ასპინძა — ხერთვისისა და ვარძიის კარიბჭე სამცხე-ჯავახეთში

მიმოხილვა

ასპინძა დაახლოებით 2793 მცხოვრებით პატარა ქალაქია მდინარე მტკვრის ნაპირზე, სამცხე-ჯავახეთში, სადღაც ახალციხესა და გამოქვაბულთა ქალაქ ვარძიას შორის. იგი მდებარეობს ვიწრო მდინარის ხეობაში, გვერდით გასდევს მშრალი, ტერასული ბორცვები, და წარმოადგენს ასპინძის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრს.

ასპინძის მნიშვნელობა მეტწილად მის მდებარეობაშია, ვიდრე საკუთარ ძეგლებში — ის არის პრაქტიკული გასასვლელი ხერთვისის ციხისკენ, ვარძიისკენ და ვანის ქვაბების სამონასტრო კომპლექსისკენ, ხოლო ქართულ ისტორიაში ქალაქი 1770 წლის ასპინძის ბრძოლითაც არის ცნობილი. GTour ასპინძას შეიყვანს ინდივიდუალურ მარშრუტებში, რომლებიც ამ ობიექტებს ერთ დღეში აერთიანებს თბილისიდან, ბორჯომიდან ან ახალციხედან.

ისტორია

ასპინძის მიდამოები ისტორიულად სამცხის (მესხეთის) პროვინციას ეკუთვნოდა, რომელსაც მე-13 საუკუნიდან ჯაყელთა საგვარეულო განაგებდა, სანამ ოსმალეთმა 1578 წელს ჩილდირთან გამარჯვების შემდეგ რეგიონზე კონტროლი არ დაამყარა და შეიქმნა ჩილდირის (ახალციხის) საფაშო ოსმალეთის იმპერიის ფარგლებში.

ქალაქის ყველაზე ცნობილი ისტორიული ეპიზოდი 1770 წლის 20 აპრილის ასპინძის ბრძოლაა, როდესაც ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-მ, მოკავშირე იმერეთის მეფის სოლომონ I-ის დაპირებული დახმარების გარეშე დარჩენილმა, ქალაქთან ახლოს დაამარცხა ოსმალთა და ახალციხელთა უფრო მრავალრიცხოვანი ჯარი. ეს ეპიზოდი ქართულ ისტორიოგრაფიაში შემორჩენილია, როგორც ერეკლე II-ის მნიშვნელოვანი, თუმცა ძვირად დაჯდომილი გამარჯვება.

- Advertisement -

ოსმალთა ბატონობა ახალციხის მხარეში, მათ შორის ასპინძაში, დასრულდა 1828–1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომით — ადრიანოპოლის ზავის (1829) თანახმად ახალციხის საფაშო რუსეთის იმპერიას გადაეცა. შემდგომში ასპინძა თბილისის გუბერნიის ნაწილი გახდა, შემდეგ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისა (1918–1921) და საბჭოთა საქართველოს, ხოლო 1991 წლის შემდეგ დამოუკიდებელი საქართველოს ნაწილად დარჩა — დღესაც სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში ასპინძის მუნიციპალიტეტის ცენტრია.

რა ნახოთ

ხერთვისის ციხე

კლდოვან კონცხზე, მტკვრისა და ფარავნის შესართავთან, ასპინძიდან ცოტა ხნის სავალზე მდებარე ხერთვისი საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი გამაგრებული ნაგებობაა. დღევანდელი გალავანი ძირითადად შუასაუკუნეების პერიოდს მიეკუთვნება, შემდგომი ოსმალური დამატებებით. ციხე აკონტროლებს ვარძიისკენ მიმავალ გზას და სამხრეთ საქართველოში ყველაზე ხშირად ფოტოგრაფირებულ ციხე-სიმაგრეთა რიცხვს განეკუთვნება.

ვარძიის გამოქვაბულთა მონასტერი

მტკვრის მარცხენა ნაპირზე კლდეში გამოკვეთილი ვარძია მე-12–მე-13 საუკუნეების გამოქვაბულთა კომპლექსია, რომელიც დედოფალ თამართან ასოცირდება და მოიცავს ეკლესიებს, საკნებს და გალერეებს ვულკანურ ქანში. ასპინძიდან სამხრეთით, დაახლოებით 30 წუთის სავალზეა და, ჩვეულებრივ, ხერთვისთან ერთად მოინახულება.

ვანის ქვაბები

ვარძიის მოპირდაპირე ნაპირზე, მტკვრის მეორე მხარეს, მდებარეობს ვანის ქვაბების უფრო მცირე და უფრო ადრინდელი გამოქვაბულთა კომპლექსი, რომელიც ვარძიაზე უფროსია და სთავაზობს უფრო მშვიდ, ნაკლებად დატვირთულ გამოქვაბულთა ეკლესიებსა და განდეგილთა საკნებს. დამატებითი დროის მქონე მოგზაურები ჩვეულებრივ მას ვარძიის ვიზიტთან ერთად აერთიანებენ.

საფარის მონასტერი

ახალციხის თავზე მდებარე მთებში, ასპინძიდან დაახლოებით 40 წუთის სავალზე, მდებარეობს საფარის შუასაუკუნეების მონასტერი, რომელიც ჯაყელთა საგვარეულოსთან ასოცირდება და მოიცავს გუმბათოვან ეკლესიათა ჯგუფს, ტყეში ჩაფლულს. ეს ხშირად დამატებით ობიექტად ემატება ასპინძაში ან მის მახლობლად დასახლებული მოგზაურების მარშრუტს.

- Advertisement -

როგორ მივიდეთ

თბილისიდან ასპინძამდე გზა გადის ბორჯომისა და ახალციხის გავლით — მგზავრობა დაახლოებით სამი–სამ-ნახევარი საათია, გზის პირობების მიხედვით. მარშრუტკები თბილისიდან ახალციხემდე დადის, ხოლო ასპინძასა და ვარძიამდე ადგილობრივი ტრანსპორტით ან ტაქსით გასვლაა შესაძლებელი. ქუთაისიდან მარშრუტი ასევე ბორჯომზე გადის და მანქანით დაახლოებით სამი საათი სჭირდება. ბათუმიდან მოგზაურებს შეუძლიათ აირჩიონ უფრო გრძელი დაბლობის გზა ქუთაისისა და ბორჯომის გავლით, ან მთის გზა გოდერძის უღელტეხილზე ხულოს გავლით, რომელიც სეზონურია და მოგზაურობამდე მისი მდგომარეობა უმჯობესია GTour-ის გზების სტატუსის გვერდზე გადამოწმდეს. ასპინძამდე სარკინიგზო მიმოსვლა არ არსებობს — უახლოესი სარკინიგზო კავშირი თბილისზე გადის. GTour უზრუნველყოფს ინდივიდუალურ ტრანსფერებს და გიდით ორგანიზებულ ერთდღიან ტურებს ინგლისურენოვანი მძღოლ-გიდით — ვარიანტები იხილეთ GTour-ის ტურების გვერდზე.

როდის წავიდეთ

აპრილის ბოლოდან ოქტომბრამდე პერიოდი ყველაზე სტაბილურ ამინდს სთავაზობს მოგზაურებს ხერთვისის, ვარძიისა და მიმდებარე ხეობის ფეხით შესასწავლად. ზამთარი ცივია, ხანდახან თოვლითაც, ხოლო ისეთი მთის გზები, როგორიცაა გოდერძის უღელტეხილი, შეიძლება დაიხუროს. ვარძია თავად მთელი წლის განმავლობაშია ღია, თუმცა ბილიკები შეიძლება მოყინული იყოს. გაზაფხულზე და შემოდგომაზე ტურისტების რაოდენობა ნაკლებია და მტკვრის ხეობაზე სინათლეც უფრო რბილია.

სად დავსახლდეთ და ვისადილოთ

ასპინძას თავად შეზღუდული საცხოვრებელი ბაზა აქვს — უმეტესობა მოგზაურები ირჩევენ ახლომდებარე ახალციხეს ან პატარა სასტუმროებს ვარძიისკენ მიმავალ გზაზე, რომლებიც მოიცავს ოჯახურ სტუმართმოყვარეობასთან ერთად მარტივ სასტუმროებს რეგიონული მესხური სამზარეულოთი. GTour-ის გადამოწმებულ რეესტრში დეტალურადაა მოცემული სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში არსებული სტუმართმოყვარეობის ობიექტები, ღვინის მარნები და რესტორნები — იხილეთ ასევე GTour-ის რეგიონული გიდები და საუკეთესო არჩევანის სექციები.

პრაქტიკული ინფორმაცია

მობილური კავშირი ზოგადად საიმედოა ახალციხე–ასპინძა–ვარძიის მთავარ გზაზე, თუმცა უფრო სუსტია გვერდით ხეობებში. ბანკომატები და საწვავგასამართი სადგურები ძირითადად ახალციხეშია თავმოყრილი, ასპინძაში კი ნაკლები — ამიტომ მოგზაურებმა წინასწარ უნდა დაგეგმონ ნაღდი ფულისა და საწვავის საკითხი. ვარძიაში შესასვლელად ბილეთია საჭირო; სამუშაო საათები სეზონის მიხედვით შეიძლება იცვლებოდეს, ამიტომ წინასწარ ადგილობრივ გიდთან ან ტურის ოპერატორთან გადამოწმება მიზანშეწონილია. გზის მდგომარეობა, განსაკუთრებით ხულოსა და ბათუმისკენ მიმავალი მონაკვეთი, ზამთრის სეზონზე მოგზაურობამდე GTour-ის გზების სტატუსის გვერდზე უნდა გადამოწმდეს.

ხშირად დასმული კითხვები

• რით არის ცნობილი ასპინძა? ასპინძა, უპირველეს ყოვლისა, ცნობილია როგორც ხერთვისის ციხისა და ვარძიის გამოქვაბულთა მონასტრის კარიბჭე, ხოლო ისტორიულად — ქალაქთან ახლოს 1770 წელს გამართული ასპინძის ბრძოლით.
• რამდენად შორია ასპინძა თბილისიდან? საავტომობილო გზით ასპინძა თბილისიდან დაახლოებით სამი–სამ-ნახევარი საათითაა დაშორებული ბორჯომისა და ახალციხის გავლით, საგზაო მოძრაობისა და გზის პირობების მიხედვით.
• ასპინძა და ვარძია ერთი და იგივე ადგილია? არა. ასპინძა ცალკე მუნიციპალური ქალაქია მტკვრის ნაპირზე, ხოლო ვარძია გამოქვაბულთა სამონასტრო კომპლექსია იმავე ხეობაში, დაახლოებით 30 წუთის სავალზე სამხრეთით.
• შესაძლებელია თუ არა ხერთვისისა და ვარძიის მონახულება ერთ დღეში თბილისიდან? დიახ, ადრეული გასვლით შესაძლებელია ორივე ობიექტის ნახვა გრძელი ერთდღიანი მოგზაურობისას თბილისიდან, თუმცა ღამისთევა ახალციხესთან ახლოს უფრო მშვიდ ტემპს იძლევა და საშუალებას იძლევა საფარის მონასტერიც მოინახულოთ.
• არსებობს თუ არა მატარებელი ასპინძამდე? რეგულარული სამგზავრო სარკინიგზო მიმოსვლა ასპინძამდე არ არსებობს — მოგზაურები თბილისიდან, ბორჯომიდან ან ახალციხედან მანქანით, მარშრუტკით ან ინდივიდუალური ტრანსფერით მიემგზავრებიან.
• რა იყო ასპინძის ბრძოლა? ეს იყო 1770 წლის 20 აპრილს გამართული ბრძოლა, რომელშიც ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-მ, იმერელი მოკავშირის უკან დახევის შემდეგ, დაამარცხა ოსმალთა და ახალციხელთა უფრო მრავალრიცხოვანი ჯარი — ეპიზოდი, რომელიც იმ პერიოდის მნიშვნელოვან ქართულ სამხედრო წარმატებად ითვლება.
• რომელია საუკეთესო დრო ასპინძისა და ვარძიის მოსანახულებლად? გვიანი გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე პერიოდი ყველაზე კომფორტულ პირობებს სთავაზობს გამოქვაბულთა კომპლექსებისა და ციხის ფეხით შესასწავლად; ზამთრის ვიზიტი შესაძლებელია, მაგრამ უფრო ცივია, ხოლო ზოგიერთი მთის გზა რეგიონში შეიძლება დაიხუროს.
• სად დავსახლდნენ მოგზაურები ასპინძასთან ახლოს? უმეტესობა მოგზაურები ირჩევენ ახლომდებარე ახალციხეს ან პატარა სასტუმროებს ვარძიისკენ მიმავალ გზაზე, რადგან თავად ასპინძას შეზღუდული საცხოვრებელი ბაზა აქვს; GTour-ის გადამოწმებული რეესტრი დეტალურად აღწერს რეგიონში არსებულ ვარიანტებს.
• ხელმისაწვდომია თუ არა რეგიონი ზამთარში? ახალციხე–ასპინძა–ვარძიის მთავარი გზა ზოგადად ღია რჩება, თუმცა მეორეხარისხოვანი მთის გზები, მათ შორის გოდერძის უღელტეხილი ბათუმისკენ, თოვლის გამო შეიძლება დაიხუროს — ამიტომ მოგზაურობამდე მიმდინარე მდგომარეობის გადამოწმებაა საჭირო.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Aspindza