ჩოხი: მთიულეთის მშვიდი სოფელი სამხედრო გზაზე

ავტორი: მარიამ ლომიძე, GTour-ის რედაქცია · ფაქტები გადამოწმებულია მითითებული წყაროების მიხედვით · ბოლო განახლება: 17 ოქტომბერი, 2026 · სარედაქციო პოლიტიკა

ზოგადი მიმოხილვა

ჩოხი მცირე მაღალმთიანი სოფელია მცხეთა-მთიანეთის რეგიონში, აღმოსავლეთ საქართველოში, იმ მთიან ლანდშაფტში, რომელიც თბილისის ჩრდილოეთით მაღლდება დიდი კავკასიონის წყალგამყოფისკენ. იგი ისტორიული მთიულეთის ტერიტორიაზეა გაშენებული — იმავე მაღალმთიანეთში, რომელშიც გადის საქართველოს სამხედრო გზა, არაგვის ხეობიდან გუდაურისა და ჯვრის უღელტეხილისკენ ასვლისას. სოფელში თბილისიდან მანქანით დაახლოებით ორ საათსა და ათ წუთში ჩახვალთ, რაც მას ერთდღიანი ან ერთი ღამის გასტუმრების მოგზაურობისთვის რეალურ ვარიანტად აქცევს, განსაკუთრებით მათთვის, ვინც დედაქალაქიდან ყაზბეგის მხარეში მოძრაობს.

ჩოხის მნიშვნელობა ერთ კონკრეტულ ძეგლში კი არ მდგომარეობს, არამედ იმაში, რასაც იგი განასახიერებს — ქვით ნაშენი მცირე მთის დასახლებების ხანგრძლივ ტრადიციას, რომელმაც საუკუნეების განმავლობაში შეინარჩუნა ცხოვრება მთიანეთში, მეჯოგეობასთან, სეზონურ მეურნეობასთან და კავკასიონის წყალგამყოფზე გამავალ სავაჭრო გზებთან მჭიდრო კავშირში. საქართველოს სამხედრო გზის მარშრუტზე მოგზაურობის დაგეგმვისას ჩოხის მსგავსი ადგილები მშვიდ ალტერნატივას სთავაზობენ ტურისტებს უფრო ცნობილ ანანურისა და გუდაურის შემდეგ. GTour ჩოხს სთავაზობს კერძო ტურებში მოთხოვნისამებრ, ჩვეულებრივ ანანურის ციხე-სიმაგრესთან და გუდაურის სათხილამურო კურორტთან ერთად.

ისტორია

მთიანეთის მთისწინეთი, მათ შორის მთიულეთი, სადაც ჩოხია გაშენებული, ქართველმა მთიელებმა ადრეული შუა საუკუნეებიდან მაინც დაასახლეს — მათი მეურნეობა ემყარებოდა მესაქონლეობას, შეზღუდულ მარცვლეულის მოყვანას და ქართლსა და ჩრდილოეთ კავკასიას დამაკავშირებელი უღელტეხილების კონტროლს. რეგიონის პოლიტიკური ისტორია მჭიდროდაა დაკავშირებული არაგვის ხეობასთან, რომელსაც გვიანი შუა საუკუნეებისთვის არაგვის ერისთავები მართავდნენ — მათი რეზიდენცია და სიმაგრეები ხეობის ქვემოთ, ანანურში იდგა. იქაური ციხე-სიმაგრის კომპლექსი XIII საუკუნიდან არის დოკუმენტირებული და დღეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლადაა დაცული. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ მთის ტურიზმისადმი ინტერესის ზრდამ და გუდაურის კურორტის განვითარებამ ამ მარშრუტის სოფლებს მცირე ტურისტულ ეკონომიკა დაუბრუნა.

- Advertisement -

რა ნახოთ

ჩოხის სოფელი და ქვის არქიტექტურა

სოფელი თავად ინარჩუნებს მთიულეთისთვის დამახასიათებელ, მჭიდროდ ნაშენ ქვის საცხოვრებელ არქიტექტურას — სახლები ფერდობზე ერთმანეთთან ახლოს დგას, პატარა შემოღობილი ეზოებით პირუტყვისთვის. ვიზიტორთათვის ღია ერთიანი ღირსშესანიშნაობა არ არსებობს, თუმცა თავად გარემო და მთის მეურნეობის ყოველდღიური რიტმია ის, რაც იზიდავს სოფლური საქართველოთი დაინტერესებულ მოგზაურებს, რომლებსაც ძირითადი საკურორტო ქალაქებისგან მოშორებით მოგზაურობა სურთ.

ანანურის ციხე-სიმაგრის კომპლექსი

არაგვის ხეობაში, ჩოხის ქვემოთ, მდებარეობს ანანურის გამაგრებული კომპლექსი, რომელიც არაგვის ერისთავების რეზიდენციას წარმოადგენდა. აქ გაერთიანებულია თავდაცვითი კოშკები და ორი ეკლესია, მათ შორის XVII საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია, შემკული ქვის კვეთილი ორნამენტებით. კომპლექსი ჟინვალის წყალსაცავის გასწვრივ დგას და საქართველოს სამხედრო გზაზე ერთ-ერთი ყველაზე მონახულებული ისტორიული ძეგლია, რომლის ჩოხთან ერთად მონახულება ადვილად ხერხდება.

საქართველოს სამხედრო გზის დერეფანი

თავად გზა, რომელიც არაგვის ხეობიდან ჯვრის უღელტეხილისკენ მიიკლაკნება, გთავაზობთ მთელ რიგ სანახაობრივ წერტილებს მდინარის ხეობებზე და მაღალმთიან საძოვრებზე. ჩოხის მახლობლად დაბანაკებულ მოგზაურებს შეუძლიათ მოკლე გასვლები ამ გზაზე, რათა სანახაობრივ წერტილებს მიაღწიონ სტეფანწმინდამდე გრძელი მგზავრობის გარეშე.

მთიულეთის მთის ბილიკები

ჩოხისა და მეზობელი სოფლების ირგვლივ ბორცვები საარაკო ბილიკებზე სეირნობის შესაძლებლობას იძლევა საძოვრებისა და მსუბუქი ტყის გავლით — ეს უფრო მთიანეთის მაღალმთიანეთისთვისაა დამახასიათებელი, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე მაღალალპური რელიეფისთვის. რეკომენდებულია ადგილობრივი გიდის თანხლებით სიარული, რადგან ბილიკები თანმიმდევრულად მონიშნული არ არის.

როგორ მივაღწიოთ

თბილისიდან ჩოხამდე მოსახვედრად საჭიროა საქართველოს სამხედრო გზით ჩრდილოეთისკენ გასვლა, მცხეთის გავლით, ჟინვალის წყალსაცავისა და ანანურის გავლით, შემდეგ კი მთიულეთის მაღალმთიანეთში გაგრძელება; ჩვეულებრივ საგზაო პირობებში მგზავრობა დაახლოებით ორ საათსა და ათ წუთს სჭირდება. ქუთაისიდან მარშრუტი გადის თბილისის შემოვლით გზაზე და შემდეგ ჩრდილოეთით, იმავე მაღალმთიან გზაზე — სულ დაახლოებით ოთხი საათი და ოცი წუთი. ბათუმიდან მგზავრობა მოიცავს მთავარ დასავლეთ-აღმოსავლეთის ავტომაგისტრალს თბილისამდე და შემდეგ ჩრდილოეთისკენ შემობრუნებას — კარის-კარამდე დაახლოებით ექვსი საათი და ოცდაათი წუთი. სტეფანწმინდისა და ყაზბეგის მიმართულებით მიმავალი მარშრუტკები თბილისის დიდუბის სადგურიდან გადის და ზოგადად ამ დერეფანზე გადის, თუმცა ჩოხაში პირდაპირი მარშრუტკის მომსახურება არ არსებობს, ამიტომ კერძო ტრანსფერი ან ორგანიზებული ტური პრაქტიკული ვარიანტია. მთიანეთში სარკინიგზო კავშირი არ არსებობს — საქართველოს რკინიგზის ქსელი, რომლის შესახებ დეტალები railway.ge-ზეა მითითებული, ამ მთის დერეფანს არ ემსახურება. ზამთარში ან ძლიერი წვიმის შემდეგ მოგზაურობამდე რეკომენდებულია საგზაო პირობების შემოწმება საგზაო დეპარტამენტის ან GTour-ის გზის სტატუსის გვერდზე.

- Advertisement -

როდის ჩავიდეთ

გაზაფხულის ბოლოდან შემოდგომის დასაწყისამდე, დაახლოებით მაისიდან ოქტომბრამდე, საუკეთესო ხელმისაწვდომობასა და სეირნობის პირობებს გთავაზობთ მეზობელ ბორცვებზე. ზაფხულის შუა პერიოდში მთიანეთისთვის დამახასიათებელი თბილი დღეები და გრილი საღამოები გაბატონდება. ზამთარში შესაძლოა თოვლი და პერიოდული ჩაკეტვები მოხდეს სამხედრო გზის მაღალმთიან მონაკვეთებზე, ამიტომ მოგზაურობის გეგმა მოქნილი უნდა იყოს და გამგზავრებამდე მიმდინარე პირობები უნდა შემოწმდეს.

სად დავრჩეთ და ვისადილოთ

ჩოხაში ფორმალური საცხოვრებელი ობიექტები შეზღუდულია და უმეტესი მოგზაური ან მეზობელ მთიანეთის ცენტრებში, როგორიცაა გუდაური ან ფასანაური, ან თბილისიდან ერთდღიანი ვიზიტით ჩადის. GTour-ის გადამოწმებული რეესტრი მთელ მთიანეთის დერეფანში შემოწმებულ სასტუმროებს, სასტუმრო სახლებსა და რესტორნებს ჩამოთვლის, შემდგომი ვარიანტები კი დანიშნულების ადგილის სახელმძღვანელოებსა და საუკეთესო არჩევანების სიებშია წარმოდგენილი — ჩოხის მახლობლად მოქმედი, გადამოწმებული ობიექტების სრული სია სტატიის ბოლოს იხილეთ.

პრაქტიკული რჩევები

• სოფელში მობილური ქსელის დაფარვა შეზღუდულია და მეზობელ ხეობებში შეიძლება სრულად გაქრეს, ამიტომ რუკების წინასწარ ჩამოტვირთვა რეკომენდებულია.
• ჩოხაში ბანკომატი არ არის — ნაღდი ფული თბილისიდან ან მცხეთიდან წამოიღეთ, ან გუდაურსა და ფასანაურში გაიტანეთ.
• საწვავი მთავარ გზაზე გადასვლამდე შეავსეთ, რადგან ახლომახლო საწვავგასამართი სადგურები ცოტაა.
• თბილი ტანსაცმელი ზაფხულშიც გამოგადგებათ, რადგან საღამოს ტემპერატურა მთიანეთში მზის ჩასვლის შემდეგ სწრაფად ეცემა.

ხშირად დასმული კითხვები

ჩოხი თბილისიდან ერთდღიანი მოგზაურობისთვის მოსახერხებელია?

დიახ. დაახლოებით ორი საათისა და ათი წუთის სავალზე მდებარე ჩოხის ანანურთან და სამხედრო გზის მონაკვეთთან ერთად მონახულება თბილისიდან ერთ დღეში შესაძლებელია.

ჩოხამდე საზოგადოებრივი ტრანსპორტით მივსვლა შემიძლია?

სოფელში პირდაპირი მარშრუტკა არ დადის. მოგზაურები ჩვეულებრივ თბილისი-ყაზბეგის მარშრუტკას იყენებენ ზოგადი რეგიონისთვის და იქიდან ადგილობრივ ტრანსპორტს აწყობენ, ან კერძო ტრანსფერს ჯავშნიან.

ჩოხი დაცულ ტერიტორიაში შედის?

ჩოხი მთიანეთის მაღალმთიანეთშია, ყაზბეგის რეგიონის დაცული ზონების სიახლოვეს, მაგრამ მათში არ შედის — ჩოხი თავად დაცული ტერიტორია არ არის.

რა ენაზე საუბრობენ ადგილობრივად?

ძირითადი ენა ქართულია. ინგლისური შეზღუდულია ტურისტული ცენტრების გარეთ, გუდაურის მსგავსად, ამიტომ ინგლისურენოვანი გიდი ან მძღოლი დამოუკიდებელი მოგზაურებისთვის სასარგებლოა.

ჩოხისკენ მიმავალი გზა მთელი წლის განმავლობაშია ღია?

საქართველოს სამხედრო გზის ზოგიერთი მონაკვეთი ზამთარში დროებით შეიძლება ჩაიკეტოს თოვლის ან ზვავის საფრთხის გამო. გამგზავრებამდე მიმდინარე პირობების შემოწმება რეკომენდებულია.

ჩოხაში სასტუმროები არის?

სოფელში ფორმალური საცხოვრებელი ობიექტები შეზღუდულია — უმეტესი ვიზიტორი ახლომახლო გუდაურში, ფასანაურში ან სტეფანწმინდაში ჩერდება, ან ერთდღიანი ვიზიტით ესტუმრება.

რა უნდა გავაერთიანო ჩოხის მონახულებასთან?

ანანურის ციხე, ჟინვალის წყალსაცავის სანახაობრივი წერტილები და გუდაურისკენ მიმავალი გზა ბუნებრივი დამატებებია, ყველა ამავე საგზაო დერეფანზეა ხელმისაწვდომი.

ჩოხის მიმდებარედ ლაშქრობა რთულია?

მიმდებარე ბორცვებზე ბილიკები საშუალო სირთულისაა და არა ალპური, მაგრამ თანმიმდევრულად მონიშნული არ არის, ამიტომ ადგილობრივი გიდი რეკომენდებულია მათთვის, ვისაც ტერიტორია უცნობია.

GTour ორგანიზებულ ვიზიტებს აწყობს ჩოხაში?

დიახ, GTour აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და გიდით წარმართულ მარშრუტებს, რომლებიც ჩოხს მთიანეთის სხვა ძეგლებთან ერთად მოიცავს — დეტალები GTour-ის ტურების სერვისში შეგიძლიათ მოიძიოთ.

ჩოხი თბილისის მთავარ სატურისტო მარშრუტთანაა დაკავშირებული?

იგი იმავე ჩრდილოეთ დერეფანშია, რომელსაც ყაზბეგისკენ მიმავალი მოგზაურობისთვის იყენებენ, რაც მას მოსახერხებელ დამატებად აქცევს მათთვის, ვინც თბილისიდან უკვე ამ მარშრუტს გეგმავს.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Chokhi