თაბაწყური: ვულკანური მთიანეთის ტბა საქართველოს სამხრეთში

მასალა მოამზადა მარიამ ლომიძემ, GTour-ის სარედაქციო ჯგუფი · ფაქტები გადამოწმებულია მითითებულ წყაროებზე დაყრდნობით · ბოლოს განახლდა 2026 წლის 17 ოქტომბერს · სარედაქციო პოლიტიკა

მიმოხილვა

თაბაწყური პატარა მაღალმთიანი სოფელია სამცხე-ჯავახეთში — საქართველოს ისტორიულ სამხრეთ რეგიონში, რომელიც მცირე კავკასიონის ქედებზე გადაჭიმულია თურქეთისა და სომხეთის საზღვრებისკენ. სოფელი მდებარეობს თაბაწყურის ტბის აღმოსავლეთ ნაპირზე — ეს ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მაღალმთიანი ტბაა ქვეყანაში — ზღვის დონიდან თითქმის 2000 მეტრ სიმაღლეზე, ვულკანურ პლატოზე, სადაც თრიალეთისა და სამსარის ქედები ერთმანეთს ხვდება. თბილისიდან გზას დაახლოებით 3 საათი და 35 წუთი სჭირდება, ქუთაისიდან — დაახლოებით 4 საათი და 25 წუთი, ბათუმიდან კი — დაახლოებით 6 საათი და 35 წუთი.

ადგილის ღირებულება ისტორიულ ძეგლებში კი არა, ლანდშაფტსა და სიჩუმეშია: ცივწყლიანი ტბა, რომელსაც უხეო, ტყეუმი ვულკანური ფერდობები ერტყმის და რომელსაც მწყემსები, მეთევზეები და მცირერიცხოვანი გადამფრენი ფრინველები იყენებენ, ტურისტების ნაკადის ნაცვლად. ეს არის მოსახერხებელი გაჩერების წერტილი მოგზაურებისთვის, რომლებიც ბორჯომსა, ბაკურიანსა და ჯავახეთის პლატოს შორის მოძრაობენ. GTour თაბაწყურს სურვილის შემთხვევაში პირად მარშრუტებში მოიცავს, ხოლო დამატებით სამცხე-ჯავახეთის რეგიონის სახელმძღვანელოში ჩამოთვლილ გადამოწმებულ სასტუმროებსა და სოფლებთან აკავშირებს.

ისტორია

ჯავახეთის პლატო ეტაპობრივად დასახლდა მე-19 საუკუნის განმავლობაში, მას შემდეგ, რაც რუსეთის იმპერიამ ეს ტერიტორია ოსმალური გავლენის სფეროდან გამოასხლიტა. იქ ჩასახლებულ ჯგუფებს შორის იყვნენ დუხობორები — რუსი სულიერი ქრისტიანების სექტა, რომლებიც იმპერიის ცენტრალური გუბერნიებიდან გაასახლეს მართლმადიდებლური რიტუალისა და სამხედრო სამსახურის მიუღებლობის გამო. დუხობორთა ოჯახების ტალღები ჯავახეთის სოფლებში, მათ შორის თაბაწყურში, 1840-იანი წლებიდან იწყებენ დასახლებას. დუხობორთა საზოგადოების დიდი ნაწილი მე-19 საუკუნის ბოლოს კანადაში გადასახლდა — ამ პროცესს ლევ ტოლსტოისა და კვაკერთა საქველმოქმედო ორგანიზაციების მხარდაჭერა უკავშირდება — თუმცა ზოგი ოჯახი კავკასიის სოფლებში კიდევ ერთი საუკუნე დარჩა.

- Advertisement -

საბჭოთა პერიოდში თაბაწყური შორეულ მეცხვარეობისა და მეთევზეობის დასახლებად ფუნქციონირებდა, რომლის ეკონომიკაც ტბასა და მიმდებარე ვულკანურ საძოვრებზე ზაფხულის საძოვრობასთან იყო დაკავშირებული. საბჭოთა კავშირის დაშლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის, 1991 წლის, შემდეგ დარჩენილი დუხობორი ოჯახების უმეტესობამ მომდევნო წლებში ჯავახეთი რუსეთის სასარგებლოდ დატოვა, ხოლო ისეთი სოფლები, როგორიცაა თაბაწყური, ძირითადად ქართველმა ჩასახლებულებმა დაასახლეს — ეს პროცესი იმავე პერიოდში ჯავახეთის რამდენიმე თემში განმეორდა. ტბასა და სოფელს ეს მრავალფენოვანი, შედარებით ახალი დასახლების ისტორია დღემდე შემორჩენია, რაც ჩანს უბრალო ხის და ქვის სახლებში, რომლებიც სოფლის ერთადერთ მთავარ ქუჩას გასდევს.

რა ნახოთ

თაბაწყურის ტბა

ტბა ვულკანური წარმოშობისაა — წარმოიქმნა მას შემდეგ, რაც სამსარის ქედიდან ჩამომავალმა ლავის ნაკადმა მთის ხეობა გადაკეტა — და დღემდე საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მაღალმთიანი და დიდი ბუნებრივი ტბაა. მის ცივ, გამჭვირვალე წყალში კალმახი ბინადრობს, ხოლო ღია სანაპირო მეთევზეებსა და გადამფრენი წყალმცურავი ფრინველების მკვირცხლი დამკვირვებლებს იზიდავს გაზაფხულსა და შემოდგომას. გარშემო ფერდობები თითქმის მთლიანად უტყეოა, რაც ფართო, გაშლილ ხედებს ხსნის თრიალეთ-სამსარის ვულკანურ პლატოზე.

თავად სოფელი

თაბაწყურის სახლები, რომლებიც დუხობორთა და მოგვიანებით ქართველ ჩასახლებულთა ტალღებმა ააშენეს, ნაპირთან ახლოს, მარტივ ბადისებურ წყობაში დგას, ხოლო პირუტყვი და თივის საცავები დღესაც ყოველდღიური ცხოვრების თვალსაჩინო ნაწილია. მნიშვნელოვანი ძეგლები აქ არ არის, მაგრამ გარემო და მომუშავე მთის სოფლის ნელი რიტმი თავადვე წარმოადგენს მოზიდვის მთავარ ფაქტორს სამცხე-ჯავახეთში გამვლელი ვიზიტორებისთვის.

თრიალეთ-სამსარის ვულკანური მაღლობები

ტბის გარშემო ბორცვები წარმოადგენს ჩამქრალი ვულკანური კონუსებისა და ლავური პლატოების ჯაჭვის ნაწილს, რომელიც ბორჯომსა და უფრო სამხრეთით მდებარე ჯავახეთის ტბებს შორის გადის. ტბასთან დაბანაკებულ მოსეირნეებსა და მხედრებს შეუძლიათ მწყემსების ბილიკებით ქედებზე ასვლა, საიდანაც იშლება ხედები ბაკურიანისა და აბასთუმნის მხარეს, ხოლო ნათელ დღეებში — უფრო შორს, ჯავახეთის ტბების დისტრიქტისკენაც.

როგორ მივაღწიოთ

თბილისიდან მარშრუტი თაბაწყურისკენ წალკის ან ხაშურისა და ბორჯომის გავლით მიდის, სანამ ტბისკენ არ გადაუხვევთ; გზას დაახლოებით 3 საათი და 35 წუთი სჭირდება, ხოლო ბოლო მონაკვეთი გრუნტიანია და წვიმიან ამინდში უფრო ნელი ხდება. ქუთაისიდან მარშრუტი ჩვეულებრივ ხაშურისა და ბორჯომის გავლით, ბაკურიანისკენ მიემართება და ტბამდე ბოლო აღმართით მთავრდება — სულ დაახლოებით 4 საათი და 25 წუთი. ბათუმიდან გზა ყველაზე გრძელია — დაახლოებით 6 საათი და 35 წუთი — ჩვეულებრივ ახალციხის ან ხაშურის გავლით, გზის მდგომარეობის მიხედვით; მგზავრობამდე გზების მდგომარეობის გვერდზე შემოწმება რეკომენდებულია, რადგან თაბაწყურისკენ ბოლო მონაკვეთი გრუნტიანია და თოვლმა თუ წვიმამ შეიძლება შუალედურ სეზონებშიც კი იმოქმედოს მასზე.

- Advertisement -

თაბაწყურისკენ რეგულარული მარშრუტკა არ დადის; მოგზაურები ჩვეულებრივ პირადი ავტომობილით, ბორჯომიდან ან ახალციხიდან დაქირავებული ტაქსით, ან ორგანიზებული ერთდღიანი ტურით მგზავრობენ. საქართველოს რკინიგზა სეზონურად მოძრავ სამგზავრო მატარებელს უშვებს თბილისი-ბაკურიანის მარშრუტზე ბორჯომის გავლით; ბაკურიანიდან ტბამდე საგზაო მოგზაურობა, პირობების მიხედვით, დაახლოებით ერთ საათს მოითხოვს. GTour სთავაზობს პირად ტრანსფერებს და გიდიან ერთდღიან ტურებს თბილისიდან, ბორჯომიდან ან ბაკურიანიდან ინგლისურენოვანი მძღოლ-გიდით; დაგეგმვისთვის იხილეთ GTour-ის ტურების ვარიანტები.

როდის ჩავიდეთ

პრაქტიკული პერიოდია მაისის ბოლოდან სექტემბრის ჩათვლით, როცა გრუნტიანი გზა მშრალია და გასავლელი, ხოლო მაღალმთიანი ამინდი საკმარისად რბილია სანაპიროზე სეირნობისთვის. ამ სიმაღლეზე ღამეები ზაფხულშიც კი ცივია, ამიტომ თბილი ტანსაცმელი აუცილებელია სეზონის მიუხედავად. გვიანი შემოდგომიდან გაზაფხულამდე რეგიონი ხშირად თოვლით არის დაფარული და საგზაო ხიდობი ჩვეულებრივი ტრანსპორტისთვის რთული ან გაუვალი ხდება, ამიტომ ზამთარში ვიზიტისთვის ადგილობრივი რჩევაცაა საჭირო და შესაბამისი ავტომობილიც.

სად დავრჩეთ და ვივახშმოთ

თაბაწყურს სასტუმრო ინფრასტრუქტურა არ გააჩნია, და მოგზაურთა უმეტესობა ბაკურიანს ირჩევს ბაზად — უახლოეს კურორტულ ქალაქს განვითარებული საცხოვრებელი არჩევანით, რომელიც დაახლოებით ერთი საათის სავალზეა. GTour-ის გადამოწმებულ რეესტრში შედის Orbi Palace Hotel Bakuriani, Orbi Palace Bakuriani, Raimond Palace, Villa Jiji, Genesis Bakuriani, Loft Hotel Bakuriani, Komorebi და BM Plaza. ბაკურიანში კვების ობიექტები სასტუმროების რესტორნებიდან მარტივ ქართულ სახორცეებამდე მერყეობს, ხოლო რამდენიმე ობიექტს საკუთარი სამზარეულო აქვს, სადაც ცივი მთის კლიმატისთვის შესაფერის რეგიონულ კერძებს ამზადებენ. GTour-ის გადამოწმებული რეესტრი ქვემოთ რეგიონში მეტ ობიექტსა და რესტორანს ჩამოთვლის, რაც თაბაწყურის ექსკურსიასთან ერთად, სამცხე-ჯავახეთის უფრო ფართო მარშრუტის ნაწილად შეიძლება იქცეს; დეტალებისთვის იხილეთ რეგიონული გზამკვლევები.

პრაქტიკული შენიშვნები

• ტბის მიმდებარედ მობილური კავშირი შეზღუდული და არასტაბილურია — წინასწარ ჩამოტვირთეთ რუკები და დაგეგმეთ ტრანსპორტი.
• საწვავი და მაღაზიები ძირითადად ბორჯომში, ახალციხესა და ბაკურიანშია თავმოყრილი, არა თაბაწყურში, ამიტომ წყალი, საწვავი და საბაზისო მარაგი წინასწარვე წაიღეთ.
• ბოლო, გრუნტიანი მონაკვეთისთვის რეკომენდებულია ავტომობილი საკმარისი ქვეშეთით; ინდივიდუალურმა მძღოლებმა გზის მდგომარეობა წინასწარ, განსაკუთრებით ზაფხულის მიღმა, უნდა შეამოწმონ.

ხშირად დასმული კითხვები

შესაძლებელია თუ არა თაბაწყურის ტბაში ბანაობა?
წყალი სიმაღლის გამო მთელი წლის განმავლობაში ცივია და ბანაობა იშვიათია; მეტწილად ვიზიტორები ლანდშაფტის, სეირნობისა და თევზაობისთვის ჩადიან, არა ბანაობისთვის.

შესაძლებელია თუ არა ტბამდე საზოგადოებრივი ტრანსპორტით მისვლა?
თაბაწყურისკენ პირდაპირი მარშრუტკა არ დადის; პრაქტიკული ვარიანტებია პირადი ავტომობილი, ბორჯომიდან ან ახალციხიდან დაქირავებული ტაქსი, ან ისეთი გიდიანი ტური, როგორსაც GTour სთავაზობს.

სოფელი და ტბა ერთი და იგივეა?
თაბაწყური ეწოდება როგორც ტბას, ასევე მის აღმოსავლეთ ნაპირზე მდებარე პატარა სოფელს; ორივეს ერთი სახელი აქვს და ჩვეულებრივ ერთად იმოგზაურება.

რატომ იყვნენ დუხობორები ამ რეგიონში?
დუხობორები რუსული რელიგიური სექტა იყო, რომელიც 1840-იანი წლებიდან კავკასიაში გადაასახლეს სახელმწიფო-მართლმადიდებლური პრაქტიკის მიუღებლობის გამო; ჯავახეთის რამდენიმე სოფელი, მათ შორის თაბაწყური, სწორედ ამ პერიოდში დასახლდა დუხობორი ოჯახებით.

არის თუ არა საცხოვრებელი თაბაწყურში?
სოფელს განვითარებული სასტუმრო ინფრასტრუქტურა არ გააჩნია; მოგზაურები ჩვეულებრივ ახლომდებარე ბაკურიანში ან ბორჯომში ჩერდებიან და ტბას ერთდღიანი ვიზიტით სტუმრობენ.

რომელი სეზონია ყველაზე შესაფერისი ვიზიტისთვის?
გვიანი გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე პერიოდი ყველაზე საიმედო საგზაო ხიდობსა და ყველაზე რბილ ამინდს გვთავაზობს; ზამთარსა და ადრეულ გაზაფხულზე ვიზიტი ადგილობრივი რჩევის გარეშე არ არის რეკომენდებული გზის თოვლიანობის გამო.

დაშვებულია თუ არა თევზაობა ტბაში?
კალმახის თევზაობას ადგილობრივები და სტუმარი მეანგარიშეები ატარებენ; თევზაობით დაინტერესებულმა მოგზაურებმა მოქმედი რეგულაციები უნდა შეამოწმონ და წვდომა გიდის ან ადგილობრივი კონტაქტის მეშვეობით უზრუნველყონ.

როგორ შეიძლება თაბაწყურის შერწყმა რეგიონის სხვა ღირსშესანიშნაობებთან?
ის ბუნებრივად ერწყმის ბორჯომს, ბაკურიანსა და ახალციხეს და შეიძლება ჩაერთოს ჯავახეთის პლატოს გარშემო მარშრუტში; GTour-ს შეუძლია ამ გაჩერებების გამაერთიანებელი პირადი მარშრუტის შედგენა.

შესაფერისია თუ არა საგზაო მონაკვეთი სტანდარტული დაქირავებული ავტომობილისთვის?
ტბამდე ბოლო მონაკვეთი გრუნტიანია და ადგილ-ადგილ არათანაბარი; რეკომენდებულია საკმარისი ქვეშეთის მქონე ავტომობილი, ხოლო გზის მდგომარეობა წინასწარ უნდა შემოწმდეს, განსაკუთრებით წვიმისა თუ თოვლის შემდეგ.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Tabatskuri