საქართველოს მთის უღელტეხილები: ჯვარი, გოდერძი, აბანო, ზეკარი, უშგული — სეზონები და წესები

საქართველოში ხუთი მთის უღელტეხილი თითქმის მუდმივად ფიგურირებს მოგზაურთა გეგმებში და, სამწუხაროდ, ხშირად — გზების დახურვის შეტყობინებებშიც. ესენია: ჯვრის უღელტეხილი საქართველოს სამხედრო გზაზე, გოდერძის უღელტეხილი აჭარასა და სამცხეს შორის, აბანოს უღელტეხილი თუშეთისკენ მიმავალ გზაზე, ზეკარის უღელტეხილი იმერეთსა და აჭარას შორის, და უშგულის მიმდებარე მაღალმთიანი გზები სვანეთში. მათგან არც ერთი ერთნაირად არ იქცევა. ჯვარი არის ასფალტირებული, საერთაშორისო მნიშვნელობის გზა, რომელიც კანონით ღიაა ზამთარშიც, საკონტროლო პუნქტებზე კი ჯაჭვების ტარება ზედამხედველობით მოწმდება. დანარჩენი ოთხი კი, სხვადასხვა ხარისხით, სეზონური, მიწის ან ნაწილობრივ გატეხილი ასფალტის გზებია, რომლებსაც საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი თოვლის დაწყებისთანავე — ჩვეულებრივ ოქტომბრის ბოლოდან ან ნოემბრიდან მაისამდე ან ივნისამდე — მთლიანად კეტავს, ხოლო სადაზღვევო კომპანიები და მანქანის გამქირავებლები ხშირად მათზე სტანდარტულ დაზღვევას არ ავრცელებენ.

მოკლედ და ფრთხილად რომ ვთქვათ: ასფალტირებულ გზებზე მგზავრობა — ჯვარი, მესტია-უშგულის გზა — სედანითაც ან მინივენითაც შესაძლებელია, თუმცა შუა ზამთრის ძლიერი ამინდის დღეების გამოკლებით. დანარჩენი — აბანო, უშგულიდან ლენტეხისკენ მიმავალი ზაგარის გზა, ზეკარი და გოდერძის ზედა, არადაასფალტებული მონაკვეთი — მხოლოდ ივნისიდან ოქტომბრამდე, ნამდვილი 4×4-ით, სასურველია ადგილობრივი მძღოლით, და მხოლოდ მას შემდეგ, რაც გადაამოწმებთ იმ დღის მდგომარეობას საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტში, ხოლო თუშეთის მიმართულებით — დაცული ტერიტორიების სააგენტოშიც. ვინაიდან პირობები და ოფიციალური გრაფიკი წელ-წელ იცვლება, ეს სტატია იძლევა მხოლოდ ტიპურ მონაცემებს და გეუბნებათ, სად გადაამოწმოთ ისინი გამგზავრებამდე.

ხუთი უღელტეხილი — მოკლედ

• ჯვრის უღელტეხილი — აკავშირებს გუდაურსა და ყობს, სიმაღლე დაახლოებით 2,379 მეტრი, ასფალტი, ღიაა მთელი წლის განმავლობაში ამინდის გათვალისწინებით, თოვლში ჯაჭვები ან ზამთრის საბურავები სავალდებულოა.
• გოდერძის უღელტეხილი — აკავშირებს ხულოს (აჭარა) ზარზმასთან/ახალციხესთან (სამცხე), დაახლოებით 2,025 მეტრი, შერეული ასფალტ-გრუნტოვანი საფარი, ღია მაისი-ივნისიდან ოქტომბრამდე, 4×4 რეკომენდებულია ხულოს ზემოთ.
• აბანოს უღელტეხილი — ახმეტასა და ომალოს შორის, დაახლოებით 2,826 მეტრი, გრუნტოვანი, ციცაბო სერპანტინებით, ღია ივნისის შუა რიცხვებიდან ოქტომბრის დასაწყისამდე, საჭიროა მხოლოდ მაღალი გამავლობის 4×4.
• ზეკარის უღელტეხილი — ბაღდათსა (იმერეთი) და ხულოს (აჭარა) შორის, დაახლოებით 2,182 მეტრი, გრუნტოვანი, ადგილ-ადგილ ძალიან დაფხვრეული, ღია ივნისიდან ოქტომბრამდე, საჭიროა 4×4.
• ზაგარის უღელტეხილი — აკავშირებს უშგულს (ზემო სვანეთი) ლენტეხთან (ქვემო სვანეთი/რაჭა), დაახლოებით 2,620 მეტრი, გრუნტოვან-კლდოვანი ბილიკი, ღია ივლისი-სექტემბერში, დამოკიდებულია თოვლზე, საჭიროა გამოცდილი მძღოლი.

ჯვრის უღელტეხილი და გუდაურ-ყობის გვირაბის პროექტი

ჯვრის უღელტეხილზე გადის საქართველოს სამხედრო გზა — ქვეყნის მთავარი სახმელეთო გზა რუსეთთან დარიალის ხეობის გავლით, გუდაურსა და ყობს შორის. ის ასფალტირებულია, ნაწილობრივ განათებული და ერთადერთია ამ ხუთ უღელტეხილს შორის, რომელიც პოლიტიკის დონეზეა ზამთარში ღია დატოვებული — თუმცა “ღია” ხშირად ნიშნავს ერთლიანურ მოძრაობას კონვოის სახით, თოვლის ამღები სამუშაოების დროს პაუზებს ან რამდენიმესაათიან სრულ დახურვას ავდარისა და ზვავსაწინააღმდეგო სამუშაოების დროს. დაახლოებით ნოემბრიდან აპრილამდე ამ მონაკვეთზე სავალდებულოა ზამთრის საბურავები, ხოლო მძღოლებს ხშირად მოეთხოვებათ ჯაჭვების ქონა, რომლებიც აღმართამდე საკონტროლო პუნქტზე მოწმდება, ზოგჯერ კი იქვე ეხურება კიდეც. საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი ყოველდღიურად აქვეყნებს დახურვების ინფორმაციასა და ჯაჭვის მოთხოვნას საკუთარ საიტზე, და ეს არის ერთადერთი წყარო, რომელსაც ღირს ენდოთ გამგზავრების დილას, ვინაიდან ავდრიან ამინდში პირობები საათობრივად იცვლება.

უღელტეხილის ზამთრის ხშირი შეფერხების გრძელვადიანი გადაწყვეტა არის კვეშეთი-ყობის გზა — დაბალმთიანი შემოვლითი გზა, რამდენიმეკილომეტრიანი გვირაბით, რომელიც ტრანსპორტს საშუალებას მისცემს მთლიანად აუარონ ზვავსაშიშ ჯვრის მწვერვალს. პროექტი ნაწილობრივ დაფინანსებულია მსოფლიო ბანკის მიერ საქართველოს საგზაო დაკავშირების პროგრამის ფარგლებში და წლებია ეტაპობრივად მიმდინარეობს; დასრულების ვადები არაერთხელ გადაიწია, ამიტომ ნებისმიერ ინფორმაციას “20XX წელს გაიხსნება” სიფრთხილით უნდა მოეკიდოთ და მიმდინარე სტატუსი საავტომობილო გზების დეპარტამენტში გადაამოწმოთ, ძველი პუბლიკაციების ნაცვლად. გახსნამდე ჯვრის უღელტეხილი რჩება ერთადერთ გზად ამ მონაკვეთზე გასავლელად.

- Advertisement -

გოდერძის უღელტეხილი — აჭარის საზაფხულო მოკლე გზა

გოდერძი აკავშირებს ხულოს მთიანეთს, ბათუმის ზემოთ, ზარზმასთან და ახალციხესთან სამცხე-ჯავახეთში, რაც მთების გვერდის ავლით გრძელი შემოვლითი გზის მოხსნის საშუალებას იძლევა. ბოლო წლებში გზის რეკონსტრუქცია ეტაპობრივად მიმდინარეობდა, ძველი გრუნტოვანი ტრასის ნაწილების ასფალტირებით, თუმცა 2,025 მეტრ სიმაღლეზე მდებარე მწვერვალთან ახლოს მონაკვეთი, 2026 წლის მდგომარეობით, კვლავაც ასფალტირებული არ არის და იხურება შემოდგომის პირველივე ძლიერი თოვლით, ხოლო ხელახლა იხსნება მხოლოდ გაზაფხულის ბოლოს, თოვლის ამღები სამუშაოების განახლების შემდეგ. ზაფხულში, მშრალ ამინდში, გზა გასავლელია ჩვეულებრივი, მაგრამ მედგარი ავტომობილითაც, თუმცა წვიმა თიხნარ საფარს აცოცხლებს და 4×4 უფრო უსაფრთხო არჩევანია, განსაკუთრებით, თუ გეგმაშია ბეშუმის ტყისა და მწვანე ტბის დამატებითი ვიზიტი.

აბანოს უღელტეხილი და თუშეთის გზა — მხოლოდ ივნისი-ოქტომბერი

ახმეტადან ომალომდე, აბანოს უღელტეხილზე გამავალი გზა ფართოდ არის აღწერილი, მათ შორის საქართველოს ტურისტულ უწყებათა მიერაც, როგორც ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე რთული, გასავლელი გზა: დაახლოებით 2,826 მეტრზე, უმეტესწილად არაასფალტირებული, ციცაბო ფერდობებით და გასწვრივ არ არსებული ზღუდარებით. დაცული ტერიტორიების სააგენტო, რომელიც მართავს თუშეთის დაცულ ლანდშაფტს, და ადგილობრივი ხელისუფლებები, ზამთარში გზას კეტავენ, ხოლო ჩვეულებრივ ხელახლა იხსნება მხოლოდ ივნისში, თოვლის დნობისა და საფარის გასწორების შემდეგ; ხელახლა იხურება შემოდგომის პირველივე სერიოზული თოვლით, ხშირად ოქტომბრის შუა რიცხვებისთვის. ამ პერიოდის მიღმა შესვლა-გასვლა შესაძლებელია მხოლოდ ფეხით ან, გადაუდებელ შემთხვევებში, ვერტმფრენით. ავტომობილის გასაქირავებელი კომპანიების უმრავლესობა თუშეთს კონტრაქტის პირობებით კრძალავს, ხოლო სადაზღვევო კომპანიების უმეტესობა ამ კონკრეტულ გზას ცალკე გამონაკლისად მიიჩნევს ან დამატებით “გარეგზისი” პირობის დაფარვას მოითხოვს — პოლისის პირობები გამგზავრებამდე, და არა მერე, წაიკითხეთ.

ზეკარის უღელტეხილი — იმერეთიდან აჭარამდე

ზეკარის უღელტეხილი გადის ბაღდათის მხრიდან, იმერეთში, ნაკერალას ქედის მახლობლად, ხულომდე, აჭარაში, დაახლოებით 2,182 მეტრ სიმაღლეზე. ის უფრო მოკლე და დაბალია აბანოსთან შედარებით, მაგრამ არანაკლებ დაფხვრეულია, წვიმის შემდეგ ხშირია გზის ჩამორეცხვა, ხოლო მობილური კავშირი დიდ მონაკვეთებზე საერთოდ არ არის. გოდერძისა და აბანოს მსგავსად, ეს ჩვეულებრივ ივნისი-ოქტომბრის გზაა; ადგილობრივი მძღოლები ზოგჯერ სეზონს ოდნავ აგრძელებენ ორივე მხრიდან, მშრალ შემოდგომაზე, მაგრამ ეს არის გადაწყვეტილება, რომელიც უკეთ გადასაწყვეტია იმას, ვინც რეგულარულად დადის ამ გზით, ვიდრე ფიქსირებულ კალენდარულ თარიღებს. სხვა გრუნტოვანი უღელტეხილების მსგავსად, საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მიმდინარე შეტყობინება გადაამოწმეთ ყოველთვის გამგზავრებამდე, ვინაიდან ერთმა ქვათაცვენამ შესაძლოა გზა რამდენიმე დღით დახუროს.

უშგული — ორი სრულიად განსხვავებული გზა

უშგულს, სოფელთა გაერთიანებას, რომელიც ზემო სვანეთის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის ნაწილია, ორი გზით მისვლაა შესაძლებელი, და ისინი ერთმანეთში არ უნდა აგერიოთ. მესტია-უშგულის გზა ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ეტაპობრივად ასფალტირდა და, ზამთრის ავდრების გარდა, ჩვეულებრივი ავტომობილითაც გასავლელია ფრთხილი მძღოლის ხელში, თუმცა ცალკეული მონაკვეთები კვლავ ირეცხება და საავტომობილო გზების დეპარტამენტი ზოგჯერ, ძლიერი წვიმის შემდეგ, შეზღუდვებს აწესებს. მეორე გზა, ზაგარის უღელტეხილზე გავლით ქვემო სვანეთში, ლენტეხამდე, ან რაჭისკენ, სრულიად განსხვავებული გამოცდილებაა: მაღალმთიანი გრუნტოვანი ბილიკი, დაახლოებით 2,620 მეტრის სიმაღლეზე, ღია მხოლოდ ივლისი-სექტემბერში, დანარჩენ დროს თოვლით დახურული და ნამდვილად შეუფერებელი ყველასთვის, გამოცდილი 4×4 მძღოლის გარდა.

4×4-ის წესები, გრუნტოვანი გზების დაზღვევა და მძღოლის დაქირავება

სამი პრაქტიკული კითხვა ყველა ამ უღელტეხილთან დაკავშირებით ჩნდება. პირველი — სავალდებულოა თუ არა კანონით 4×4? საქართველოში ცალკეული უღელტეხილებისთვის კონკრეტული ავტომობილის ტიპის დამდგენი ზოგადი კანონი არ არსებობს, თუმცა საავტომობილო გზების დეპარტამენტს შეუძლია და ხშირად ითიშავს მთლიან გზას ან უზღუდავს მას მხოლოდ მაღალი გამავლობის ავტომობილებისთვის, როცა პირობები ამას მოითხოვს, ხოლო პოლიციის საკონტროლო პუნქტები ისეთ გზებზე, როგორიცაა აბანო, ხშირად აბრუნებენ უკან ავტომობილებს, რომლებსაც არაშესაბამისად მიიჩნევენ, მიუხედავად ოფიციალური ნიშნისა. მეორე — დაფარავს თუ არა თქვენი დაზღვევა ზარალს? ბევრი სტანდარტული საგზაო და სამოგზაურო პოლისი, საქართველოშიც და მის ფარგლებს გარეთაც, კონკრეტულად გამორიცხავს ზარალს არაასფალტირებულ მთის გზებზე, თუშეთში და გარკვეულ სიმაღლეზე მდებარე უღელტეხილებზე; წერილობით ჰკითხეთ თქვენს მზღვეველს, ფარავს თუ არა პოლისი “გარეგზისს”, ან დასახელებულ გზებს, როგორებიცაა აბანო და ზაგარის უღელტეხილი, და მოითხოვეთ ეს წერილობითი ფორმით, ზეპირი დასტურის ნაცვლად. მესამე — ღირს თუ არა თვითმართვა? ასფალტირებული ქსელისთვის — ჯვარი, სამხედრო გზის ქვედა მონაკვეთი, მესტიამდე ასფალტირებული გზა — სედანი ზამთრის საბურავებით სეზონზე, ჩვეულებრივ, საკმარისია. გრუნტოვანი უღელტეხილებისთვის, 4×4-ის ადგილობრივი მძღოლით დაქირავება აშორებს როგორც დაზღვევის საკითხს, ისე გამოცდილების ნაკლებობასაც.

- Advertisement -

ხშირად დასმული კითხვები

• ჯვრის უღელტეხილი ზამთარში ღიაა? დიახ, ჩვეულებრივ ღიაა მთელი წლის განმავლობაში ამინდის გათვალისწინებით, თუმცა შესაძლებელია ხანმოკლე დახურვები ავდრისა და ზვავსაწინააღმდეგო სამუშაოების დროს. ზამთარში სავალდებულოა საბურავები და ხშირად ჯაჭვებიც.
• როდის იხსნება აბანოს უღელტეხილი თუშეთისკენ? ჩვეულებრივ ივნისის შუა რიცხვებიდან ოქტომბრის დასაწყისამდე. ეს ვადები შეიძლება წელ-წელ შეიცვალოს, ამიტომ დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან გადაამოწმება სავალდებულოა.
• საჭიროა თუ არა 4×4 გოდერძის, ზეკარისა და ზაგარის უღელტეხილებზე? დიახ, განსაკუთრებით წვიმის შემდეგ ან ზედა მონაკვეთებზე; ეს გზები მაღალი გამავლობის ავტომობილებისთვისაა განკუთვნილი.
• ფარავს თუ არა ჩვეულებრივი დაზღვევა ზარალს თუშეთის გზაზე? ხშირად არა — ბევრი პოლისი ამ გზას კონკრეტულად გამორიცხავს; საჭიროა წერილობითი დადასტურება მზღვეველისგან.
• ჩანაცვლებს თუ არა კვეშეთი-ყობის გვირაბი ჯვრის უღელტეხილს? დროთა განმავლობაში, დიახ, შექმნის შემოვლითი ალტერნატივას, თუმცა მშენებლობა ჯერ არ დასრულებულა და ვადები არაერთხელ გადაიწია.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Mountain passes of Georgia: Jvari, Goderdzi, Abano, Zekari, Ushguli — seasons, closures and 4×4 rules