წყალტუბო — მიტოვებული სანატორიუმები და ცხელი მინერალური წყლები იმერეთში

მიმოხილვა

წყალტუბო — საკურორტო ქალაქია დასავლეთ საქართველოში, იმერეთის რეგიონში, კოლხეთის დაბლობზე, კუტაისიდან სულ რამდენიმე წუთის სავალზე. აქ დაახლოებით 11 281 ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქი დიდი კავკასიონის მთისწინეთთან ახლოს მდებარეობს და ცნობილია სუსტრადიოაქტიური, თბილი მინერალური წყაროებით, რომლებიც შუა საუკუნეებიდან იზიდავდა სტუმრებს, ასევე საბჭოთა ხანის გრანდიოზული, დღეს დიდწილად მიტოვებული სანატორიუმების კომპლექსით. წყალტუბო იმერეთის რეგიონში შედის, რომელსაც „შენი დასვენება“ ცალკე სარეგიონო გზამკვლევებსა და ინდივიდუალურ ტურებში აშუქებს.

წყალტუბოს მნიშვნელობა ორ ფაქტორშია. პირველი — მინერალური წყლები და მიმდებარე კარსტული ლანდშაფტი, მათ შორის პრომეთეს მღვიმე და სატაფლიის ნაკრძალი, რეალურ საკურორტო და ბუნებისმცოდნეობით მიმართულებას ქმნის. მეორე — მე-20 საუკუნის შუახანების საკურორტო არქიტექტურა, რომელიც მთელ საბჭოთა კავშირს უნდა ემსახურა, კავკასიაში პოსტსაბჭოთა დაცემის ერთ-ერთ ყველაზე ფოტოგენურ მაგალითად იქცა, თუმცა ისტორიული სანატორიუმებიდან ნაწილი დღეს თანამედროვე სასტუმროებად გარდაიქმნება. ცოტა ქალაქია საქართველოში, სადაც შუასაუკუნეობრივი ლეგენდა, საიმპერიო ხანის განვითარება, საბჭოთა სიდიადე და ბოლოდროინდელი სოციალური ისტორია ასე ნათლად ერთ სივრცეშია თავმოყრილი.

ისტორია

წყალტუბოს წყაროების შესახებ წერილობითი ცნობები მე-18 საუკუნის ქართველი მეცნიერის, ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიულ შრომებში გვხვდება. ადგილობრივი გადმოცემით, მეფე დავით IV აღმაშენებელი ამ წყლებში მე-12 საუკუნის დასაწყისში იბანავებდა, თუმცა ეს ცნობა თანადროულ დოკუმენტად კი არა, ტრადიციად ითვლება. თბილი, სუსტმინერალიზებული და მსუბუქად რადონიანი წყლები ფასდებოდა კურორტის ჩამოყალიბებამდეც დიდი ხნით ადრე, ხოლო ქალაქის სახელი ქართული სიტყვიდან „წყალი“ მომდინარეობს.

სისტემური განვითარება რუსეთის იმპერიის პერიოდში, მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში დაიწყო, როცა წყალტუბო საბალნეოლოგიო სადგურად შეისწავლეს და ამ სტატუსით პოპულარიზაცია გაუწიეს. თუმცა ძირითადი გარდაქმნა საბჭოთა პერიოდს უკავშირდება — 1920-იანი წლებიდან საბჭოთა სახელმწიფომ მასშტაბური ინვესტიციები ჩადო, და 1930–1950-იან წლებში წყალტუბო სსრკ-ის ერთ-ერთ წამყვან კურორტად ჩამოყალიბდა, გეგმიური ცენტრალური პარკით, კოლონადებიანი აბანოების კვარტლით და ათზე მეტი დიდი სანატორიუმით, სტალინური ნეოკლასიკური სტილის ნაგებობებში. განსაკუთრებით მე-6 საბანაოს ასახელებენ ხშირად — თქმულებით, აქ იოსებ სტალინი ბანაობდა კურორტზე ვიზიტების დროს.

- Advertisement -

ქალაქის ბედი საქართველოს დამოუკიდებლობის შემდეგ მკვეთრად შეიცვალა. 1992–93 წლების აფხაზეთის ომის შემდეგ, ათასობით დევნილი წყალტუბოს დაცარიელებულ სანატორიუმებში დასახლდა, სადაც თითქმის სამი ათწლეულის განმავლობაში არაფორმალური, გრძელვადიანი კოლექტიური საცხოვრებლები ფუნქციონირებდა. 2020-იანი წლების დასაწყისში საქართველოს მთავრობამ გადასახლების პროგრამა განახორციელა, რათა დარჩენილი დევნილი ოჯახები ახალაშენებულ საცხოვრებლებში გადასახლებულიყვნენ და ისტორიული სანატორიუმის შენობები რესტავრაციისთვის მომზადებულიყო — ეს პროცესი ახალ სასტუმრო ინვესტიციებს ემთხვევა, მათ შორის განახლებული საკურორტო ობიექტების ახალი მენეჯმენტის ქვეშ გახსნას.

რა ნახოთ

პრომეთეს მღვიმე (ყუმისთავის მღვიმე)

პრომეთეს მღვიმე საქართველოს ერთ-ერთი უდიდესი სატურისტო მღვიმეა — მრავალკამერიანი კარსტული სისტემა წყალტუბოდან ახლოს, განათებული სტალაქტიტებითა და სტალაგმიტებით და მიწისქვეშა მდინარით, რომლის ნაწილის გავლაც ნავით შეიძლება. ობიექტს საქართველოს დაცული ტერიტორიების სისტემა მართავს; ცალკე აქტივობად ასევე შემოთავაზებულია სანავარდო ტური მღვიმის გარეთ არსებულ ხეობაში. ბილიკები ასფალტირებული და განათებულია, რაც უმეტეს სტუმრისთვის ხელმისაწვდომს ხდის მის მონახულებას, თუმცა შიგნით ჰაერი მთელი წლის განმავლობაში გრილია.

სატაფლიის ნაკრძალი

წყალტუბოსა და კუტაისთან ახლოს მდებარე სატაფლიის ნაკრძალი იცავს დინოზავრების ნამარხ კვალს, შედარებით პატარა კარსტულ მღვიმესა და სუბტროპიკულ ტყეს, ხოლო ტყის საფარველზე მინაგებული სათვალთვალო პლატფორმიდან პანორამული ხედი იშლება. ნაკრძალს ეროვნულ დონეზე დაცული ტერიტორიების სააგენტო მართავს. როგორც წესი, სატაფლია პრომეთეს მღვიმესთან ერთად ნახევარდღიან მარშრუტში ერთიანდება.

წყალტუბოს პარკი და საბჭოთა სანატორიუმები

ქალაქის ცენტრი დიდ, საბჭოთა პერიოდში გაშენებულ ლანდშაფტურ პარკს ეფუძნება, რომელსაც კოლონადები, შადრევნები და ყოფილი სანატორიუმების — „მედეას“, „ივერიისა“ და „მეტალურგის“ — ნანგრევები ავსებს. ბევრი შენობა ცარიელი და სტრუქტურულად დაზიანებულია, გამქრალი მოზაიკებით, მარმარილოს ფოიეებითა და დავარდნილი ეზოებით, რამაც პარკი ფოტოგრაფების საერთაშორისო საყურადღებო ადგილად აქცია; ცენტრთან უფრო ახლოს მდებარე ზოგიერთი შენობა უკვე რესტავრირებულია ან მიმდინარეობს რესტავრაცია სასტუმროებად გარდასაქმნელად.

მინერალური საბანაოები

ორიგინალი საბანაო შენობებიდან რამდენიმე, მათ შორის სტალინთან დაკავშირებული ობიექტი, დღესაც ფუნქციონირებს ან ხელახლა იხსნება როგორც მოქმედი სპა-ცენტრები, იმავე თბილი მინერალური წყლის გამოყენებით, რომელმაც კურორტის რეპუტაცია ჩამოაყალიბა. ისტორიულად აქ შემოთავაზებული სამკურნალო პროცედურები ძირითადად სახსრებისა და სისხლის მიმოქცევის დაავადებების ბალნეოთერაპიას ეხებოდა, რაც ქალაქის თავდაპირველ საბჭოთა სამედიცინო დანიშნულებას შეესაბამება.

- Advertisement -

როგორ მივაღწიოთ

თბილისიდან წყალტუბომდე გზა დაახლოებით 3 საათი და 15 წუთი სჭირდება ავტომობილით — ძირითადი აღმოსავლეთ-დასავლეთის ავტომაგისტრალით კუტაისის მიმართულებით, შემდეგ მოკლე ადგილობრივი გზით ქალაქამდე. მარშრუტკები თბილისის დიდუბის სადგურიდან კუტაისამდე დადის, საიდანაც საჭირო ხდება ადგილობრივ მარშრუტკაზე ან ტაქსზე გადანაცვლება ბოლო მონაკვეთისთვის. კუტაისიდან გზა სულ რაღაც 25 წუთს მოითხოვს, რაც წყალტუბოს კუტაისზე დაფუძნებული მარშრუტისთვის მარტივ ნახევარდღიან დამატებად აქცევს. ბათუმიდან გზას დაახლოებით 2 საათი და 45 წუთი სჭირდება, სანაპირო და შიდა ავტომაგისტრალებით. საქართველოს რკინიგზა კუტაისამდე მატარებლებს უშვებს; მატარებლით ჩამსვლელები ჩვეულებრივ ტაქსით ან მარშრუტკით აგრძელებენ წყალტუბომდე. თვითმგზავრობის წინ გზების მდგომარეობის შემოწმება რეკომენდებულია, ანდა ტრანსფერის ორგანიზება „შენი დასვენების“ ტურების საშუალებით.

როდის ჩავიდეთ

წყალტუბოს მონახულება მთელი წლის განმავლობაშია შესაძლებელი, რადგან საბანაოები და პრომეთეს მღვიმე დახურული, ამინდზე დამოუკიდებელი ობიექტებია. გაზაფხული და შემოდგომა ყველაზე კომფორტულ ტემპერატურას გვთავაზობს პარკში სეირნობისა და სანატორიუმის შენობების გადასაღებად, ზაფხული კი თბილი და ტენიანია, კოლხეთის დაბლობისთვის დამახასიათებელი კლიმატის შესაბამისად. ზამთრის სეზონზე სტუმრები ნაკლებია, ხოლო მღვიმეში ტემპერატურა მუდმივად გრილია, თუმცა სატაფლიის ზოგიერთი ღია უბანი წვიმის შემდეგ სრიალიანი შეიძლება იყოს.

სად დავრჩეთ და ვივახშმოთ

წყალტუბოში საცხოვრებელი ვარიანტები რესტავრირებული საბჭოთა ხანის საკურორტო სასტუმროებიდან ახალ ნაგებობებამდე მერყეობს. Tskaltubo Plaza, Legends Tskaltubo Spa Resort და Tskaltubo Epic Hotel & Spa დადასტურებული ვარიანტებია, რომლებიც მინერალური წყლის სპა-ინფრასტრუქტურას სთავაზობენ სტუმრებს. ღვინისა და ადგილობრივი პროდუქციისთვის ღირს ეწვიოთ „ხომლის მარანსა“ და პრომეთეს ქვევრის ღვინის მუზეუმს, რომლებიც იმერული ქვევრის ღვინის ტრადიციას გააცნობთ სტუმრებს. მოგზაურებს, რომლებსაც ორგანიზებული დღეების დაგეგმვა სურთ, შეუძლიათ ისარგებლონ SIX LEAF CLOVER TOURISM CO-ის ან Georgia Epic Travel-ის მომსახურებით. მეტი სასტუმრო, რესტორანი და აქტივობა „შენი დასვენების“ დადასტურებულ რეესტრშია წარმოდგენილი, სარეგიონო გზამკვლევებსა და საუკეთესო არჩევანების გვერდებზე.

პრაქტიკული რჩევები

წყალტუბოს მიტოვებული სანატორიუმებიდან ბევრი სტრუქტურულად არასტაბილურია — ჩანგრეული ჭერით, ღია ელექტროგაყვანილობითა და დაუცველი კიბეებით; მიტოვებულ შენობებში შესვლა საკუთარი რისკით ხდება, ზოგიერთი ობიექტი კი რესტავრაციის პერიოდში ღობითაა შემოფარგლული. მცირე შენაძენებისთვის ნაღდი ფული ატარეთ, რადგან ბარათით გადახდა სასტუმროების გარეთ ყველგან სტაბილურად ვერ ხერხდება. პრომეთეს მღვიმესა და სატაფლიის ნაკრძალს ორივეს შესასვლელის ფასი და დადგენილი სამუშაო საათები აქვს, ამიტომ დღის დასაწყისში ჩასვლა საშუალებას გაძლევთ რიგებს აარიდოთ თავი მაღალ სეზონზე. ინგლისურენოვანი წარწერები ქალაქის ცენტრში მწირია, თუმცა სასტუმროებისა და მღვიმის სტუმართამღები ცენტრის თანამშრომლები ჩვეულებრივ ინგლისურად საუბრობენ.

ხშირად დასმული კითხვები

• უსაფრთხოა მიტოვებულ სანატორიუმებში შესვლა? ბევრი შენობა სტრუქტურულად არასტაბილურია, ზოგი ღობითაა შემოღობილი ან რესტავრაციის გამო დახურული. მიტოვებულ ინტერიერებში სეირნობა საკუთარი რისკით ხდება — უსაფრთხო ვარიანტია გიდით ვიზიტი, პარკისა და ხელმისაწვდომი შენობების ფარგლებში.
• შესაძლებელია დღესაც მინერალურ წყლებში ბანაობა? დიახ, რამდენიმე საბანაო, მათ შორის ისტორიულ მე-6 საბანაოსთან დაკავშირებული ობიექტი, ფუნქციონირებს ან ხელახლა გაიხსნა განახლებული სასტუმროების ნაწილად, იმავე თბილი მინერალური წყლის გამოყენებით.
• რამდენად შორსაა პრომეთეს მღვიმე წყალტუბოს ცენტრიდან? პრომეთეს მღვიმემდე წყალტუბოს ცენტრიდან გზა ჩვეულებრივ 15 წუთზე ნაკლებს მოითხოვს, რაც მღვიმის ქალაქთან ერთად ნახევარდღიან მარშრუტად ქცევას ამარტივებს.
• წყალტუბო კუტაისიდან ერთდღიანი მოგზაურობისთვის კარგი ვარიანტია? დიახ. დაახლოებით 25 წუთიანი სამანქანო გზის მანძილზე, წყალტუბო, პრომეთეს მღვიმე და სატაფლიის ნაკრძალი ხშირად ერთიანდება ერთ ნახევარ- ან მთელდღიან ექსკურსიაში კუტაისიდან.
• რა მოუვიდათ დევნილებს, რომლებიც სანატორიუმებში ცხოვრობდნენ? 1992–93 წლების აფხაზეთის ომის შედეგად ათასობით დევნილი წლების განმავლობაში წყალტუბოს ყოფილ სანატორიუმებში ცხოვრობდა. ბოლო წლებში საქართველოს მთავრობამ განახორციელა გადასახლების პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც დარჩენილი ოჯახები ახალაშენებულ საცხოვრებლებში გადავიდნენ, ხოლო ისტორიული შენობები რესტავრაციისთვის მზადდება.
• წყალტუბო იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია? არა. წყალტუბოს იუნესკოს სტატუსი არ გააჩნია; რეგიონში უახლოესი იუნესკოს ძეგლებია გელათისა და მცხეთის ისტორიული ძეგლები, ცალ-ცალკე შეტანილი სიაში.
• რომელი დროა საუკეთესო ძველი სანატორიუმების ფოტოგრაფირებისთვის? რბილი დილის ან საღამოს შუქი საუკეთესოდ გამოკვეთს კოლონადებსა და პარკის არქიტექტურას, ხოლო მშრალ თვეებში დარაჯული ეზოების გავლაც უფრო მარტივი და უსაფრთხოა.
• შესაძლებელია წყალტუბოს გელათის მონასტერთან ან კუტაისის ღირსშესანიშნაობებთან ერთად მონახულება? დიახ, ვინაიდან კუტაისი მხოლოდ დაახლოებით 25 წუთზეა, ბევრი მარშრუტი აერთიანებს წყალტუბოს მღვიმესა და სპა-ობიექტებს კუტაისის გელათისა და ბაგრატის ძეგლებთან ერთ დღეში.
• ლაპარაკობენ ინგლისურად ძირითად ობიექტებზე? სასტუმროების, პრომეთეს მღვიმის სტუმართამღები ცენტრისა და რეგისტრირებული ტურისტული სააგენტოების თანამშრომლები ჩვეულებრივ გარკვეულწილად ინგლისურად საუბრობენ, თუმცა თავად ქალაქში წარწერები ძირითადად ქართულადაა.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Tskaltubo