თბილისი ძველი ქალაქის მიღმა: სოლოლაკი, ვერა, ჩუღურეთი და ვაკის სასეირნოები

თბილისის ძველი ქალაქი ღია ბარათივით ლამაზია, მაგრამ მის გარშემო მდებარე მე-19-20 საუკუნეების ოთხი უბანი არანაკლებ საინტერესო არქიტექტურას გვთავაზობს, უბრალოდ გაცილებით ნაკლები ტურისტით. სოლოლაკი, ვერა, ჩუღურეთი და ვაკე თითოეული ორ-სამსაათიან დამოუკიდებელ სეირნობას იმსახურებს: სოლოლაკში — არნუვოს კიბეები და ჩამონგრეული აივნები, ვერაში — აკადემიური ვილები და საელჩოები, ჩუღურეთში — სარკინიგზო ეპოქის ვაჭრული ქალაქი, ხოლო ვაკეში — საბჭოთა მოდერნიზმი გრძელი პარკის სიმწვანეში ჩაფლული.

არცერთი ეს სეირნობა გიდს, ბილეთს თუ წინასწარ ჯავშანს არ საჭიროებს. ოთხივე ერთმანეთთან ფეხითაც, მეტროთიც და ტაქსითაც ადვილად არის დაკავშირებული — შეგიძლიათ დღეში ერთი მოინახულოთ, ან, თუ ამინდი და ენერგია ხელს უწყობს, ორი ერთად გააერთიანოთ.

სოლოლაკი — არნუვოს ფასადები და ეზოები

სოლოლაკი თავისუფლების მოედნისა და რუსთაველის გამზირის სამხრეთით იწყება და 1870-იანი წლებიდან თბილისის ვაჭარ-პროფესიონალურმა ფენამ ააშენა. სეირნობა დაიწყეთ მაჩაბლის ან გალაკტიონ ტაბიძის ქუჩის ზედა ნაწილიდან და აიყევით ბეთლემისკენ. აქ არნუვო, მავრიტანული და კლასიციზმის სტილები ერთმანეთშია გადახლართული — ხშირად ერთ შენობაზე სამი თაობის დეკორი ერთდროულად ჩანს. თუმცა ნამდვილი სანახაობა ეზოებია: დღისით ბევრი ჭიშკარი ღიაა, და შიგნით ხის ღია აივნები საერთო ეზოს გარშემო, ხვეული კიბეები და მესამე სართულზე გაშლილი თეთრეულის თოკები გხვდებათ. ეზოური ცხოვრების ეს კულტურა საქართველოს ტურიზმის ეროვნული ადმინისტრაციის მიერაც აღინიშნება, როგორც დედაქალაქისთვის დამახასიათებელი მემკვიდრეობა, და რამდენიმე შენობა აქ კულტურული ძეგლების სახელმწიფო ნუსხაშია შეტანილი.

სეირნობა დაასრულეთ ვახტანგ გორგასლის ქუჩის მიმდებარედ ან ჩადით ლესელიძის (კოტე აფხაზის) ქუჩისკენ, ძველ ქალაქში დასაბრუნებლად. დახარჯეთ ორ-ორნახევარი საათი გაჩერებებთან ერთად, და ჩაიცვით ფეხსაცმელი, რომელიც არათანაბარ ბრუკზეც გაუძლებს — ბევრი კიბე ნამდვილად ჩამონგრეულია, ამიტომ მხოლოდ დააკვირდით, არ დაეყრდნოთ.

- Advertisement -

ვერა — აკადემიზმი, პარკები და საელჩოების უბანი

ვერა რუსთაველის დასავლეთით, მტკვრიდან მაღლა მდებარეობს და სოლოლაკზე გვიან, უფრო წესრიგიანად ჩამოყალიბდა — ქუჩები აქ უფრო ფართოა, ვილები კი აშენებული იყო პროფესორებისთვის, ექიმებისთვის და, დამოუკიდებლობის შემდეგ, საელჩოებისთვის. დაიწყეთ ვერის პარკიდან — პატარა სამკუთხა სკვერი, რომელიც კარგი ორიენტირია — შემდეგ ავიდეთ ჭავჭავაძის გამზირის ქვედა ნაწილზე და გადაუხვიეთ უფრო წყნარ პარალელურ ქუჩებზე, სადაც მე-20 საუკუნის დასაწყისის სახლები რკინის ღობეებისა და აღმართული ხეების უკან დგას. ეს უბანი განსაკუთრებით მოსახერხებელია ნელი, კაფეებიან შესვენებებისთვის — ვერაში მცირე სპეშელითი-კაფეებისა და საცხობების კონცენტრაცია ქალაქის სხვა ნაწილებზე მეტია, ბევრი მათგანი ძველ ბინებში მოწყობილი.

სეირნობა ბუნებრივად გრძელდება თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსისკენ და ჭავჭავაძის გამზირის დასაწყისისკენ, საიდანაც ვაკის მარშრუტი იწყება — ასე რომ ორი უბანი ერთ ნახევარდღიან გასეირნებად შეიძლება გაერთიანდეს. ვერისთვის მარტო ორი საათი საკმარისია.

ჩუღურეთი — სარკინიგზო ქალაქი და მარჯანიშვილი

ჩუღურეთი მდინარის ჩრდილოეთით, სწორ ადგილზე ჩამოყალიბდა რკინიგზის გარშემო — 1870-იანი წლებიდან აქ სომეხმა, გერმანელმა და რუსმა ვაჭრებმა საწყობები და მუშათა საცხოვრებლები ააშენეს. დაიწყეთ მარჯანიშვილის მეტროსგან და ჩადით კოტე მარჯანიშვილის ქუჩაზე, სადაც მე-20 საუკუნის დასაწყისის თეატრის, კინოს და ბაზრის შენობები დღემდე თითქმის იმავე ფუნქციით მუშაობენ, შემდეგ გაუხვიეთ მდინარისკენ, თათიშვილის ან დავით აღმაშენებლის გამზირზე — თბილისის კიდევ ერთი არნუვოს დიდებული გამზირი, რომელიც ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ეტაპობრივად აღდგა და ძველ სავაჭრო სახლებში ახალი კაფეები და გალერეები მოეწყო.

ჩუღურეთი სოლოლაკზე ბრტყელი და ფეხით გასავლელად უფრო ადვილია, რაც კარგი არჩევანია ცხელ ამინდში ან მათთვის, ვისაც ავარდნა არ უყვარს. ძველ ქალაქში დასაბრუნებლად გადაკვეთეთ მშვიდობის ხიდი, ან განაგრძეთ ჩრდილოეთით — თავად რკინიგზის სადგურამდე, რომელიც საბჭოთა ეპოქის შენობაა და გარედანაც ღირს დათვალიერება. დახარჯეთ ორ-ორნახევარი საათი — გამზირზე ჩვეულებრივი ლანჩის ადგილების ყველაზე მაღალი სიმჭიდროვეა ოთხივე მარშრუტს შორის, ასე რომ სწორედ აქ გაერთიანდება სეირნობა სრულფასოვან ჭამასთან ყველაზე ადვილად.

ვაკე — საბჭოთა მოდერნიზმი და გრძელი პარკი

ვაკე თბილისის ყველაზე დიდი და თანმიმდევრულად მე-20 საუკუნის უბანია, რომელიც 1930-იანი წლებიდან 1980-იან წლებამდე აშენდა და მეცნიერების, ხელოვანების, ხოლო მოგვიანებით პოსტსაბჭოთა პროფესიონალური ფენის საყვარელ უბნად იქცა. მარშრუტი ჭავჭავაძის გამზირის მთელ სიგრძეზე გადის — უნივერსიტეტის მიდამოებიდან ვაკის პარკამდე — გასდის საბჭოთა პერიოდის მრავალსართულიან საცხოვრებლებს დამახასიათებელი ბეტონის დეტალებით, ვილებად გადაკეთებულ საელჩოებს და მოგვიანო პერიოდის საჯარო შენობების გრანდიოზულ მასშტაბს. გამზირის ბოლოს მდებარე თავად პარკი საკმარისად დიდია სრული წრეწირის გასავლელად პლატანებს შორის, ნავსაყუდელ ტბასთან და ღია მწვანე მინდვრებზე, და მდებარეობს ქედის ძირას, საიდანაც ბილიკები კუს ტბისკენ ადის.

- Advertisement -

ეს ოთხთაგან ყველაზე გრძელი სეირნობაა — ორნახევარიდან სამ საათამდე, თუ ბოლომდე პარკში შედიხართ და უკან ბრუნდებით — და ამავე დროს ყველაზე ადვილად შემოკლებადი: ნებისმიერ გადაკვეთაზე შეგიძლიათ შეჩერდეთ და გამზირზე ტაქსით ან ავტობუსით დაბრუნდეთ.

სეირნობის დაგეგმვა: რუკები, დრო და წვდომა

ოთხივე მარშრუტისთვის მარტივი ოფლაინ რუკაც საკმარისია — ცენტრალურ უბნებში ქუჩების სახელები შენობების კუთხეებზე ჩვეულებრივ ქართულადაც და ლათინურადაც წერია, რუსთაველიდან მოშორებით კი — ნაკლებად მკაცრად. სოლოლაკის ასვლებისთვის დილა უფრო წყნარი და გრილია, ხოლო ვაკის პარკისა და ჩუღურეთის სანაპირო ნაწილისთვის — გვიანი საღამო, როცა განათება ფოტოებისთვისაც უკეთესია. ბილეთი არცერთ მარშრუტზე არ სჭირდებათ, მაგრამ სოლოლაკში რამდენიმე ეზოს ჭიშკარი ღამით მცხოვრებთა უსაფრთხოებისთვის იკეტება, ამიტომ დღისით სეირნობა უკეთესია. მოხერხებული ფეხსაცმელი ყველაფერზე მნიშვნელოვანია, განსაკუთრებით სოლოლაკში, სადაც ბრუკი და კიბეები არათანაბარია. თბილისის მერიის გეგმარებითი დოკუმენტები ისტორიულ უბნებში მიმდინარე რესტავრაციაზე მიანიშნებს, ამიტომ ნებისმიერ წელს დატაცვის ხარაჩოებს უნდა ელოდოთ.

თუ მარტო სეირნობა არ გსურთ, ლიცენზირებული გიდის დღიურად დაქირავება შესაძლებელია, ან ნებისმიერი ეს უბანი შეგიძლიათ გააერთიანოთ მძღოლიანი მანქანის მომსახურებასთან უფრო ხანგრძლივი დღისთვის, რომელიც მცხეთასაც ან კახეთსაც შეიძლება მოიცავდეს.

• სოლოლაკი: თავისუფლების მოედანი/მაჩაბლის ქუჩა — ვახტანგ გორგასლის ქუჩა, 2–2.5 საათი, ციცაბო და არათანაბარი ბრუკი
• ვერა: ვერის პარკი — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 2 საათი, მსუბუქი აღმართები
• ჩუღურეთი: მარჯანიშვილის მეტრო — მშვიდობის ხიდი/რკინიგზის სადგური, 2–2.5 საათი, ბრტყელი
• ვაკე: ჭავჭავაძის გამზირი/უნივერსიტეტი — ვაკის პარკი, 2.5–3 საათი, ბრტყელი, გრძელი დისტანცია

კაფეები და ეზოები: რაზე მიაქციოთ ყურადღება

თითოეულ უბანს თავისი საცხოვრებელი არქიტექტურა აქვს, რომელსაც ჩაუარება კი არა, გაჩერება-დათვალიერება სჭირდება. სოლოლაკში მოძებნეთ აივნების ნაკეთი რკინის სამაგრები და ხის, ხშირად ხელოსნის ხელმოწერითა და თარიღით მოჩუქურთმებული კარის ჩარჩოები. ვერაში საინტერესო ფასადებზე მეტად ბაღის ნაკვეთები და დაბალი ღობეებია. ჩუღურეთში აღმაშენებლის გამზირზე აღდგენილ მაღაზიების ვიტრინებს აუშვით მზერა — ქვედა სართულების კომერციული დანიშნულება დიდწილად მე-19 საუკუნის პატერნს დაუბრუნდა. ვაკეში კი თავად ეს კონტრასტია საინტერესო — ომამდელი ვილები და მოგვიანო საბჭოთა საცხოვრებლები ერთ ქუჩაზე, ფენებად გაშლილი ისტორია, რომლის დასანახად არცერთ შენობაში შესვლა არ არის საჭირო.

ყავისა და საჭმლის შესვენებისთვის ყველაზე ადვილია ვერა და აღმაშენებლის გამზირი ჩუღურეთში, სადაც დამოუკიდებელი პატარა კაფეები ძველ ბინებსა და მაღაზიებშია მოწყობილი; სოლოლაკსა და ვაკეში ასეთი ადგილები ნაკლებია, მაგრამ მთავარ ქუჩებთან მაინც არის. ბილეთი არცერთ ოთხთაგანს არ სჭირდება, თუმცა ვერის ცნობილ კაფეებში შაბათ-კვირას ხალხმრავლობაა.

პრაქტიკული შეჯამება

• ოთხი დამოუკიდებელი სეირნობა, თითოეული 2–3 საათი: სოლოლაკი (არნუვო, ეზოები), ვერა (აკადემიური ვილები, კაფეები), ჩუღურეთი (სარკინიგზო ვაჭრული ქალაქი), ვაკე (საბჭოთა მოდერნიზმი, გრძელი პარკი)
• ბილეთი თუ გიდი არ სჭირდება — ყველაზე მთავარია მოხერხებული ფეხსაცმელი, განსაკუთრებით სოლოლაკის აღმართებსა და კიბეებზე
• დილა სოლოლაკისთვისაა შესაფერისი, გვიანი საღამო — ვაკის პარკისა და ჩუღურეთის სანაპიროსთვის, სინათლისა და ფოტოების გამო
• დროის ნაკლებობისას ვერა და ვაკე ერთ ნახევარდღიან სეირნობად გააერთიანეთ ჭავჭავაძის გამზირზე
• დათვალიერების წინ გადაამოწმეთ თბილისის მერიისა და ეროვნული მემკვიდრეობის ბაზის ინფორმაცია — ხარაჩოები წლიდან წლამდე იცვლება

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Tbilisi beyond the Old Town: Sololaki, Vera, Chugureti and the Vake walks