დართლო — თუშეთის კოშკების დაცული სოფელი

ზოგადი მიმოხილვა

დართლო პატარა მთის სოფელია საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, თუშეთის მაღალმთიან რეგიონში, ფშავ-ხევსურეთისა არ არის, არამედ პირიქითა ალაზნის ხეობაშია განთავსებული, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1,870 მეტრ სიმაღლეზე. სოფელში ჩასასვლელად თბილისიდან გრძელი მთის გზის გავლა გჭირდებათ, რომელიც აბანოს უღელტეხილზე გადის. დაგეგმვის თვალსაზრისით დართლო ჩვეულებრივ მცხეთა-მთიანეთის რეგიონთან ერთად განიხილება. სოფელი ყველაზე ცნობილია შუა საუკუნეების თავდაცვითი კოშკებისა და ქვის ნაგებობების ერთობლიობით, რომელიც თუშური მთის არქიტექტურის ერთ-ერთ ყველაზე მთლიან ნიმუშად ითვლება.

დართლოს მნიშვნელობა მოგზაურებისთვისაც და მკვლევრებისთვისაც იმაში მდგომარეობს, რომ აქ თითქმის ხელშეუხებლადაა დაცული წინამოდერნული ქართული მთის დასახლების სტრუქტურა — თავდაცვითი კოშკსახლები, ვიწრო ქვაფენილი ბილიკები და პატარა სამლოცველოები, რომლებიც ადგილობრივ თუშურ რელიგიურ წეს-ჩვეულებებთანაა დაკავშირებული. რადგან მისასვლელი გზა წლის უმეტეს ნაწილში თოვლითაა გადაკეტილი, დართლომ თავი აარიდა მასშტაბურ ხელახალ მშენებლობას, რის გამოც მისი ქვის არქიტექტურა დღემდე მკაფიოდ იკითხება როგორც ტურისტებისთვის, ისე ხალხური ხუროთმოძღვრების სპეციალისტებისთვის. GTour დართლოს სურვილისამებრ რთავს თუშეთის ინდივიდუალურ მარშრუტებში, ჩვეულებრივ ომალოსთან და შენაქოსთან ერთად.

ისტორია

თუშეთი ძველი დროიდან იყო დასახლებული, ხოლო თუშებმა შეინარჩუნეს თავისებური დიალექტი, ჩაცმულობა და სოციალური წყობა, რაც კავკასიონის მაღალმთიან იზოლაციაში ჩამოყალიბდა. ქვის კოშკები, რომლებიც დართლოსნაირი სოფლების სახეს განსაზღვრავს, ძირითადად მე-16–მე-18 საუკუნეებით თარიღდება და აშენებული იყო როგორც საცხოვრებლად, ისე ჩრდილოეთ კავკასიონის კალთებიდან მოსალოდნელი თავდასხმებისგან თავშესაფრად. დართლო თავად ჩამოყალიბდა როგორც კოშკსახლებისა (კოშკების) და ბრტყელსახურავიანი ქვის ნაგებობების მჭიდრო დასახლება, პირიქითა ალაზნის მდინარეზე დახრილ ფერდობზე — ტიპური სურათი რეგიონის თავდაცვითი მთის სოფლებისთვის.

თუშეთში მისვლა დიდხანს ეყრდნობოდა სეზონურ ფეხით ბილიკებს, ხოლო მოგვიანებით — აბანოს უღელტეხილის მაღალმთიან გზას, რაც მრავალი თუშის ოჯახისთვის მუდმივ დასახლებას მხოლოდ თბილ თვეებში ზღუდავდა — ისინი ზამთარს კახეთის დაბლობებში ატარებდნენ, რაც მთელი თუშეთისთვის დამახასიათებელი ტრანსჰუმანსის მოდელია. საბჭოთა პერიოდში, მე-20 საუკუნის შუა ხანების გადასახლების კამპანიების დროს, თუშების მნიშვნელოვანი ნაწილი დაბლობის სოფლებში გადაასახლეს, რამაც შეამცირა მთის დასახლებების, მათ შორის დართლოს, მთელწლიანი დასახლებულობა. ბოლო ათწლეულებში სეზონური დაბრუნების მიგრაციამ, საფეხმავლო ტურიზმმა და აღდგენითმა სამუშაოებმა ხელი შეუწყო სოფლის ზაფხულობით დასახლებულ მდგომარეობასა და კოშკების კომპლექსის კონსერვაციას, ხოლო მიმდებარე ლანდშაფტი საქართველოს დაცული ტერიტორიების ქსელის ნაწილად იმართება.

- Advertisement -

რისი ნახვა შეიძლება

დართლოს კოშკების კომპლექსი

სოფლის ბირთვს წარმოადგენს ქვის კოშკებისა და სახლების მჭიდრო ჯგუფი, რომელიც ფერდობზე ადის — რამდენიმე მათგანი ოთხ-ხუთსართულიანია. კოშკებში ზედა სართულებზე საცხოვრებელი სივრცეებია, ხოლო ქვემოთ — სათავსოები და პირუტყვის სადგომები, რაც თუშური თავდაცვითი არქიტექტურისთვის დამახასიათებელი განლაგებაა. ბევრ ნაგებობას დღემდე ტრადიციული ბრტყელი ქვის ფილებით გადახურული სახურავი აქვს.

სოფლის სამლოცველო და საკურთხევლები

სოფლის კიდეზე მდებარეობს პატარა ქვის საკურთხევლები და სამლოცველო, რომლებიც ადგილობრივ თუშურ რელიგიურ ტრადიციებს უკავშირდება. ეს ადგილები აერთიანებს ქართულ მართლმადიდებლურ ელემენტებსა და უფრო ძველ მთის წეს-ჩვეულებებს და მკვიდრ მოსახლეობაში განსაკუთრებული პატივისცემით სარგებლობს; სტუმრებს ჩვეულებრივ სთხოვენ, არ შევიდნენ მოქმედ საკურთხეველთა შემოღობილ ტერიტორიებზე.

პირიქითა ალაზნის ხეობა

დართლოდან იშლება ხედი პირიქითა ალაზნის მდინარესა და მის ვიწრო ხეობაზე, რომელსაც ალპური მდელოები და არყნარი გარს ერტყმის. ხეობა თუშეთის მთავარი სატრეკინგო დერეფნის ნაწილია და ფეხით აკავშირებს დართლოს მეზობელ სოფლებთან, როგორებიცაა კვავლო და ჩეშო.

ომალო და კესელოს ციხე-სიმაგრე

ომალო, თუშეთის ადმინისტრაციული ცენტრი, დართლოდან გზით ან ბილიკით ხელმისაწვდომ მანძილზეა და იქ მდებარეობს კესელოს ციხე-სიმაგრის კომპლექსი — აღდგენილი თავდაცვითი კოშკების ჯგუფი, საიდანაც ომალოზე ხედი იშლება. ბევრი მარშრუტი დართლოს ომალოში გასათენებელ ღამესთან აერთიანებს.

როგორ მივაღწიოთ

თბილისიდან დართლომდე მისაღწევად საჭიროა გაემგზავროთ აღმოსავლეთისკენ ალვანამდე, შემდეგ ჩრდილოეთისკენ აბანოს უღელტეხილზე გადასვლით ომალომდე, საიდანაც გზა უხეში მთის ტრასით გრძელდება დართლომდე; მთელი გზა დაახლოებით 6 საათსა და 25 წუთს მოითხოვს და აუცილებელია მაღალი კლირენსის 4×4 მანქანა. ქუთაისიდან მარშრუტი თბილისისა და იმავე ალვანი-აბანოს გზის გავლით გადის, სულ დაახლოებით 9 საათი და 10 წუთი. ბათუმიდან გზას დაახლოებით 11 საათი და 20 წუთი სჭირდება, ასევე თბილისის გავლით. ზაფხულში თბილისი-ომალოს მიმართულებით სეზონური მარშრუტკებიც დადის, საიდანაც დართლომდე ჯიპით ან ფეხითაა შესაძლებელი გაგრძელება; სარკინიგზო მიმოსვლა არ არსებობს. GTour გთავაზობთ ინდივიდუალურ ტრანსფერებს 4×4 მანქანითა და ინგლისურენოვანი მძღოლ-გიდით; გამგზავრებამდე აუცილებლად შეამოწმეთ გზის მდგომარეობა, რადგან აბანოს უღელტეხილი შეტყობინების გარეშეც შეიძლება დაიკეტოს.

- Advertisement -

როდის ჯობია ჩასვლა

აბანოს უღელტეხილის გზა ჩვეულებრივ მხოლოდ ივნისიდან სექტემბრამდეა ღია; ამ პერიოდის გარეთ დართლოში მისვლა, თუ საერთოდ შესაძლებელია, მხოლოდ ხანგრძლივი სატრეკინგო მარშრუტებით ხერხდება და დამოუკიდებელ მოგზაურებს არ ურჩევენ. ივლისი და აგვისტო ყველაზე სტაბილურ ამინდს სთავაზობენ როგორც ავტომობილით მგზავრობისთვის, ისე ლაშქრობისთვის, ხოლო სექტემბრის დასაწყისი უფრო სუფთა განათებასა და ნაკლებ ვიზიტორს ნიშნავს. თოვლი ამ სიმაღლეზე ზაფხულშიც კი შეიძლება მოვიდეს, ამიტომ თბილი ტანსაცმლის აღება ნებისმიერ თვეშია რეკომენდებული.

სად დავრჩეთ და ვისადილოთ

დართლოში რამდენიმე საოჯახო სტუმართმოყვარე სახლია, სადაც მარტივი ოთახები და შინ მომზადებული თუშური საკვებია ხელმისაწვდომი, ხოლო ახლომდებარე ომალოში უფრო ფართო არჩევანია სტუმართმოყვარე სახლებისთვის, თუ ვინმეს სურს იქ დაბინავდეს და დართლოში დღის განმავლობაში ეწვიოს. GTour-ის შემოწმებულ ბაზაში წარმოდგენილია სანდო სტუმართმოყვარე სახლები, მძღოლები და კვების ვარიანტები თუშეთისთვის; მიმდინარე რეკომენდაციებისთვის იხილეთ საუკეთესო საქართველოს გიდები და რეგიონული გიდები, ან დაუკავშირდით GTour-ის ტურების გუნდს თუშეთის სრული მარშრუტის წინასწარ დაგეგმილი დაბინავებით მოსაწყობად.

პრაქტიკული ინფორმაცია

დართლოში მობილური ქსელის დაფარვა შეზღუდული და არასტაბილურია; რუკები წინასწარ ჩამოტვირთეთ და ყველა შეთანხმება თბილისიდან ან ალვანიდან გამგზავრებამდე დაადასტურეთ. სოფელში ბანკომატი არ არის, ამიტომ ნაღდი ფული დაბლობის რომელიმე ქალაქიდან წაიღეთ. მიმდებარე ტერიტორია თუშეთის დაცულ ზონებში შედის, რომელსაც საქართველოს დაცული ტერიტორიების სააგენტო მართავს, და ვიზიტორებს სთხოვენ დარჩნენ მონიშნულ ბილიკებზე და პატივი სცენ ადგილობრივ საკურთხევლებს. საწვავი ალვანში შეავსეთ, რადგან მის იქით საიმედო ბენზინგასამართი სადგურები აღარ გხვდებათ.

ხშირად დასმული კითხვები

• დართლო წელიწადის ყველა სეზონზეა ხელმისაწვდომი ვიზიტორებისთვის? არა. აბანოს უღელტეხილის გზა ჩვეულებრივ მხოლოდ ივნისიდან სექტემბრამდეა ღია; სხვა თვეებში სოფელი თოვლით თითქმის მოწყვეტილია.
• დართლოში მისასვლელად 4×4 მანქანაა საჭირო? დიახ. გზა ალვანიდან აბანოს უღელტეხილზე ომალომდე და შემდეგ დართლომდე ადგილ-ადგილ ფოსოიანი, ციცაბო და ვიწროა, ამიტომ მაღალი კლირენსის 4×4 მანქანა მკაცრად რეკომენდებულია.
• რა მანძილზეა დართლო ომალოდან? დართლო ომალოდან მოკლე სავალით ან ნახევარდღიანი ლაშქრობით არის მისაწვდომი, გზისა და ამინდის პირობების მიხედვით.
• შესაძლებელია თუ არა დართლოს ერთდღიანი ვიზიტი თბილისიდან? ვინაიდან გზაში ერთი მიმართულებით ექვს საათზე მეტი დრო იხარჯება, დართლო თბილისიდან ერთდღიანი ვიზიტისთვის არ არის პრაქტიკული; უმეტესი მარშრუტი მოიცავს თუშეთში მინიმუმ ერთი ღამის გათევას.
• რამდენი მოსახლეა დღეს დართლოში? დართლო მწირად დასახლებული და ძირითადად სეზონური სოფელია — უმეტესი ოჯახი იქ ზაფხულობით ცხოვრობს, ხოლო ზამთარს დაბლობის კახეთში ატარებს, რაც თუშების დიდი ხნის ტრანსჰუმანსის ტრადიციას აგრძელებს.
• დართლოს კოშკები ორიგინალურია? ბევრი კოშკი მე-16–მე-18 საუკუნეებით თარიღდება და ნაშენის ნაცვლად კონსერვირებულია, რაც დართლოს თუშეთში ერთ-ერთ ყველაზე კარგად შემონახულ კოშკოვან სოფლად აქცევს.
• არის თუ არა დართლოში მობილური სიგნალი ან ინტერნეტი? დაფარვა შეზღუდული და ხშირად არარსებულია; მოგზაურებმა ყველა საკითხი წინასწარ უნდა მოაგვარონ და თუშეთში გამგზავრებამდე ახლობლები გააფრთხილონ.
• რა ავიღოთ დართლოში ვიზიტისთვის? აუცილებელია თბილი ტანსაცმელი, წვიმისგან დამცავი, მოხერხებული ფეხსაცმელი და ნაღდი ფული, რადგან სიმაღლეზე ამინდი სწრაფად იცვლება, ხოლო სოფელში საბანკო მომსახურება არ არსებობს.
• შეუძლია თუ არა GTour-ს დართლოში გიდიანი ტურის მოწყობა? დიახ. GTour აწყობს ინდივიდუალურ ტრანსფერებსა და გიდიან მარშრუტებს თუშეთში, დართლოს, ომალოსა და შენაქოს ჩათვლით, შემოწმებული მძღოლებითა და სტუმართმოყვარე სახლებით.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Dartlo