სამეგრელოს გზამკვლევი: ზუგდიდი, დადიანების სასახლე, მარტვილის კანიონი და ნოკალაკევი

სამეგრელო დასავლეთ საქართველოს დაბლობი მხარეა, შავი ზღვის სანაპიროსა და სვანეთის მთისწინეთს შორის, და მისი ცენტრი, ზუგდიდი, ხშირად უბრალოდ გასაჩერებელ პუნქტად აღიქმება გზაზე ქუთაისიდან ან ბათუმიდან მესტიისაკენ. სინამდვილეში რეგიონს საკმარისი საკუთარი მიზეზი აქვს ჩერდომისთვის — დადიანთა საგვარეულოს მიერ აშენებული სასახლე, სადაც ნაპოლეონის ნამდვილი სიკვდილის ნიღაბია დაცული, გვიანანტიკური ციხე-ქალაქი ნოკალაკევი, კირქვულ ქანებში გამოკვეთილი მარტვილის კანიონი და მის მეზობლად მდებარე ოქაცე, და სამზარეულო, რომელიც სიმინდზე, კაკალსა და რბილ ყველზეა აგებული და მკვეთრად განსხვავდება როგორც თბილისურისგან, ისე კახურისგან.

ეს გზამკვლევი აღწერს, რას ნიშნავს რეალურად თითოეული ობიექტის მონახულება, რა ღირს, რამდენი დრო დასჭირდება და როგორ ჩაეტევა სამეგრელო მარშრუტში, რომელიც სვანეთისკენ ან ზღვისკენ გრძელდება. გაითვალისწინეთ, რომ რეგიონული მუზეუმებისა და პარკების სამუშაო საათები და მცირე ფასები ხშირად იცვლება, ამიტომ მოგზაურობამდე აუცილებლად გადაამოწმეთ ოფიციალურ წყაროებზე.

ზუგდიდი და დადიანების სასახლე

ზუგდიდი არაა დიდი ქალაქი — მისი გული მე-19 საუკუნის პარკი და დადიანების ყოფილი რეზიდენციაა. დადიანთა საგვარეულო სამეგრელოს (მეგრელეთს) ნახევრად დამოუკიდებელი სამთავროს სახით მართავდა რუსეთის მიერ ანექსიამდე, მე-19 საუკუნის შუა წლებამდე. სასახლის კომპლექსი, რომელიც დღეს საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ფილიალად ფუნქციონირებს, ევროპული სტილის რეზიდენციასა და ბოტანიკურ პარკს აერთიანებს, ხოლო მისი პატარა მუზეუმი ინახავს კოლექციის ნამდვილ სენსაციას — ნაპოლეონ ბონაპარტეს ბრინჯაოს სიკვდილის ნიღაბს, რომელიც ზუგდიდში დადიანთა თავადის ფრანგი იმპერატორის ოჯახთან დანათესავების გზით მოხვდა. გარდა ამისა, გამოფენილია სამეფო პორტრეტები, საფრანგეთიდან ჩამოტანილი ავეჯი, რეგიონში აღმოჩენილი არქეოლოგიური ექსპონატები, მათ შორის კოლხური ოქრო, და მცირე ბუნებისმცოდნეობითი კაბინეტი. მუზეუმსა და პარკზე 60-90 წუთი საკმარისია, ხოლო ლიცენზირებული გიდის ჩართვა დადიანთა დინასტიის ისტორიაზე იმაზე მეტს გეტყვით, ვიდრე წარწერები. GTOUR-ის შეთავაზებით ეს ტური ენგურჰესთან ერთად, ნახევარდღიან ფორმატში, ქუთაისიდან ჯდება 312 ევრო ერთზე ან 166 ევრო თითოეულზე ოთხი-ექვსკაციან ჯგუფში.

ნოკალაკევი — არქეოპოლისი

ზუგდიდიდან დაახლოებით 45 წუთის სავალზე, სოფელ ნოკალაკევში მდებარეობს ადგილი, რომელსაც ბიზანტიელები არქეოპოლისს უწოდებდნენ — პროკოპი კესარიელის მიერ ნახსენები ლაზიკის ციხე-სიმაგრე, რომელზეც VI საუკუნეში ბიზანტია და სპარსეთი იბრძოდნენ. ქართველ-ბრიტანელი არქეოლოგების გუნდის მიერ ათწლეულების განმავლობაში ჩატარებულმა გათხრებმა გამოავლინა საქალაქო გალავანი, საეპისკოპოსო ბაზილიკა, საბანაო კომპლექსები და ციტადელი, რომელიც თეხურის მდინარეზე აღმართულ გორაკზე ადის. აღმოჩენები ქრისტემდელი პერიოდიდან შუა საუკუნეებამდე ვრცელდება. ძეგლი დაცული არქეოლოგიური ობიექტის სტატუსით სარგებლობს, მის მდგომარეობასა და მიმდინარე სამუშაოებს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო აკონტროლებს — სანამ გაემგზავრებით, სჯობს პირდაპირ მათთან გადაამოწმოთ სამუშაო საათები, რადგან პატარა სოფლის ძეგლებზე ეს ხშირად სეზონურად იცვლება. ჩაიცვით მოსახერხებელი ფეხსაცმელი — ზედა ციტადელამდე ასვლა ციცაბო და არათანაბარია, ჩრდილი კი თითქმის არსად არის.

- Advertisement -

მარტვილისა და ოქაცეს კანიონები

ეს ორი კანიონი ერთმანეთისგან დაახლოებით 40 წუთითაა დაშორებული და ორივე ერთ საათზე ნაკლებშია ზუგდიდიდან ან მარტვილის ქალაქიდან. ისინი სამეგრელოს ყველაზე ცნობილი ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობებია და ჩვეულებრივ ერთად, ერთდღიანი ტურის ფარგლებში, ქუთაისიდან ან ზუგდიდიდან ინახულება.

• მარტვილის კანიონი — მოკლე, ფირუზისფერი ხეობა აბაშის მდინარეზე, რომელსაც ჯერ ხის ბილიკებზე დადიხართ, შემდეგ კი ვიწრო და ღრმა მონაკვეთში ნაქირავები ნავით გადაკვეთთ პატარა ჩანჩქერების ფონზე. ზაფხულში, ივლის-აგვისტოში, დიდი რიგები გროვდება — საუკეთესოა ჩასვლა გახსნის საათისთვის.
• ოქაცეს კანიონი — განსხვავებული გამოცდილება: ხეობის კედელზე მიმაგრებული ლითონის ბილიკი, რომელიც დაახლოებით 800 მეტრზე ჩამოივლის ხეობის თავზე და მთავრდება შუშისფსკერიანი სათვალთვალო პლატფორმით. ნავი აქ არ გამოიყენება, რაც უფრო მოსახერხებელია მათთვის, ვისაც ფეხით სეირნობა ურჩევნია, და ჩვეულებრივ ნაკლები ხალხითაა სავსე, ვიდრე მარტვილი.

ორივე ობიექტი ერთ ნახევარდღიან მარშრუტში ჯდება კინჩხას ჩანჩქერთან და, ოდნავ მოშორებით, ქუთაისთან ახლოს მდებარე პრომეთეს გამოქვაბულთან ერთად. GTOUR-ის ტური „მარტვილისა და ოქაცეს კანიონები პლუს პრომეთეს გამოქვაბული“ ქუთაისიდან სამივეს მოიცავს 304 ევროდ ერთზე ან 162 ევროდ თითოეულზე ოთხი-ექვსკაციან ჯგუფში; იგივე მარშრუტი ბათუმიდანაც სრულდება. ვისაც გამოქვაბულის ნაცვლად მონასტრისა და ადგილობრივი ოჯალეშის ღვინის მარნის ნახვა სურს, შეუძლია აირჩიოს ალტერნატიული ტური მარტვილის მონასტერთან და სალხინოსთან ერთად.

კინჩხას ჩანჩქერი

კინჩხა ოქაცეს კანიონის შესასვლელიდან იმავე საავტომობილო გზაზე, მოკლე ფეხით სავალ მანძილზეა. წყალი ფართო კირქვულ შრეზე ეშვება ზედაპირულ აუზში, რომელიც ზაფხულში პოპულარული, ცივი წყლით გასაცურებელი ადგილია. ქვედა პლატფორმიდან ხედი უფასოა; საბაზისო წერტილთან მისასვლელი მოკლე, ზოგჯერ ტალახიანი ბილიკი მიდის. უმეტეს მარშრუტებში ის ოქაცეს ვიზიტის 20-30 წუთიან დამატებად განიხილება და ზემოთ ჩამოთვლილ მარტვილ-ოქაცეს ტურებში დამატებითი დროის გარეშე შედის.

მეგრული სამზარეულო — რა შევუკვეთოთ

მეგრული სამზარეულო ხორბლის ნაცვლად სიმინდზეა აგებული, უფრო მეტ წიწაკასა და ნიორს იყენებს, ვიდრე საქართველოს სხვა რეგიონების სამზარეულო, და ეყრდნობა ადგილობრივ ყველს, კაკალსა და ტყემლის სოუსს — ტყემალს. ეს თავისთავად საკმარისი მიზეზია, ზუგდიდში ან მარტვილში ღამის გასათევად დარჩენისთვის.

• მეგრული ხაჭაპური — მრგვალი, ყველით გატენილი პური, რომელსაც ცომის ზედა ფენაზეც დამატებით ყველი აქვს გამომცხვარი — განსხვავდება აჭარული, ღია „ნავის“ ფორმის ხაჭაპურისგან.
• ელარჯი — სიმინდის ფქვილისგან მომზადებული, გაწელვადი ფაფა, რომელსაც ცეცხლზე სულგუნის ყველთან ერთად ურევენ, სანამ ყველი გრძელ ძაფებად არ გაიწელება; ჩვეულებრივ ხელით ან ჩანგლით მირთმევენ, ხშირად შემწვარ ხორცთან ან ქათამთან ერთად.
• გებჟალია — დაგრეხილი ახალი სულგუნის ყველი, ცივად მირთმეული მწარე, პიტნიანი მაწვნის სოუსში, ჩვეულებრივ როგორც წინასადილე კერძი.
• კუჭმაჭი — დაჭრილი შიგნეულობა (ღვიძლი, გული, ბარკალი), შემწვარი კაკალთან, ბროწეულთან და სანელებლებთან ერთად — გავრცელებულია მთელ დასავლეთ საქართველოში, მაგრამ სამეგრელოში განსაკუთრებით ხშირია.
• საცივი — ქათამი ან ინდაური ცივ კაკლის სოუსში, ჩვეულებრივ დღესასწაულის სუფრის კერძი, როგორც საქართველოს სხვა ნაწილებშიც.

GTOUR გთავაზობთ პრაქტიკულ გაცნობით გაკვეთილს — „მეგრული სამზარეულოს დღე: ელარჯი, ხარჩო და აჯიკა“ — ექვსსაათიან კურსს, რომელიც მოიცავს ელარჯის, სქელი ხარჩოს წვნიანისა და ცხარე აჯიკის მომზადებას, ფასად 224 ევრო ერთზე ან 119 ევრო თითოეულზე ოთხი-ექვსკაციან ჯგუფში.

- Advertisement -

სამეგრელო როგორც კარიბჭე სვანეთისაკენ

ზუგდიდი პრაქტიკული გასასვლელია მესტიისა და ზედა სვანეთისკენ, მგზავრობთ თუ „საქართველოს რკინიგზის“ დღისით მოძრავი მატარებლით თბილისიდან, ან გზით ქუთაისიდან. ზუგდიდ-მესტიის გზა ენგურის ხეობაში ადის, ენგურჰესა და წყალსაცავთან ახლოს გადის, და მაღალმთიან მონაკვეთებზე მდგომარეობა ზამთარში და ძლიერი წვიმის შემდეგ შეიძლება გაუარესდეს. მიმდინარე სტატუსს საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი აქვეყნებს და მოგზაურობამდე მის გადამოწმებას ღირს, განსაკუთრებით მაისი-ოქტომბრის პერიოდის მიღმა. მათთვის, ვინც თავად არ მართავს, GTOUR-ის ტრანსფერი მესტიიდან ქუთაისამდე ან ზუგდიდამდე მარშრუტს 4-5 საათში ფარავს, ფასად 512 ევრო ერთზე ან 272 ევრო თითოეულზე ოთხი-ექვსკაციან ჯგუფში, ხოლო უფრო ხანგრძლივი თბილისი-ქუთაისი-მესტია კერძო 4×4 ტრანსფერი პირდაპირ დედაქალაქიდან გადის. ვინც ერთიანი მარშრუტის აშენებას ამჯობინებს ერთმიმართულებით მგზავრობის ნაცვლად, შეუძლია განიხილოს ხუთდღიანი ტური „დასავლეთ საქართველო“, რომელიც აერთიანებს ქუთაისს, კანიონებს, სვანეთსა და ბათუმს, ან უფრო ხანგრძლივი ცხრადღიანი ტური რაჭაში, სამეგრელოსა და გურიაში, სადაც სამეგრელო სრულფასოვან გაჩერებად განიხილება და არა უბრალოდ გზაზე მდებარე პუნქტად.

როგორ დავგეგმოთ ვიზიტი

სამეგრელოს ძირითადი ღირსშესანიშნაობების უმეტესობის მონახულება შესაძლებელია ქუთაისში ან ზუგდიდში ბაზირებით, ერთი-ორი დღის განმავლობაში, და თითქმის არცერთი მათგანი არ მოითხოვს რეგიონში ღამისთევას, თუ არ აგრძელებთ გზას სვანეთისკენ. გაზაფხული და შემოდგომა საუკეთესო განათებას იძლევა კანიონებისთვის და ყველაზე კომფორტულ ტემპერატურას სეირნობისთვის; ზაფხულში მარტვილში ყველაზე მეტი ხალხია, ხოლო კინჩხასთან საცურაო პირობები საუკეთესოა; ზამთარში ყველგან წყნარია, მაგრამ ზუგდიდ-მესტიის გზა წინასწარ უნდა გადამოწმდეს. კერძო მანქანა მძღოლთან ერთად, 240 ევრო ერთზე ან 128 ევრო თითოეულზე ოთხი-ექვსკაციან ჯგუფში, ან ლიცენზირებული კერძო გიდი დღეში 224 ევროდ, უფრო მეტ მოქნილობას იძლევა, ვიდრე ფიქსირებული გრაფიკის მქონე ავტობუსი — რეგიონში, სადაც საუკეთესო გაჩერებები (კანიონში ნავით გასეირნება, ყველის წვერების ჯიხური, სოფლის ეკლესია) ხშირად დაუგეგმავად ხდება.

ხშირად დასმული კითხვები

რამდენი დრო სჭირდება სამეგრელოს ძირითადი ღირსშესანიშნაობების მონახულებას?
ჩვეულებრივ საკმარისია ერთი-ორი დღე, ბაზირებით ქუთაისში ან ზუგდიდში.

ჯობია მარტვილის თუ ოქაცეს კანიონის მონახულება?
მარტვილი ნავით გასეირნების გამოცდილებას გვთავაზობს და უფრო დატვირთულია ზაფხულში; ოქაცე ლითონის ბილიკზე სეირნობაა, ნაკლები ხალხით — ორივეს ერთად ინახულებენ ხშირად.

რა უნდა ვცადოთ მეგრული სამზარეულოდან?
მეგრული ხაჭაპური, ელარჯი, გებჟალია და კუჭმაჭი რეგიონის ყველაზე დამახასიათებელი კერძებია.

ზუგდიდიდან რამდენ ხანში მივდივართ მესტიაში?
გზა ენგურის ხეობაში ადის და ზამთარში, ძლიერი წვიმის შემდეგ, მდგომარეობა იცვლება — სჯობს წინასწარ გადაამოწმოთ საავტომობილო გზების დეპარტამენტის ინფორმაცია.

საჭიროა თუ არა ნოკალაკევისა და დადიანების სასახლის ვიზიტისთვის წინასწარი შემოწმება?
დიახ — სამუშაო საათები და მცირე შესასვლელი საფასურები რეგიონულ ობიექტებზე სეზონურად იცვლება, ამიტომ ღირს ოფიციალურ წყაროებზე გადამოწმება მოგზაურობამდე.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Samegrelo travel guide: Zugdidi, the Dadiani palace, Martvili canyon, Nokalakevi and Megrelian food