ბორჯომი: წყაროების, პარკებისა და რომანოვების საკურორტო ქალაქი

მიმოხილვა

ბორჯომი არის საკურორტო ქალაქი სამცხე-ჯავახეთში, სამხრეთ საქართველოში, განლაგებული ვიწრო, ტყით დაფარულ ხეობაში, სადაც ბორჯომულა ერთვის მტკვარს. იგი თბილისიდან დაახლოებით ორი საათის სავალზეა, ხოლო ქუთაისიდან — ასევე დაახლოებით ორ საათში, პატარა კავკასიონის ქედებს შორის გადაჭიმულ მთისწინა ზოლში, სადაც ბაკურიანი, ახალციხე და ვარძიაცაა განთავსებული. ქალაქის სახელი განუყოფლად არის დაკავშირებული ბუნებრივად გაზიან მინერალურ წყალთან, რომელიც XIX საუკუნის ბოლოდან იწარმოება და ფასობოდა, და დღესაც ფართოდ არის სასმელად მოხმარებული რეგიონში.

ბორჯომი საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი დაგეგმილი კურორტია — XIX საუკუნეში მინერალური წყაროს გარშემო აშენებული ქალაქი, ცენტრალური პარკით, სასეირნო ხეივნებითა და რუსეთის საიმპერატორო ოჯახისა და კავკასიის თავადაზნაურობისთვის აგებული სახლებით. დღესაც ის ფუნქციონირებს როგორც საკურორტო ქალაქი, ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის კარიბჭე და ბაზა რომანოვების ეპოქის არქიტექტურითა და ოსმალური ციხე-სიმაგრეებით, ასევე კლდეში ნაკვეთი მონასტრებით დატვირთულ რეგიონში ერთდღიანი ტურებისთვის. მოგზაურებისთვის, რომლებიც საქართველოს მარშრუტს გეგმავენ, ბორჯომი თანაბრად გამოდგება როგორც ერთღამიანი გაჩერება, ისე მრავალდღიანი ბაზა ლაშქრობისა და ტურიზმისთვის.

ისტორია

ხეობის მინერალური წყაროები ადგილობრივებისთვის ცნობილი იყო დიდი ხნის წინ, ვიდრე თანამედროვე კურორტი შეიქმნებოდა, თუმცა ადგილმა ფართო საიმპერატორო ყურადღება 1820-30-იან წლებში მიიქცია, როცა რეგიონში განლაგებულმა რუსულმა სამხედრო ნაწილებმა გაზიანი წყლების შესახებ იტყობინნენ. ტრადიციულად მიიჩნევა, რომ გარნიზონის პოლკმა მიაპყრო ყურადღება იმ წყაროს, რომელსაც მოგვიანებით ეკატერინეს წყარო ეწოდა — კავკასიის ნაცვალმეფის ცოლის, ეკატერინე ვორონცოვას პატივსაცემად, რომელმაც ადგილს 1850-იან წლებში ესტუმრა. ბორჯომის წყლის კომერციული დაბოთლება XIX საუკუნის ბოლოს დაიწყო, ხოლო 1890-იანი წლებისთვის იგი კავკასიის ფარგლებს გარეთაც გადიოდა.

რომანოვების კავშირმა პირდაპირ განსაზღვრა ქალაქის არქიტექტურა. კავკასიის ნაცვალმეფემ, დიდმა მთავარმა მიხეილ ნიკოლოზის ძემ, ხოლო მოგვიანებით მისმა ვაჟმა, დიდმა მთავარმა ნიკოლოზ მიხეილის ძემ, ბორჯომის მახლობლად, ლიკანში, საზაფხულო რეზიდენცია ააშენეს — სასახლე, რომელიც 1890-იან წლებში რუსული და მავრიტანული გავლენების შერწყმით აიგო. ქალაქის ცენტრალური პარკი, სასეირნო ხეივნები, აბანოები და მრავალი ვილა სწორედ ამ გვიანდელი საიმპერატორო პერიოდით თარიღდება, როდესაც ბორჯომი კავკასიის არისტოკრატიისთვის მოდურ კურორტად იქცა, კისლოვოდსკისა და სხვა რუსული კურორტების გვერდით.

- Advertisement -

1902 წელს აშენდა ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა, რომელიც ბორჯომს მთის კურორტ ბაკურიანთან აკავშირებდა და მზარდ საკურორტო ნაკადს ემსახურებოდა — ეს ხაზი დღემდე სეზონურად მოძრაობს და კავკასიაში ერთ-ერთი უძველესი მოქმედი ვიწროლიანდაგიანი ხაზია. საბჭოთა პერიოდში ბორჯომის წყალი მთელ სსრკ-ში მასობრივ ბრენდად იქცა, ხოლო ქალაქმა საკურორტო-სანატორიული დანიშნულება შეინარჩუნა, საბჭოთა ეპოქის დასასვენებელი სახლების დამატებით ადრინდელი ვილების გვერდით. 1995 წელს ქალაქის ირგვლივ ტყეები და მაღალმთიანი საძოვრები დაცულ ტერიტორიად გამოცხადდა — ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, რომელიც კავკასიის ერთ-ერთი უდიდესი დაცული ტერიტორიაა და დღეს დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მართვაშია. 2015 წელს ძლიერმა წყალდიდობამ დააზიანა პარკის ბილიკების ქსელი და ქალაქის ნაწილი, ხოლო აღდგენითი სამუშაოები შემდგომ წლებში საერთაშორისო მხარდაჭერით ჩატარდა.

რა ნახოთ

ბორჯომის ცენტრალური პარკი და ეკატერინეს წყარო

ქალაქის პარკი, რომელიც XIX საუკუნეში ბორჯომულას გასწვრივ გაშენდა, კურორტის გულია და იმავე ადგილია, სადაც ორიგინალური მინერალური წყარო დღემდე მოედინება — სტუმრებისთვის უფასოდ სასმელად ხელმისაწვდომი. ბილიკები მიჰყვება საბაგირო გზას, პატარა გასართობ ზონასა და მინერალური წყლის აუზს, ხოლო ხეობა ზემოთ, ტყეში, თანდათან ვიწროვდება. ეს ყველაზე მარტივი და ცენტრალური ადგილია იმის გასაგებად, რატომ იქცა ბორჯომი თავდაპირველად კურორტად.

ღია ცის ქვეშ გოგირდოვანი და მინერალური აუზები

ცენტრალური პარკიდან მდინარისპირა ასფალტირებულ ბილიკზე მოკლე სიარულით მისადგომია ღია ცის ქვეშ, იმავე წყაროებით კვებული, თბილი აუზები, რომლებიც პოპულარულია წლის ნებისმიერ დროს, მათ შორის ზამთარში, როცა თბილი წყალი ნაპირზე მოფენილ თოვლს უპირისპირდება. გარემო ფორმალური სპა-კომპლექსზე უფრო ბუნებრივია, და საუკეთესოა ვიზიტისთვის დღის შუაგულის გარეშე.

ლიკანის სასახლე

1890-იან წლებში კავკასიის რომანოვი ნაცვალმეფეების საზაფხულო რეზიდენციად აშენებული ლიკანის სასახლე ქალაქის ცენტრთან ახლოს დგას, მტკვრის ზემოთ გაშენებულ პარკში. მოგვიანებით იგი საბჭოთა და პოსტსაბჭოთა პერიოდებშიც სახელმწიფო რეზიდენციად გამოიყენებოდა, დღესაც ოფიციალური დანიშნულებით გამოიყენება, ამიტომ შიდა დათვალიერება შეზღუდულია, თუმცა ექსტერიერისა და პარკის ხედვა მისასვლელი გზიდან შესაძლებელია.

ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი

კავკასიის ერთ-ერთი უდიდესი ეროვნული პარკი, ბორჯომ-ხარაგაული, პირდაპირ ქალაქის კიდიდან იწყება, მარკირებული ბილიკების ქსელით, რომლებიც მოკლე ნახევარდღიანი სეირნობიდან მრავალდღიან, იმერეთში გადასასვლელ მარშრუტებამდე მერყეობს; პარკს დაცული ტერიტორიების სააგენტო მართავს. პარკი იცავს ვრცელ წიფლის, ნაძვისა და ფიჭვის ტყეებს, აგრეთვე სუბალპურ მდელოებს, და ინარჩუნებს სარეინჯერო პუნქტებსა და მარტივ თავშესაფრებს გრძელ მარშრუტებზე. გიდები და პარკის ბილეთები შესაძლებელია შეძენილ იქნეს ვიზიტორთა ცენტრში, პარკის შესასვლელთან.

- Advertisement -

ბორჯომ-ბაკურიანის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა

1902 წელს საკურორტო სტუმრების მთებში ასაყვანად გახსნილი ეს ვიწროლიანდაგიანი ხაზი დღემდე სეზონურად ემსახურება ბორჯომსა და სათხილამურო კურორტ ბაკურიანს შორის მარშრუტს, ტყით დაფარულ სერპანტინებზე გავლით. ეს ნელი, თუმცა თვალწარმტაცი ალტერნატივაა საავტომობილო გზისთვის და თავისთავად საინტერესო რკინიგზის ისტორიის ძეგლია.

ერთდღიანი მარშრუტები: ახალციხე და ვარძია

ახალციხის რაბათის ციხე-კომპლექსი, რომელიც 2010-იან წლებში ძირეულად აღდგა, და თამარ მეფის ეპოქაში კლდეში ნაკვეთი XII საუკუნის ვარძიის მონასტერი, ორივე ბორჯომიდან ერთი დღის ფარგლებში მოსანახულებელია. ორივეს ერთ მარშრუტში გაერთიანება შესაძლებელია კერძო გიდის თანხლებით.

როგორ მივაღწიოთ

თბილისიდან ბორჯომამდე მანქანით გზა დაახლოებით ორ საათს სჭირდება, ხაშურის გავლით მთავარი ავტომაგისტრალით — ამავე მარშრუტზე დღეში რამდენჯერმე მოძრაობს მარშრუტკები თბილისის დიდუბის სადგურიდან, ასევე საქართველოს რკინიგზის პირდაპირი სამგზავრო მატარებელი. ქუთაისიდან მგზავრობაც დაახლოებით ორ საათს გრძელდება, ასევე ხაშურის გავლით, ქუთაისის ავტოსადგურიდან მარშრუტკის კავშირებით. ბათუმიდან გზა დაახლოებით ოთხ საათსა და თხუთმეტ წუთს მოითხოვს, პატარა კავკასიონის მთისწინეთის გავლით; მანქანის არმქონე მოგზაურებს ჯობია შეამოწმონ კავშირები ხაშურში, სადაც სანაპიროდან მომავალი უმეტესი მარშრუტები იცვლის ავტობუსს.

როდის წავიდეთ

ბორჯომი მთელი წლის განმავლობაში საინტერესო მიმართულებაა. ზაფხულში ხეობასა და პარკში გრილი, ჩრდილიანი სეირნობის პირობები სუფევს, რაც თბილისის დაბლობის სიცხისგან განტვირთვას იძლევა; შემოდგომაზე მიმდებარე ტყე ოქროსფერდება, რაც წყნარი, ლაშქრობისთვის პოპულარული სეზონია ეროვნულ პარკში. ზამთარი მთის ქალაქისთვის მეტად რბილია ქართული სტანდარტებით, თოვლია მიმდებარე გორებზე, ხოლო ღია ცის ქვეშ მინერალური აუზები ყველაზე ატმოსფერულია სწორედ მაშინ, როცა ახლოს მდებარე ბაკურიანი მთიდან უახლოეს სათხილამურო ვარიანტს გვთავაზობს. გაზაფხული ხანდახან წვიმიანია, ხოლო ზოგი მაღალმთიანი ბილიკი ეროვნულ პარკში თოვლის დნობამდე დახურული რჩება — მრავალდღიანი ლაშქრობის დაგეგმვამდე ვიზიტორთა ცენტრთან შემოწმება რეკომენდებულია.

სად დავრჩეთ და ვივახშმოთ

ბორჯომის სასტუმროების არჩევანი აღდგენილი ისტორიული ვილებიდან თანამედროვე სასტუმრო კომპლექსებამდე ვრცელდება. Crowne Plaza Borjomi და Borjomi Likani უფრო დიდ, საკურორტო ტიპის ობიექტებს გვთავაზობენ პარკისა და ლიკანის სიახლოვეს, ხოლო სასტუმრო „ოლდ ბორჯომი“ ქალაქის ძველ, ვილისებურ ხასიათთან ახლოსაა. Hotel & Restaurant Emerald და მახლობელი Emerald Borjomi ერთმანეთში აერთებენ განთავსებასა და რესტორანს, ხოლო Gantiadi Mountain Resort ცენტრიდან ოდნავ დაცილებით, გორებისკენ მდებარეობს. უფრო მშვიდი, კოტეჯური ტიპის დასასვენებლად, Tsemi My House ერთ-ერთი ვარიანტია მიმდებარე სოფლებში. ბორჯომის ტურისტული საინფორმაციო ცენტრი ქალაქში დაგეხმარებათ მოქმედი სამუშაო საათებისა და სეზონური სერვისების შესახებ.

პრაქტიკული ინფორმაცია

• ცენტრალურ პარკში შესასვლელი ფასიანია და მოიცავს წყაროსთან მისვლასა და საბაგირო გზით სარგებლობას; ზემოთ მდებარე ღია ცის ქვეშ აუზები, როგორც წესი, უფასოა ან მცირე ცალკე ტარიფს ითხოვს.
• ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის მარკირებულ ბილიკებზე შესასვლელად საჭიროა პარკის ბილეთი, რომელიც ვიზიტორთა ცენტრშია ხელმისაწვდომი; გრძელი მარშრუტები წინასწარ რეინჯერებთან უნდა შემოწმდეს, განსაკუთრებით ძლიერი წვიმის შემდეგ.
• მობილური კავშირი ქალაქში ზოგადად საიმედოა, თუმცა პარკის მაღალმთიან ბილიკებზე შეიძლება შეწყდეს.
• ნაღდი ფული სასარგებლოა მცირე გამყიდველებისა და ღია ცის ქვეშ აუზებისთვის, თუმცა უმეტესი სასტუმრო და დიდი რესტორანი ბარათებს იღებს.

ხშირად დასმული კითხვები

მართლა ამ ქალაქიდან მოდის ბორჯომის მინერალური წყალი?
დიახ. წყალი ხეობის გაზიანი წყაროებიდან იღებს სათავეს, ყველაზე თვალსაჩინოდ ცენტრალურ პარკში მდებარე ეკატერინეს წყაროდან, და XIX საუკუნის ბოლოდან კომერციულად იწარმოება.

შესაძლებელია თუ არა დღესაც პირდაპირ წყაროდან დალევა?
დიახ, ცენტრალური პარკის წყარო საჯაროდ ხელმისაწვდომია და ვიზიტორებს პირდაპირ დალევა შეუძლიათ, თუმცა თბილი, მინერალებით მდიდარი გემო ბევრი პირველად სტუმრისთვის არაჩვეულებრივია.

ბორჯომი ერთღამიანი გაჩერების ან თბილისიდან ერთდღიანი ტურის ღირსია?
ორივე ვარიანტი კარგია: ერთდღიანი ტური საკმარისია პარკისა და წყაროს მოსანახულებლად, ხოლო ღამისთევა აადვილებს ბორჯომის გაერთიანებას ბაკურიანთან, ახალციხესთან და ვარძიასთან აჩქარების გარეშე.

რამდენ ხანს სჭირდება ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში ლაშქრობას?
მარშრუტები ქალაქის შესასვლელთან ერთ-ორსაათიანი წრიული სეირნობიდან იმერეთში გადასასვლელ მრავალდღიან, ღამისთევებიან ლაშქრობამდე მერყეობს; ვიზიტორთა ცენტრი დაგეხმარებათ ხელმისაწვდომი დროის შესაბამისი მარშრუტის შერჩევაში.

ბაკურიანისკენ მიმავალი ვიწროლიანდაგიანი მატარებელი დღესაც მოძრაობს?
იგი სეზონურად, და არა ყოველდღიურად, მოძრაობს, ამიტომ მოსარგებლეებმა წინასწარ ადგილობრივად უნდა გადაამოწმონ მოქმედი განრიგი.

შესაძლებელია თუ არა ლიკანის სასახლის შიგნით დათვალიერება?
ის სახელმწიფო რეზიდენციად ფუნქციონირებს და ჩვეულებრივ შიდა ვიზიტებისთვის ხელმისაწვდომი არ არის; ექსტერიერისა და ტერიტორიის ნახვა მისასვლელი გზიდან შეიძლება.

ბორჯომი შესაფერისი ბაზაა ვარძიისა და ახალციხის მოსანახულებლად?
დიახ, ორივე ადგილი ბორჯომიდან მანქანით ერთდღიანი მოგზაურობის ფარგლებშია, და ეს მარშრუტი ხშირად ერთ გიდირებულ დღეში ერთიანდება.

რომელი სეზონია საუკეთესო ღია ცის ქვეშ თბილი აუზებისთვის?
ბევრი ვიზიტორი ზამთარს ამჯობინებს, როცა თბილი წყლისა და ცივი ჰაერის თუ თოვლის კონტრასტი ყველაზე თვალსაჩინოა, თუმცა აუზები მთელი წლის განმავლობაში გამოიყენება.

რამდენად გადატვირთულია ბორჯომი ზაფხულში?
ცენტრალური პარკი და წყაროს არეალი ივლის-აგვისტოში შიდა ტურისტებით შეიძლება სავსე იყოს, თუმცა ეროვნული პარკის ბილიკები და ლიკანის არეალი პიკ სეზონშიც კი წყნარი რჩება.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Borjomi