოზე ასვლამდე. ზამთარში, ნოემბრიდან აპრილამდე, საბოლოო მონაკვეთზე საგზაო პირობები ამინდით შეიძლება გართულდეს, ამიტომ გამგზავრებამდე გზის მდგომარეობის შემოწმება რეკომენდებულია.

როდის წავიდეთ

მაისის ბოლოდან სექტემბრამდე პერიოდი ყველაზე კომფორტულია, ზომიერი ამინდითა და პლატოს ღია გზებზე მოსახერხებელი მგზავრობით; ეს დრო ასევე ემთხვევა ფრინველთა მთავარ მიგრაციულ სეზონებს ხანჩალისა და მეზობელ ჭარბტენიან ტერიტორიებზე. ჯავახეთის პლატოზე ზამთარი ხანგრძლივი, მშრალი და ცივია — დეკემბრიდან მარტამდე ხშირია ძლიერი თოვა და ნულზე მნიშვნელოვნად დაბალი ტემპერატურა, ხოლო ზოგიერთი სასოფლო გზა შეიძლება გაუვალი გახდეს. გაზაფხული და შემოდგომა ქუმურდოსთან ფოტოგრაფიისთვის კარგ განათებას გვთავაზობს, თუმცა თბილისის ბარში მოსალოდნელზე თბილი ტანსაცმელია საჭირო.

სად დავრჩეთ და ვისადილოთ

უშუალოდ ნინოწმინდაში საცხოვრებელი ბაზა შეზღუდულია — ხელმისაწვდომია მხოლოდ რამდენიმე ოჯახური სასტუმრო, ამიტომ მოგზაურთა უმეტესობა ახალციხეში ჩერდება ან ქალაქს სამცხე-ჯავახეთზე გაწერილი უფრო გრძელი მარშრუტის ნაწილად აქცევს. GTour-ის გადამოწმებული ბაზა მოიცავს შემოწმებულ სასტუმროებს, საოჯახო სასტუმროებსა და რესტორნებს მთელ რეგიონში — მიმდინარე შერჩევისთვის იხილეთ სამცხე-ჯავახეთის რეგიონის გვერდი, ხოლო მძღოლისა და მარშრუტის ორგანიზებისთვის, რომელიც ნინოწმინდას ვარძიასთან, ახალციხესა და ბორჯომთან ერთად მოიცავს, — GTour-ის ინდივიდუალური ტურები.

პრაქტიკული ინფორმაცია

• ნინოწმინდაში ქართულის გარდა ფართოდ გავრცელებულია სომხური და რუსული, ინგლისური კი ნაკლებად გასაგებია, ვიდრე თბილისში ან ბათუმში — ენების მცოდნე გიდი ან მძღოლი სასარგებლო იქნება.
• საწვავგასამართი სადგურები და ბანკომატები პლატოზე შეზღუდულია, ამიტომ ნაღდი ფულითა და სავსე ბაკით გამგზავრება გონივრულია.
• სიმაღლის გამო ზამთრის ტანსაცმელი რეკომენდებულია გაზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომის დასაწყისშიც კი, ხოლო მობილური ქსელის დაფარვა მთავარი გზიდან მოშორებით არათანაბარია.

ხშირად დასმული კითხვები

რას ნიშნავს სახელი „ნინოწმინდა” და რატომ გადაერქვა ქალაქს სახელი?
სახელი წმინდა ნინოს პატივსაცემად შეირჩა, რომელსაც მეოთხე საუკუნეში საქართველოში ქრისტიანობის გავრცელება მიეწერება. ქალაქს, რომელსაც ადრე ბოგდანოვკა ერქვა მეცხრამეტე საუკუნეში მისი დამფუძნებელი რუსი დუხობორი დევნილების სახელის მიხედვით, 1991 წელს, საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ნინოწმინდა ეწოდა.

ახლოსაა თუ არა ნინოწმინდა სომხეთის საზღვართან?
დიახ. ქალაქი ჯავახეთის პლატოზე მდებარეობს, საქართველო-სომხეთის საზღვართან ახლოს, ხოლო ბავრას სასაზღვრო გამშვები პუნქტი ქალაქის ცენტრიდან მოკლე სავალზეა.

რა ენაზე საუბრობენ ადგილობრივები?
მოსახლეობის უმეტესობა ეთნიკური სომეხია და პირველ ენად სომხურს ფლობს, ქართულისა და რუსულის პარალელურად; ინგლისური ნაკლებად არის გავრცელებული, ვიდრე მთავარ ტურისტულ ცენტრებში.

ღიაა თუ არა ქუმურდოს ტაძარი ვიზიტორებისთვის?
ტაძრის ნანგრევები ღია სივრცეშია და თავისუფალი შესვლა შესაძლებელია, თუმცა ვიზიტორთა ცენტრი არ არსებობს; საუკეთესოა ვიზიტი გიდთან ერთად, რომელიც მეათე საუკუნის წარწერასა და ხუროთმოძღვრულ გადაწყვეტას აგიხსნით.

როდის არის საუკეთესო დრო ხანჩალის ტბაზე წერომცურავების სანახავად?
გაზაფხულისა და შემოდგომის მიგრაციის პერიოდი, ზოგადად აპრილი და სექტემბერი, ჯავახეთის ჭარბტენიან ტერიტორიებზე ყველაზე მეტი წერომცურავისა და სხვა გადამფრენი ფრინველის თავმოყრას განაპირობებს.

რამდენად ცივა ზამთარში?
პლატოზე ზამთარი საქართველოსთვის მკაცრია — დეკემბრიდან მარტამდე ტემპერატურა ხანგრძლივად ნულზე დაბალია, ხოლო თოვლი მნიშვნელოვანია, თბილისთან ან შავი ზღვის სანაპიროსთან შედარებით გაცილებით ცივა.

შესაძლებელია თუ არა აბულის ციხესიმაგრის დამოუკიდებლად მონახულება?
შესაძლებელია საკმაოდ მედეგი მანქანითა და კარგი ნავიგაციით, თუმცა მისასვლელი გზა უხეში და ნიშნების გარეშეა, ამიტომ პლატოს არამცოდნე მოგზაურები ჩვეულებრივ მძღოლის ან გიდის დახმარებას მიმართავენ.

არსებობს თუ არა საზოგადოებრივი ტრანსპორტი თბილისიდან ნინოწმინდამდე?
თბილისის ორთაჭალის ავტოსადგურიდან დადის მარშრუტკები ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მიმართულებით, თუმცა განრიგი შეზღუდულია და მგზავრობა პირად ავტომობილთან შედარებით მეტ დროს მოითხოვს.

სად ჯობს დარჩენა ნინოწმინდასთან ახლოს ღამისთევისთვის?
მოგზაურთა უმეტესობა ახალციხეში ჩერდება, სადაც შემოწმებული სასტუმროებისა და რესტორნების არჩევანი უფრო ფართოა, ხოლო ნინოწმინდას ჯავახეთის პლატოზე ერთდღიანი ვიზიტად აქცევს.

შესაძლებელია თუ არა ნინოწმინდის ვარძიასთან ან ახალციხესთან ერთად მონახულება ერთი მოგზაურობის ფარგლებში?
დიახ, ახალციხის, ვარძიისა და ნინოწმინდის მოცველი მარშრუტი სამცხე-ჯავახეთში ხშირი ინდივიდუალური მოგზაურობის ფორმატია, ხოლო GTour დაგეგმავს მარშრუტსა და ვადებს ერთიანი, რამდენიმედღიანი მოგზაურობისთვის.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Ninotsminda