საქართველოს საუკეთესო სამთო ბილიკები: 15 ლაშქრობა მარტივიდან რთულამდე

საქართველოში ფეხით მოსიარულეთათვის არჩევანი იმდენად დიდია, რომ ზოგჯერ გადაწყვეტილების მიღება უჭირთაც კი. ყველაზე პოპულარული და ამავდროულად ყველა დონის მოსიარულისთვის შესაფერისი მარშრუტების ჩამონათვალი ასე გამოიყურება: გერგეტის სამება და ჭალაადის მყინვარი — მარტივი, ნახევარდღიანი სეირნობა ყაზბეგისა და მესტიის მახლობლად; ყორულდის ტბები და ჯუთადან ჩაუხის უღელტეხილამდე მისასვლელი — რთული, მთელი დღის ლაშქრობა; ხოლო მესტია-უშგული, ომალო-შატილი და შავი კლდის ტბა — მრავალდღიანი ტრეკინგები, რომლებიც დაგეგმვას, ფიზიკურ მომზადებასა და ხშირად გიდის თანხლებასაც საჭიროებს. სეზონი ისევე მნიშვნელოვანია, როგორც მანძილი: მაღალმთიანი მარშრუტები (ჩაუხი, ყორულდი, აწუნთის უღელტეხილი, შავი კლდის ტბა) ჩვეულებრივ გასავლელია მხოლოდ ივნისის შუა რიცხვებიდან სექტემბრის ბოლომდე, ხოლო მარტვილი, ბირთვისი და ტაბაწყური წლის თითქმის ნებისმიერ დროს ხელმისაწვდომია.

ქვემოთ წარმოდგენილია 15 ერთდღიანი და მრავალდღიანი მარშრუტი, დაჯგუფებული სირთულის მიხედვით — მანძილით, ასვლის სიმაღლით, სეზონითა და იმით, საჭიროა თუ არა გიდი. ბილიკების მდგომარეობა, თოვლის საფარი და სასაზღვრო ზონის წესები წელიწადში რამდენჯერმე იცვლება, ამიტომ გამგზავრებამდე აუცილებლად გადაამოწმეთ ინფორმაცია დაცული ტერიტორიების სააგენტოსა და საგზაო დეპარტამენტის საიტებზე.

როგორ ავირჩიოთ: სირთულე, სეზონი და ნებართვები

საქართველოში ლაშქრობები პირობითად სამ კატეგორიად იყოფა. მარტივი მარშრუტები 10 კილომეტრზე ნაკლებია, ასვლა 300 მეტრს არ აღემატება და სპეციალური აღჭურვილობა არ სჭირდება. საშუალო სირთულის ლაშქრობები 10-დან 18 კილომეტრამდეა, ასვლა 500-900 მეტრია — მთელი დღის სეირნობა შესაფერისი ფეხსაცმლითა და ტანსაცმლით. რთული მარშრუტები 1000 მეტრზე მეტ ასვლას მოიცავს, გადის ღია ქედებზე ან მყინვარულ მორენაზე და სჯობს გამოცდილი ან სერტიფიცირებული მთის გიდის თანხლებით გაიარონ, განსაკუთრებით 2800 მეტრზე მაღლა ან ყაზბეგის მსგავს მყინვარებთან ახლოს. დაცული ტერიტორიები, მათ შორის ლაგოდეხი და თუშეთ-ხევსურეთის სასაზღვრო ზონები, შესვლის და ნებართვის სპეციალურ წესებს ითვალისწინებს — მიმდინარე ინფორმაცია დაცული ტერიტორიების სააგენტოს საიტზეა (apa.gov.ge). ჯვრის უღელტეხილზე გზის ან გადასასვლელის დახურვის შესახებ ინფორმაციას აქვეყნებს საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი (georoad.gov.ge).

მარტივი ერთდღიანი სეირნობები

• გერგეტის სამება, ყაზბეგი — დაახლოებით 6 კმ ორივე მიმართულებით სტეფანწმინდიდან, ასვლა 400 მეტრი, 2-3 საათი. გასავლელია მაისიდან ოქტომბრამდე, ზამთარში — სიფრთხილით, გაწმენდილ ბილიკზე. გიდი არ სჭირდება.
• ჭალაადის მყინვარი, მესტია — დაახლოებით 10 კმ ორივე მიმართულებით მესტიიდან, ასვლა მინიმალურია, 3-4 საათი. საუკეთესო პერიოდია ივნისი-სექტემბერი, როცა მდინარის გადასასვლელის დონე მართვადია.
• მარტვილის მონასტერი და კანიონი — მოკლე, 3 კილომეტრზე ნაკლები სეირნობა მონასტრის ტერიტორიაზე და კანიონის კიდეზე. ღიაა მთელი წლის განმავლობაში, გიდი არ სჭირდება; ღირს კანიონის ნავით მონახულებაც, რომელიც აპრილიდან ოქტომბრამდეა შესაძლებელი.
• ტაბაწყურის ტბა, თრიალეთი — მარტივი, 5-8 კმ სეირნობა ტბის სანაპიროზე, დაახლოებით 1990 მეტრ სიმაღლეზე. საუკეთესოა ივნისი-სექტემბერი, ვინაიდან ზეგნის გზა თოვლიან პერიოდში ძნელად სავალია; სასურველია 4×4 ავტომობილით ან ადგილობრივი მძღოლით მისვლა.

საშუალო სირთულის ერთდღიანი ლაშქრობები

• ჯუთა-სნოს ხეობის რგოლი, ხევსურეთი — დაახლოებით 12 კმ, ასვლა 500-600 მეტრი, მთელი დღე, საუკეთესოა ივლისი-სექტემბერი. შესაძლებელია დამოუკიდებლად, რუკის დახმარებით.
• შატილიდან მუცომდე — 3-4 საათიანი სეირნობა ორ ციხე-სოფელს შორის, დაახლოებით 8 კმ ერთი მიმართულებით, თუ წინასწარ შეთანხმდებით ტრანსპორტზე. საუკეთესოა ივნისის ბოლოდან სექტემბრამდე, ვინაიდან ხევსურეთის გზა თავადაც სეზონურია. ძლიერ რეკომენდებულია 4×4 და მძღოლი.
• ლაგოდეხიდან ნინოწმინდის ტბამდე — დაახლოებით 14 კმ ორივე მიმართულებით, ასვლა 600 მეტრი, 5-6 საათი, ღიაა მაისიდან ოქტომბრამდე. მარშრუტი ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე გადის, სადაც რეგისტრაცია სავალდებულოა რეინჯერებთან — გადაამოწმეთ მიმდინარე სტატუსი apa.gov.ge-ზე.
• ბირთვისის ციხესიმაგრე — დაახლოებით 7 კმ ორივე მიმართულებით კანიონის გავლით ნანგრევებამდე, ასვლა 400 მეტრი, 3-4 საათი. ღიაა თითქმის მთელი წლის განმავლობაში, თუმცა ზამთარში ტალახიანია. სპეციალური უნარები არ სჭირდება.

რთული ერთდღიანი ლაშქრობები და მწვერვალისკენ მისასვლელები

• გერგეტის მყინვარი და ყაზბეგის მეტეოსადგური — დაახლოებით 18 კმ ორივე მიმართულებით სტეფანწმინდიდან, ასვლა 1300 მეტრი, დაახლოებით 3700 მეტრ სიმაღლემდე. გრძელი ერთი დღე ან ორ დღეზე გაყოფილი მარშრუტი, მხოლოდ ივლისი-სექტემბერი, თოვლისა და ბზარების რისკით მყინვარზე. მეტეოსადგურის ზემოთ გადაადგილებისას სერტიფიცირებული მთის გიდი ძლიერ რეკომენდებულია.
• ყორულდის ტბები, მესტია — დაახლოებით 14 კმ ორივე მიმართულებით, ასვლა 1100 მეტრი, დაახლოებით 2700 მეტრ სიმაღლემდე. მოითხოვს დღის სრულად დათმობას, საუკეთესოა ივნისის ბოლოდან სექტემბრამდე, ვინაიდან ზედა ფერდობებზე თოვლი დიდხანს ჩერდება.
• ჯუთადან ჩაუხის უღელტეხილამდე — დაახლოებით 16 კმ ორივე მიმართულებით, ასვლა 1000 მეტრი, დაახლოებით 2850 მეტრ სიმაღლემდე. გასავლელია მხოლოდ ივლისის შუა რიცხვებიდან სექტემბრის შუა რიცხვებამდე, უღელტეხილთან ახლოს ღია, ქვიშა-ხრეშიანი ფერდობია. რეკომენდებულია გიდის თანხლებით, სამ დღეზე გაწერილი ვარიანტითაც.

მრავალდღიანი ტრეკინგები

ეს სამი მარშრუტი ამ სიაში ყველაზე სერიოზულ გამოწვევას წარმოადგენს — თითოეული საჭიროებს რეალისტურ ფიზიკურ მომზადებას, წყალგაუმტარ აღჭურვილობას, ხოლო ორისთვის — სასაზღვრო ზონის ნებართვის გადამოწმებას.

- Advertisement -

• მესტია-უშგული — დაახლოებით 45-55 კმ, 3-4 დღე, მარშრუტის მიხედვით; საერთო ასვლა 2000 მეტრზე მეტია, გზა გადის სვანურ სოფლებში შხარასა და უშბას ძირში. საუკეთესოა ივნისის შუა რიცხვებიდან სექტემბრის ბოლომდე; მთავარი სეზონური რისკია მდინარის დონე და დროდადრო დახურული ხიდები.
• ომალოდან შატილამდე აწუნთის უღელტეხილის გავლით — დაახლოებით 45 კმ, 4-6 დღე, უღელტეხილის გადასასვლელი თითქმის 3400 მეტრზეა. ეს სიაში ყველაზე რთული ტრეკინგია და, მოშორებული ადგილმდებარეობისა და თუშეთ-ხევსურეთის სასაზღვრო ზონის გამო, მკაცრად საჭიროებს გიდს. თოვლმა უღელტეხილი შეიძლება ივლისის ბოლომდე და სექტემბრის დასაწყისის მიღმა გადაკეტოს. მიმდინარე წვდომის ინფორმაცია apa.gov.ge-ზეა ხელმისაწვდომი.
• ლაგოდეხი — შავი კლდის ტბა — დაახლოებით 42 კმ ორივე მიმართულებით, 3 დღე, საერთო ასვლა 2000 მეტრი, ტბა დაახლოებით 2700 მეტრზეა, დაღესტნის საზღვართან ახლოს. გასავლელია მხოლოდ ივნისი-სექტემბერში, ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე, სადაც რეინჯერთან რეგისტრაცია სავალდებულოა.

უსაფრთხოება, ნებართვები და სასაზღვრო ზონები

თუშეთი, ხევსურეთის ნაწილი და ლაგოდეხის სასაზღვრო ზოლი დაღესტანთან საქართველოს სასაზღვრო ზონაში მდებარეობს, სადაც გადაადგილება კონტროლდება და ზოგიერთი მარშრუტისთვის წინასწარი რეგისტრაციაა საჭირო დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან — მიმდინარე წესები ქვეყნდება apa.gov.ge-ზე. 2500 მეტრის ზემოთ ამინდი სწრაფად იცვლება, თუნდაც აგვისტოში, ამიტომ წყალგაუმტარი ტანსაცმელი აუცილებელია და ახლობლებს დაბრუნების სავარაუდო დრო უნდა ეცნობოთ. მობილური კავშირი ხშირად არასტაბილურია ან სრულად არ არის ჩაუხზე, აწუნთის უღელტეხილზე და თუშეთის დიდ ნაწილში, რის გამოც ამ მარშრუტებზე სასურველია ლიცენზირებული გიდის ან 4×4 მძღოლის თანხლება. ასთმის, გულის დაავადების ან ახლახან მიღებული ტრავმის მქონე პირებისთვის 2800 მეტრზე მაღლა ასვლამდე, მათ შორის ყაზბეგის მყინვარის მიმართულებით, ექიმის კონსულტაცია გონივრული ნაბიჯია.

ხშირად დასმული კითხვები

• რომელი ლაშქრობები შეიძლება გაიარო გიდის გარეშე? გერგეტის სამება, ჭალაადის მყინვარი, მარტვილის მონასტერი და კანიონი, ბირთვისის ციხესიმაგრე და ტაბაწყურის ტბა — ამისთვის სპეციალური მომზადება არ არის საჭირო.
• რომელ მარშრუტებზეა გიდი ან 4×4 მძღოლი აუცილებელი? მესტია-უშგული, ომალო-შატილი აწუნთის უღელტეხილის გავლით, ლაგოდეხი-შავი კლდის ტბა და შატილი-მუცოს მიმართულება.
• რა სეზონზეა შესაძლებელი მაღალმთიანი მარშრუტების გავლა? ჩაუხი, ყორულდი, აწუნთის უღელტეხილი და შავი კლდის ტბა ჩვეულებრივ გასავლელია ივნისის შუა რიცხვებიდან სექტემბრის შუა რიცხვებამდე.
• სად შემიძლია გადავამოწმო ნებართვები და გზის მდგომარეობა? დაცული ტერიტორიებისა და სასაზღვრო ზონის წესებისთვის — apa.gov.ge, ჯვრის უღელტეხილისა და საგზაო პირობებისთვის — georoad.gov.ge.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — The best hikes in Georgia: 15 day walks and treks from easy to hard, with distances and seasons