გონიო: რომაული ციხე-სიმაგრე შავი ზღვის სანაპიროზე

მიმოხილვა

გონიო აჭარის პატარა საზღვაო დასახლებაა, საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე, ბათუმიდან დაახლოებით 15 კილომეტრში სამხრეთით და თურქეთთან საზღვრის გამტარ პუნქტ სარფიდან სულ რამდენიმე წუთის სავალზე. აქ დაახლოებით 2886 ადამიანი ცხოვრობს, და გონიო არც თუ დამოუკიდებელი საკურორტო ქალაქია — ის უფრო პლაჟისა და არქეოლოგიური ძეგლის გაჩერების წერტილია ბათუმის სანაპირო ზოლში, გაშლილი მთავარ გზასა და კენჭოვან სანაპიროს შორის, აჭარის მთებსა და ზღვას შორის.

გონიოს მნიშვნელობას განაპირობებს ის, რომ აქ შემორჩენილია შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროზე ერთ-ერთი უძველესი გამაგრებული ნაგებობა — გონიოს ციხე, რომელიც აშენებულია რომაული გარნიზონული ქალაქის, აფსაროსის, ნანგრევებზე. ცოტა ადგილას შეუძლია მოგზაურს სთავაზობდეს კედლებს, რომლებიც თანმიმდევრობით იხილეს რომაელმა ლეგიონერებმა, ბიზანტიურმა გარნიზონმა, გენუელმა ვაჭრებმა და ოსმალურმა ჯარისკაცებმა — და ეს ყველაფერი მოქმედი საკურორტო პლაჟიდან ხანმოკლე სავალზეა. ბათუმზე დაფუძნებული მოგზაურებისთვის გონიო, როგორც წესი, ნახევარდღიანი დამატებითი მარშრუტია და არა ღამის სტუმრობის ბაზა — მას ხშირად აერთიანებენ ღვინის რეგიონის ვიზიტთან ან სანაპიროზე გატარებულ დროსთან.

ისტორია

გონიოს ადგილმდებარეობას აიგივებენ ძველ აფსაროსთან (ასევე გვხვდება ტრანსლიტერაცია აფსარუსი) — სახელთან, რომელსაც ბერძენი და რომაელი გეოგრაფები იყენებდნენ ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნეების შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროს აღწერისას, მათ შორის არიანეს მეორე საუკუნის „პერიპლუს პონტუს ევქსინუსში” შემონახულ ცნობებში. არქეოლოგები გამაგრებული დასახლების საწყისებს აქ სულ ცოტა I საუკუნით ათარიღებენ, როდესაც აქ რომაულმა სამხედრო ბანაკმა (კასტრამ) დაიწყო ფუნქციონირება სანაპირო გზისა და ჭოროხის ხეობის შესართავის დასაცავად.

დღემდე შემორჩენილი ციხის კედლები, რომლებიც დაახლოებით 900 მეტრის პერიმეტრის მართკუთხედს ქმნიან კუთხისა და კარიბჭის კოშკებით, საუკუნეების განმავლობაში არაერთხელ გადაკეთდა და გამაგრდა, სანამ გარნიზონი რომაული კონტროლიდან ბიზანტიურში გადავიდოდა. ადგილობრივი გადმოცემით, ციხის ტერიტორიაზეა დაკრძალული მოციქული მატათა, რომელიც იუდა ისკარიოტელის ნაცვლად აირჩიეს — ეს რწმენა გონიოს პილიგრიმობის ობიექტადაც აქცევს, არქეოლოგიური ინტერესის პარალელურად. შუა საუკუნეებში ციხე ფუნქციონირებდა ბიზანტიურ და, მოგვიანებით, გენუელ ვაჭრებთან სანაპირო კონტაქტების ფარგლებში, სანამ XVI საუკუნეში ოსმალეთის იმპერია აჭარას დაეუფლებოდა და ციხესა და მიმდებარე სანაპიროს თითქმის სამი საუკუნის განმავლობაში ფლობდა.

- Advertisement -

ოსმალური ბატონობა გონიო-აფსაროსის ციხეზე დასრულდა აჭარის რუსეთის იმპერიასთან შეერთებით რუსეთ-თურქეთის ომის შემდეგ, რაც 1878 წელს ბერლინის ტრაქტატით გაფორმდა. სისტემატური არქეოლოგიური გათხრები საბჭოთა პერიოდში დაიწყო, XX საუკუნის განმავლობაში არათანაბრად გაგრძელდა, ხოლო ბოლო ათწლეულებში განახლებული საერთაშორისო თანამშრომლობით კვლავ გააქტიურდა — აღმოჩენილია რომაული აბანოები, ყაზარმები, ბაზილიკა და ციხის შიდა ქუჩების ბადის ნაწილები. დღეს ძეგლი იმართება როგორც გონიო-აფსაროსის არქეოლოგიურ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი და მისი ძეგლები საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ორგანოების იურისდიქციაშია.

რა ნახოთ

• გონიოს ციხე (გონიო-აფსაროსი) — გონიოს სტუმრობის მთავარი მიზეზი: თითქმის სრულად შემორჩენილი მართკუთხა რომაული გარსშემოსავლელი კედელი 22 კოშკით, რომლის შიგნითაც გათხრილია რომაული აბანოები, ყაზარმების საძირკვლები და მოწყობილია მცირე მუზეუმი ნაპოვნი ექსპონატებისთვის. სტუმრებს შეუძლიათ გაიარონ კედლის მთელი პერიმეტრი და ჩახედონ მიმდინარე გათხრების თხრილებში. ტერიტორიაზე აღნიშნულია მოციქულ მატათას გადმოცემითი საფლავი.
• გონიო-აფსაროსის მუზეუმ-ნაკრძალის ექსპოზიცია — ციხის ტერიტორიაზე მდებარე მცირე საგამოფენო დარბაზი აჩვენებს ათწლეულების განმავლობაში მოპოვებულ მონეტებს, კერამიკას, შუშის ნაკეთობებსა და წარწერებს, რომლებიც კონტექსტს სძენს გარეთ არსებულ ნანგრევების რომაულ, ბიზანტიურ და ოსმალურ ფენებს.
• გონიოს პლაჟი — დასახლების წინ გაშლილი კენჭოვანი სანაპირო უფრო მშვიდი და ნაკლებად განვითარებულია, ვიდრე ბათუმის ცენტრალური სანაპირო, ასე რომ, ეს სავსებით გონივრული გაჩერებაა საცურაო ან სანაპირო გზაზე სეირნობისთვის ციხის დათვალიერებასა და სადილს შორის. მთები აქ ზღვასთან ახლოს ადის — ეს აჭარის ამ ნაწილის დამახასიათებელი თვისებაა.
• მთირალას ეროვნული პარკი (ერთდღიანი ექსკურსია) — გონიოსა და ბათუმის სიღრმეში, მთირალას ეროვნული პარკის ტყიანი ფერდობები გთავაზობთ ჩანჩქერებს, საჩვენებელ ხიდებს ხეების გვირგვინებზე და მონიშნულ სალაშქრო ბილიკებს კოლხური ზომიერი ტენიანი ტყის გავლით — ერთ-ერთი ყველაზე ტენიანი ადგილი საქართველოში. პარკს მართავს დაცული ტერიტორიების სააგენტო, და ის ბუნებრივად ერწყმის სანაპიროზე გატარებულ დილას გონიოში.

როგორ მივიდეთ

თბილისიდან გონიომდე მანქანით გზა დაახლოებით 6 საათსა და 20 წუთს სჭირდება, მთავარ აღმოსავლეთ-დასავლეთ ავტომაგისტრალზე ბათუმის მიმართულებით და შემდეგ სანაპირო გზაზე სამხრეთისკენ; თბილისის დიდუბის სადგურიდან ბათუმამდე მარშრუტკები მოძრაობენ, საიდანაც ადგილობრივი მარშრუტკა ან ტაქსი გონიომდე ბოლო მონაკვეთს დაახლოებით 25 წუთში ფარავს. საქართველოს რკინიგზა ასევე აწარმოებს ყოველდღიურ ღამის და დღის მატარებლებს თბილისსა და ბათუმს შორის — გზის ამ ხანგრძლივი მონაკვეთისთვის კომფორტული ალტერნატივა, საიდანაც გონიომდე ტაქსით ან ადგილობრივი ავტობუსით მიხვალთ.

ქუთაისიდან გონიომდე მგზავრობას მანქანით დაახლოებით 2 საათი და 55 წუთი სჭირდება ქუთაისი-ბათუმის გზით, ხოლო მარშრუტკები ქუთაისს ბათუმთან აკავშირებს, საიდანაც გონიომდე მოკლე მანძილი რჩება. თავად ბათუმიდან გონიო ამ სიაში ყველაზე ახლოს მდებარე გაჩერებაა — დაახლოებით 25 წუთი მანქანით ან ადგილობრივი ავტობუსით სანაპირო გზაზე, სარფის საზღვრის გამტარი პუნქტის მიმართულებით, და მარტივად ერწყმის ნახევარდღიან მარშრუტს. ყველა ამ მარშრუტის გზის მდგომარეობის შემოწმება შესაძლებელია შესაბამისი გვერდის მეშვეობით, ხოლო GTour-ის კერძო ტურებს შეუძლია მოაწყოს პირდაპირი ტრანსფერი გზაში გაჩერებებით.

როდის წავიდეთ

მაისის ბოლოდან სექტემბრის ჩათვლით არის ძირითადი სეზონი ციხის ვიზიტის ცურვასთან შესაძლებელი შეთავსებისთვის, ივლისი და აგვისტო კი სანაპიროზე ყველაზე ცხელი და დატვირთული თვეებია. გაზაფხული და ადრეული შემოდგომა უფრო ხალისიან ტემპერატურას, ციხესთან ნაკლებ ხალხმრავლობას და კედლების სრული პერიმეტრის შეუვალ სიცხეში გავლის უკეთეს პირობებს გვთავაზობს. ზამთარი ზომიერია, მაგრამ წვიმიანი, რაც აჭარის სანაპიროს ტენიანი სუბტროპიკული კლიმატისთვის დამახასიათებელია, და პლაჟის ზოგიერთი სეზონური ობიექტი ზაფხულის მიღმა იკეტება.

სად დავრჩეთ და სად ვივახშმოთ

გონიოში თავად საცხოვრებლის ფორმალური ვარიანტები შეზღუდულია, ამიტომ მოგზაურთა უმეტესობა ბაზირდება ახლომდებარე ბათუმში, ხანმოკლე მანძილზე ჩრდილოეთით, სადაც GTour-ის გადამოწმებულ კატალოგში მრავალფეროვანი სასტუმროებია შეტანილი. ვარიანტებს შორისაა Rainbow Batumi, Sunset Batumi, Sunrise Batumi, Wyn Residence, Garden Ville Batumi, White Sails Residential Hotel, The Grandeur Hotel და Grand Bellagio Batumi. GTour-ის გადამოწმებული კატალოგი ბათუმის რეგიონის კიდევ უფრო მეტ სასტუმროს, მარნებსა და რესტორანს აღწერს მათთვის, ვინც სანაპიროზე ყოფნას ახანგრძლივებს — სრული სიისთვის იხილეთ ბათუმის რეგიონის გვერდი და საუკეთესოთა შერჩეული გიდები.

- Advertisement -

გონიოს სიახლოვეს სარფისკენ მიმავალ სანაპირო გზაზე პატარა საოჯახო რესტორნები მოემსახურებიან ახალ შავი ზღვის თევზსა და აჭარულ სპეციალიტეტებს, მათ შორის ხაჭაპურს — საუკეთესო არჩევანია ციხის ვიზიტის შემდეგ სანაპიროზე სეირნობასთან ერთად.

პრაქტიკული ინფორმაცია

მოსახერხებელი ფეხსაცმელი გამოგადგებათ ციხის კედლებზე სიარულისა და გათხრების ტერიტორიის არათანაბარ გრუნტზე გადასაადგილებლად. ციხე და მუზეუმი სეზონურ სამუშაო საათებს ინარჩუნებს, ზაფხულში უფრო გახანგრძლივებულს — პიკ სეზონის მიღმა რეკომენდებულია საათების წინასწარ გადამოწმება ადგილობრივი გიდის ან პირდაპირ მუზეუმ-ნაკრძალის მეშვეობით. გონიო ახლოსაა თურქეთთან საზღვრის გამტარ პუნქტ სარფისთან, ასე რომ, თურქეთში სახმელეთო გზით გასვლას გეგმავი მოგზაურებისთვის შესაძლებელია ციხის ვიზიტისა და საზღვრის გადაკვეთის ერთ დღეში შეთავსება. მობილური კავშირი და ბანკომატები ხელმისაწვდომია სოფლის ცენტრში, ხოლო ციხის შესასვლელთან პარკინგია.

ხშირად დასმული კითხვები

იმართება თუ არა გონიოს ციხე წლის განმავლობაში?
დიახ, ციხე და მისი მცირე მუზეუმი წელიწადის ყველა სეზონზე მუშაობენ, თუმცა სამუშაო საათები, ჩვეულებრივ, ზაფხულში უფრო ხანგრძლივია, ვიდრე ზამთარში. რეკომენდებულია საათების წინასწარი გადამოწმება ადგილობრივად ან გიდის მეშვეობით, თუ სტუმრობას მთავარი სეზონის მიღმა გეგმავთ.

რამდენ დროს მოითხოვს გონიოს ციხის დათვალიერება?
ჩვეულებრივი ვიზიტი, მუზეუმის ექსპოზიციისა და კედლების სრული პერიმეტრის ირგვლივ სეირნობის ჩათვლით, ერთიდან ორ საათამდე გრძელდება. მოგზაურთა უმეტესობა ამას პლაჟზე ყოფნას ან გონიოში ან ახლომდებარე ბათუმში ვახშამთან აერთიანებს.

ღირს თუ არა გონიოს ნახვა, თუ ბათუმში მხოლოდ ერთი დღე მაქვს?
შეგიძლიათ დაამატოთ ბათუმიდან ნახევარდღიან ექსკურსიად, რადგან მანქანით გზა მხოლოდ დაახლოებით 25 წუთს სჭირდება ერთი მხრიდან. რეგიონში ერთდღიანი ვიზიტის მქონე მოგზაურები ხშირად აერთიანებენ გონიოს ციხეს პლაჟზე მოკლე სეირნობასთან ან სარფის საზღვრის სათვალთვალო პუნქტთან.

რა კავშირშია გონიო მოციქულ მატათასთან?
ადგილობრივი გადმოცემით, ციხის კედლებში არსებული ერთ-ერთი ადგილი იუდა ისკარიოტელის ნაცვლად წილისყრით არჩეული მოციქულ მატათას დასაფლავების ადგილად მიიჩნევა. ეს გადმოცემა არქეოლოგიურად დასტურებული არაა, თუმცა ფართოდ არის მოხსენიებული ადგილობრივ და პილიგრიმობის ანგარიშებში ამ ძეგლის შესახებ.

შესაძლებელია თუ არა გონიოს მთირალას ეროვნულ პარკთან ერთად მონახულება?
დიახ, მთირალას ეროვნული პარკი სანაპიროდან სიღრმეში მდებარეობს და დღის ფარგლებში მარტივად დაემატება გონიოს ვიზიტს, შეუთავსებს რომაულ ისტორიას ტყის ბილიკებსა და ჩანჩქერებს, რომელსაც დაცული ტერიტორიების სააგენტო მართავს.

არის თუ არა გონიოში პლაჟი, ცურვისთვის ვარგისი?
გონიოს სანაპირო გზის გასწვრივ კენჭოვანი პლაჟია, ზოგადად უფრო მშვიდი, ვიდრე ბათუმის ცენტრალური სანაპირო. ზაფხულის თვეებში ცურვისთვის შესაფერისია, ამ სანაპირო ზოლისთვის დამახასიათებელი უფრო მშვიდი პირობებით.

როგორ მივდივართ გონიოდან თურქეთის საზღვრამდე?
სარფის საზღვრის გამტარი პუნქტი გონიოდან სანაპირო გზაზე ხანმოკლე მანძილზე, სამხრეთით მდებარეობს, რაც ციხის დათვალიერების შემდეგ თურქეთში შემდგომი გაგრძელების გამარტივებას უწყობს ხელს. ტაქსები და ადგილობრივი მარშრუტკები ამ მონაკვეთზე რეგულარულად მოძრაობენ.

არის თუ არა სასტუმროები პირდაპირ გონიოში, თუ ბათუმში უნდა დავრჩეთ?
ფორმალური სასტუმროს ვარიანტები პირდაპირ გონიოში შეზღუდულია ბათუმთან შედარებით, რომელიც მხოლოდ დაახლოებით 25 წუთის დაშორებითაა და გაცილებით ფართო არჩევანს სთავაზობს გადამოწმებულ საცხოვრებელ ობიექტებს შორის. მოგზაურთა უმეტესობა ბათუმში ბაზირდება და გონიოს დღიურ ან ნახევარდღიან ექსკურსიად სტუმრობს.

აწყობს თუ არა GTour კერძო ტურებს გონიოში?
დიახ, GTour გონიოს კერძო მარშრუტებში მოთხოვნით შეიტანს, ჩვეულებრივ, ბათუმთან, აჭარის სანაპიროსთან ან სიღრმისეულ ობიექტებთან, როგორიცაა მთირალას ეროვნული პარკი, შეთავსებით; დეტალები ხელმისაწვდომია ტურების გვერდსა და რეგიონულ გიდებში.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Gonio