ჭობარეთი — ბრინჯაოს ხანის სამარხები სამცხე-ჯავახეთის მთიანეთში

მიმოხილვა

ჭობარეთი პატარა მთისპირა სოფელია სამცხე-ჯავახეთში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, მტკვრის ზემო წელის ხეობაში, იმ გზასთან ახლოს, რომელიც ახალციხეს ვარძიის კლდეში ნაკვეთ მონასტერთან აკავშირებს. სოფელი ჯავახეთის ზეგნის კიდეზეა გაშენებული, საძოვრებით, ბაზალტის მოჩანებით და იმ მშვიდი, ნაკლებად დასახლებული პეიზაჟით, რომელიც სამცხე-ჯავახეთის შიდა ნაწილისთვისაა დამახასიათებელი და განსხვავდება სამხრეთით მდებარე ცნობილი სამონასტრო ხეობისგან.

ჭობარეთი, უპირველეს ყოვლისა, იმით არის მნიშვნელოვანი, რაც მის ქვეშ აღმოჩნდა. აქ ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა რეგიონში ორგანიზებული დაკრძალვისა და მეტალურგიის ერთ-ერთი უადრესი კვალი აღმოაჩინა, რამაც ერთი შეხედვით უბრალო სასოფლო-სამეურნეო სოფელი კავკასიის პრეისტორიის რუკაზე დააყენა. მოგზაურებისთვის ეს ასევე მოსახერხებელი, ნაკლებად დატვირთული გაჩერებაა ახალციხის, ხერთვისისა და ვარძიის გზაზე, და ადგილი, რომელსაც „შენი დასვენება“ მოთხოვნისამებრ სამცხე-ჯავახეთის გრძელვადიან მარშრუტებში ჩართავს ხოლმე მოკლე გადახვევის სახით.

ისტორია

ჭობარეთის მიდამოები ადრებრინჯაოს ხანიდან მაინც არის დასახლებული. ქართულ-პოლონურმა ერთობლივმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციებმა, რომლებიც 2010-იანი წლების დასაწყისიდან მუშაობენ სოფლის მახლობლად, აღმოაჩინეს ყორღან ტიპის სამარხი გორაკები ოქროს სამკაულებით, კერამიკითა და სხვა დასაფლავების ინვენტარით, რომლებიც კურო-არაქსის კულტურას და მომდევნო, ძვ. წ. მესამე ათასწლეულის ადრეული ყორღანული ტრადიციებს უკავშირდება. ეს ჭობარეთს ბოლო ათწლეულებში სამხრეთ კავკასიაში აღმოჩენილ ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პრეისტორიულ სამაროვნად აქცევს.

შუა საუკუნეებში სამცხის ფართო მხარე სამცხე-საათაბაგოს სამთავროს ნაწილს წარმოადგენდა, ვიდრე მეთექვსმეტე საუკუნის ოსმალურ-ქართული ომების შემდეგ ოსმალეთის ხელში არ გადავიდოდა. ახალციხე და მისი მიმდებარე ოლქები, მათ შორის ჭობარეთის მიდამოები, ოსმალური მმართველობის ქვეშ დაახლოებით ორი და ნახევარი საუკუნე დარჩა, ვიდრე ეს ტერიტორია 1828–1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ, 1829 წლის ადრიანოპოლის ზავის საფუძველზე, რუსეთის იმპერიას არ გადაეცა.

- Advertisement -

მეცხრამეტე და მეოცე საუკუნეებმა სამცხე-ჯავახეთს დასახლების არაერთი ტალღა მოუტანა, მათ შორის 1944 წელს საბჭოთა ხელისუფლების მიერ მესხი მუსლიმების (ეგრეთ წოდებული „თურქ-მესხების“) ძალადობრივი გადასახლება, რამაც მხარის ბევრი სოფელი დაცარიელა და მისი დემოგრაფია შეცვალა. ჭობარეთი საბჭოთა პერიოდში მცირე სასოფლო-სამეურნეო დასახლებად დარჩა, კოლმეურნეობის ასპინძის ოლქისთვის დამახასიათებელი პრინციპით, და საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვების, 1991 წლის შემდეგაც მოკრძალებული სოფლის სახით არსებობდა.

რა ნახოთ

ჭობარეთის სამარხი გორაკები (არქეოლოგიური ძეგლი)

სოფლის გარეუბანში არქეოლოგებმა გათხარეს ადრებრინჯაოს ხანის ყორღანების სერია, რომელშიც აღმოჩნდა ოქროს სპირალური სამკაულები, მძივები და კერამიკული ჭურჭელი. ეს აღმოჩენები მნიშვნელოვანია კავკასიაში ადრეული სოციალური იერარქიისა და მეტალურგიის შესასწავლად, თუმცა გათხრილი გორაკები საჯარო ჩვენებისთვის მოწყობილი არ არის და მათი დათვალიერება უფრო გიდის თანხლებით ლანდშაფტის ახსნის ფორმატშია სასურველი, ვიდრე ოფიციალურ სანახაობად.

მტკვრის ხეობის პეიზაჟი

ჭობარეთისკენ მიმავალი გზა ჯავახეთის ზეგნის ჩრდილოეთი კიდისთვის დამახასიათებელ ღია მთიან ლანდშაფტს კვეთს — ვულკანური ქანების მოჩანები, საძოვრები და მტკვრის ხეობისკენ გადაშლილი ფართო ხედები. ეს მონაკვეთი კარგია იმ მოგზაურებისთვის, ვისაც სამცხე-ჯავახეთის შიდა ნაწილის სასოფლო, მცირედ დასახლებული ხასიათი აინტერესებს და არა მხოლოდ მისი ძეგლები.

ხერთვისის ციხე (სიახლოვეში)

ჭობარეთიდან მცირე მანძილზე, მტკვრისა და ფარავნის შესართავთან, ხერთვისის ციხე დგას — ერთ-ერთი ყველაზე ძველი გამაგრებული ძეგლი საქართველოში, რომლის ისტორია ადრეული შუა საუკუნეებიდან იწყება. ის ბუნებრივად ერწყმის ჭობარეთის გაჩერებას ვარძიისაკენ მიმავალ გზაზე.

ვარძიის სამონასტრო კომპლექსი (სიახლოვეში)

იმავე გზის გაგრძელებაზე მდებარეობს მეთორმეტე საუკუნის კლდეში ნაკვეთი ვარძიის სამონასტრო კომპლექსი, რომელიც თამარ მეფის დროს შეიქმნა. ეს ხეობის მთავარი დანიშნულების ადგილია და ხშირად ერთ დღიან მარშრუტში ერთიანდება ჭობარეთთან და ხერთვისთან.

- Advertisement -

როგორ მივაღწიოთ

თბილისიდან ჭობარეთამდე მისასვლელად გზა ბორჯომსა და ახალციხეზე გადის, შემდეგ კი სამხრეთით, ასპინძისკენ; მგზავრობას დაახლოებით 3 საათი და 40 წუთი სჭირდება, პირობების მიხედვით. ზამთარში გამგზავრებამდე სასურველია შეამოწმოთ გზის მდგომარეობა „შენი დასვენების“ შესაბამის გვერდზე. ქუთაისიდან მარშრუტი ასევე ბორჯომზე გადის და დაახლოებით 3 საათსა და 55 წუთს მოითხოვს. ბათუმიდან გზა გაცილებით გრძელია — დაახლოებით 5 საათი 40 წუთი, ჩვეულებრივ ახალციხის ან, სეზონისა და საგზაო სამუშაოების მიხედვით, გოდერძის უღელტეხილის გავლით.

მარშრუტკები თბილისის დიდუბის სადგურიდან ახალციხემდე და შემდეგ ასპინძამდე დადის; ასპინძიდან ჭობარეთამდე მოძრაობა მწირი და იშვიათია, ამიტომ ამ ეტაპზე პირადი ავტომობილი ან წინასწარ შეკვეთილი ტრანსფერი ყველაზე პრაქტიკული გზაა. საქართველოს რკინიგზას თბილისი-ახალციხის მიმართულებით სამგზავრო რეისი აქვს (მიმდინარე განრიგისთვის იხილეთ რკინიგზის ვებგვერდი), რის შემდეგაც სოფლამდე მისასვლელად ტაქსი ან ტრანსფერია საჭირო. „შენი დასვენება“ გთავაზობთ კერძო ტრანსფერებსა და ინგლისურენოვანი მძღოლ-გიდის თანხლებით ერთდღიან ტურებს.

როდის წავიდეთ

ყველაზე კომფორტული პერიოდი გაზაფხულის ბოლოდან შემოდგომამდეა — დაახლოებით მაისიდან ოქტომბრამდე — თბილი დღეებითა და ზეგანზე კარგი ხილვადობით. ამ სიმაღლეზე ზამთარი ცივია და ნოემბრიდან მარტამდე საგზაო მონაკვეთებზე თოვლია მოსალოდნელი, რაც მგზავრობის დროზე მოქმედებს; ზამთარში მოგზაურობის დაგეგმვისას წინასწარ გადაამოწმეთ გზის მდგომარეობა.

სად დავრჩეთ და სად ვჭამოთ

ჭობარეთს თავად ოფიციალური სასტუმროები თუ სარესტორნო ინფრასტრუქტურა თითქმის არ გააჩნია, და მოგზაურთა უმეტესობა ახალციხეში ან ვარძიის გზაზე თავსდება, სოფელს კი მხოლოდ გაჩერების სახით იყენებს. „შენი დასვენების“ შემოწმებულ ბაზაში სამცხე-ჯავახეთის სასტუმროების, სასტუმრო სახლებისა და რესტორნების ჩამონათვალია, რომელიც ჭობარეთთან ახლოს მდებარე ქალაქებსა და სოფლებს მოიცავს.

პრაქტიკული ინფორმაცია

საწვავი, საბანკომატო მომსახურება და ძირითადი მაღაზიები ძირითადად ახალციხესა და ასპინძაშია თავმოყრილი, ჭობარეთში კი არა, ამიტომ გასვლამდე წინასწარ დაგეგმეთ საჭირო ხარჯები. მობილური ქსელის მიღება ზეგნის გზებზე არათანაბარია. მცირე შესყიდვებისთვის ნაღდი ფული სასურველია. ტურისტული ბიზნესის გარეთ ინგლისური ფართოდ არ არის გავრცელებული, ამიტომ დამოუკიდებელი მოგზაურებისთვის, რომლებიც რეგიონს კარგად არ იცნობენ, გიდის ან წინასწარ შეკვეთილი ტრანსფერის გამოყენება, როგორსაც „შენი დასვენება“ გთავაზობთ, სასარგებლოა.

ხშირად დასმული კითხვები

ღირს თუ არა ჭობარეთამდე სპეციალური მგზავრობა თბილისიდან?
თავისთავად — არა; სოფელს განვითარებული ტურისტული ინფრასტრუქტურა არ გააჩნია. ის ღირებულია, როგორც ერთ-ერთი გაჩერება სამცხე-ჯავახეთის უფრო ფართო მარშრუტში, რომელიც ხერთვისსა და ვარძიასაც მოიცავს.

შესაძლებელია თუ არა ჭობარეთის არქეოლოგიური აღმოჩენების ადგილზე დათვალიერება?
გათხრილი სამარხი გორაკები საჯარო ექსპოზიციად მოწყობილი არ არის, ხოლო მათში აღმოჩენილი არტეფაქტები სხვაგან ინახება და შეისწავლება. ვიზიტორები ხედავენ ლანდშაფტსა და ადგილმდებარეობას, თუმცა არა გამოფენილ ნივთებს.

რამდენად შორსაა ჭობარეთი ვარძიიდან?
ჭობარეთი იმავე საგზაო დერეფანშია, რაც ვარძია, და კლდეში ნაკვეთ მონასტრამდე ერთ საათზე ნაკლები დასჭირდება მანქანით, რაც ორივეს ერთ დღეში შეერთებას ამარტივებს.

არსებობს თუ არა საჯარო ტრანსპორტი უშუალოდ ჭობარეთამდე?
არასანდოდ. მარშრუტკები ახალციხესა და ასპინძას ემსახურება, თუმცა სოფლამდე მისასვლელი ტრანსპორტი იშვიათია, ამიტომ მოგზაურთა უმეტესობა პირად მანქანას, ტაქსს ან ორგანიზებულ ტრანსფერს ირჩევს.

რა ენაზე საუბრობენ ჭობარეთსა და მიმდებარე სოფლებში?
ძირითადი ენა ქართულია, თუმცა სამცხე-ჯავახეთს საერთოდ შერეული მოსახლეობა ჰყავს, ზოგ ოლქში სომხურენოვანი თემების ჩათვლით. ინგლისური ტურისტული მომსახურების გარეთ შეზღუდულია.

გამავალია თუ არა გზა ჭობარეთამდე ზამთარში?
მისასვლელი გზები ნოემბრიდან მარტამდე თოვლითა და ყინულით შეიძლება დაზარალდეს. ზამთრის თვეებში გამგზავრებამდე სასურველია გზის მიმდინარე მდგომარეობის გადამოწმება.

არის თუ არა სასტუმროები ჭობარეთში?
სოფელში მნიშვნელოვანი სასტუმრო ინფრასტრუქტურა არ არსებობს; უახლოეს შემოწმებულ ვარიანტებს ახალციხე და ვარძიის გზაზე მდებარე ქალაქები გვთავაზობს.

რომელი ისტორიული პერიოდით არის ყველაზე ცნობილი ჭობარეთი?
ის ყველაზე ცნობილია ძვ. წ. მესამე ათასწლეულით დათარიღებული ადრებრინჯაოს ხანის ყორღანული სამარხებით, რომლებიც ქართულ-პოლონურმა ერთობლივმა არქეოლოგიურმა ჯგუფებმა გათხარეს, და არა შუა საუკუნეების თუ ოსმალური პერიოდის ძეგლებით.

შეუძლია თუ არა „შენი დასვენებას“ მოაწყოს კერძო ტური, რომელიც ჭობარეთს მოიცავს?
დიახ. „შენი დასვენება“ სამცხე-ჯავახეთში ინდივიდუალურ მარშრუტებს ქმნის, რომლებიც ჭობარეთს ხერთვისის ციხესთან, ვარძიასთან და სხვა რეგიონალურ ღირსშესანიშნაობებთან ერთად შეიძლება მოიცავდეს, კერძო ტრანსფერითა და ინგლისურენოვანი გიდით.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Chobareti