ანანური: აღმაშენებელთა ციხე-სიმაგრე ჟინვალის წყალსაცავთან

მიმოხილვა

ანანური სოფელი და ისტორიული ციხე-სიმაგრის კომპლექსია არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, მცხეთა-მთიანეთის რეგიონში, თბილისიდან დაახლოებით 1 საათი და 25 წუთის სავალზე, საქართველოს სამხედრო გზის გაყოლებით. კომპლექსი თავს ადგას ჟინვალის წყალსაცავს — საბჭოთა პერიოდში აგებული კაშხლის შედეგად შექმნილ ტურქუაზისფერ რეზერვუარს — და მისი ქვის კოშკები და ორი შუასაუკუნეობრივი ეკლესია თბილისსა და კავკასიონს შორის ყველაზე ხშირად დაფოტოებულ ადგილთაგანია.

კომპლექსი მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ თითქმის ხელუხლებლად ინახავს იმ საგვარეულო სამთავროს ცენტრს, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში აკონტროლებდა კავკასიონის ქედზე გადასასვლელ ერთადერთ რეალურად გამოსადეგ გზას. მისი გამაგრებები, ნაკვეთი ეკლესიის ფასადები და სამარხი ოთახი საქართველოს გვიანშუასაუკუნოვანი და ადრემოდერნული ციხის არქიტექტურის ეტალონად ითვლება. მისი მდებარეობა თანამედროვე E117 ავტომაგისტრალზე ნიშნავს, რომ იგი ხედავენ თითქმის ყველა მოგზაური, ვინც თბილისიდან ყაზბეგისა და დარიალის საზღვრისკენ მოძრაობს. GTour ანანურს კერძო მარშრუტებში მოთხოვნისამებრ, ჩვეულებრივ ჟინვალთან, ფასანაურთან და მცხეთასთან ერთად, ითვალისწინებს.

ისტორია

ანანური აშენდა არაგვის ერისთავთა საგვარეულოს ციხე-სიმაგრედ — ფეოდალური სახლის, რომელმაც დაახლოებით XIII საუკუნიდან მართა არაგვის ხეობა და ციხეს იყენებდა იმ გზის კონტროლისთვის, რომელიც მოგვიანებით საქართველოს სამხედრო გზად იქცა. შემორჩენილი კოშკები და გალავნები ძირითადად XVI-XVII საუკუნეებით თარიღდება — პერიოდი, როდესაც არაგვის ერისთავები აღმოსავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ თავადურ საგვარეულოდ ითვლებოდნენ.

გალავნის შიგნით არსებული ორი ეკლესიიდან უფრო დიდი — ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი — წარწერით 1689 წლით თარიღდება და მშენებლობის დამკვეთად ბარძიმ ერისთავი სახელდება. მისი ფასადი შემკულია დიდი ქვის ჯვრით, ვაზისა და ყურძნის მოტივებით, რაც დამახასიათებელია ამ პერიოდის ქართული საეკლესიო ქანდაკებისთვის. თავად საგვარეულო სამთავრო გაუქმდა XVIII საუკუნის მიწურულს, როცა ქართულმა ტახტმა, ხოლო მოგვიანებით — საქართველოს რუსეთის იმპერიაში XIX საუკუნის დასაწყისში შეერთების შემდეგ — რუსულმა საიმპერატორო ადმინისტრაციამ შეისისხლ-ხორცა ადგილობრივი ფეოდალური ძალაუფლება სამხედრო გზის გასწვრივ. დღეს კომპლექსი საქართველოს დაცული კულტურული ძეგლია და ქვეყნის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლების ქსელის ნაწილად ინახება.

- Advertisement -

რა ნახოთ

ანანურის ციხე-სიმაგრის კომპლექსი

კომპლექსი შემოსაზღვრულია ქონგურებიანი ქვის გალავნით ორი მაღალი თავდაცვითი კოშკით — ერთი კვადრატული, მეორე — ცილინდრული, რომლებიც დახურული გალერეით არის დაკავშირებული, ოდესღაც ცეცხლის ქვეშ გადასაადგილებლად გამოყენებული. სტუმრებს შეუძლიათ ასვლა მთავარ კოშკზე არაგვის ხეობისა და წყალსაცავის ხედისთვის, თუმცა კიბეები ციცაბო და ვიწროა. შემორჩენილია წყლის ცისტერნისა და ალყის დროს გამოსაყენებელი სათავსების კვალი.

ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი

წარწერით 1689 წლით დათარიღებული, ეს არის გალავნის შიგნით არსებული ორი ტაძრიდან უფრო დიდი და მდიდრულად შემკული, რომელიც აშენდა ბარძიმ ერისთავის მფარველობით. გარე კვეთას ახასიათებს დიდი ჯვარი ვაზისა და ცხოველთა ფიგურებით გარშემორტყმული, რაც XVII საუკუნის ბოლოს ქართული რელიეფური ხელოვნების გამორჩეულ ნიმუშად ითვლება. ინტერიერში შემორჩენილია ფრესკული მხატვრობის ფრაგმენტები და არაგვის ერისთავთა სამარხი.

მთავარანგელოზთა ეკლესია

ღვთისმშობლის ტაძარზე პატარა და მოკრძალებული ნაგებობა, რომელიც სავარაუდოდ ორივე შემორჩენილი ეკლესიიდან უფრო ძველია და შესაძლოა ძირითადი გამაგრებების წინაც არსებობდა. ის მთავარი კოშკის ახლოს დგას და ჩვეულებრივ პირველი ნაგებობაა, რომელსაც სტუმარი კომპლექსში შესვლისთანავე ხვდება.

ჟინვალის წყალსაცავის სათვალთვალო პუნქტი

ციხის კედლებიდან იშლება ხედი ჟინვალის წყალსაცავზე, რომელიც საბჭოთა პერიოდში არაგვზე ქვემოთ აშენებული კაშხლის შედეგად ჩამოყალიბდა. შუასაუკუნეობრივი ქვის კლადის, ტურქუაზისფერი წყლისა და მთების ფონის კომბინაცია არის ის კლასიკური ფოტო, რომელიც ანანურთან ასოცირდება, და საუკეთესოდ ჩანს დილის სუფთა განათებისას.

როგორ მივიდეთ

თბილისიდან ანანურამდე მანქანით ან მარშრუტკით საქართველოს სამხედრო გზით (E117) ყაზბეგის მიმართულებით გზა დაახლოებით 1 საათი და 25 წუთი სჭირდება; ყაზბეგისა თუ ფასანაურისკენ მიმავალი მარშრუტკები თბილისის დიდუბის ავტოსადგურიდან გადის და მოთხოვნისამებრ ანანურთანაც ჩერდება, თუმცა განრიგი არაფორმალურია. ანანურამდე სარკინიგზო კავშირი არ არსებობს — საქართველოს რკინიგზის მატარებლები ამ მარშრუტზე არ მოძრაობენ, ასე რომ ერთადერთი ვარიანტი საავტომობილო ტრანსპორტია. ქუთაისიდან გზა დაახლოებით 3 საათი და 30 წუთი გრძელდება, ჩვეულებრივ გორისა და მცხეთის გავლით სამხედრო გზასთან შეერთებამდე; ბათუმიდან — დაახლოებით 5 საათი და 45 წუთი, იმავე შიდა მარშრუტით ქუთაისის გავლით. ზამთრის პირობებმა შესაძლოა გავლენა იქონიოს უფრო ჩრდილოეთით, ყაზბეგისკენ მიმავალ გადასასვლელზე, თუმცა თავად ანანური, თბილისთან სიახლოვის გამო, ჩვეულებრივ წლის ნებისმიერ დროს ხელმისაწვდომია — თოვლიანობისას მოგზაურობის წინ გზების მდგომარეობის გადამოწმება რეკომენდებულია. GTour აწყობს კერძო ტრანსფერებსა და ინგლისურენოვანი მძღოლ-გიდით წარმართულ ერთდღიან ტურებს, რაც ყველაზე საიმედო გზაა ანანურის სხვა ღირსშესანიშნაობებთან დასაკავშირებლად.

- Advertisement -

როდის წავიდეთ

ანანურის მონახულება წლის ნებისმიერ დროს შეიძლება. მაისიდან ოქტომბრამდე პერიოდი უზრუნველყოფს წყალსაცავის ყველაზე ნათელ ხედებს და მწვანე მთებს გარშემო, ხოლო დილის ადრეული საათები ან საღამოს მზის ჩასვლის წინა დრო საუკეთესოა ფოტოგრაფიისთვის. ზამთრის ვიზიტებიც შესაძლებელია და ხშირად უფრო მშვიდია, თუმცა ციხის კიბეებსა და მიმდებარე ბილიკებზე თოვლი და ყინული სიფრთხილეს მოითხოვს, ხოლო ყაზბეგისკენ მიმავალი გზა პერიოდულად შეიძლება დაიკეტოს.

სად დავრჩეთ და ვივახშმოთ

ანანური თავად პატარა სოფელია შეზღუდული ფორმალური საცხოვრებლით, და მეტწილად მოგზაურები მას ერთდღიანი მარშრუტის ერთ-ერთ გაჩერებად აღიქვამენ, ვიდრე ღამისთევის ბაზად. ახლომდებარე ფასანაურსა და ჟინვალის მიდამოებში არის სასტუმროები და პატარა რესტორნები, სადაც ქართულ მთის სამზარეულოს, მათ შორის ხინკალს, გთავაზობენ, რისთვისაც ფასანაური ადგილობრივად ცნობილია. GTour-ის გადამოწმებული რეესტრი ამ მარშრუტის გასწვრივ დამატებით ვარიანტებს გთავაზობთ, ხოლო ვრცელი მარშრუტის დაგეგმვისას სასარგებლო იქნება GTour-ის რეგიონული გიდები.

პრაქტიკული ინფორმაცია

ციხის კარიბჭესთან მოქმედებს ზომიერი ფასიანი შესვლის წესი; სამუშაო საათები ზოგადად წლის განმავლობაში დღის სინათლის პერიოდს ემთხვევა, თუმცა ღირს წვდომის დადასტურება გიდთან, რადგან სარემონტო სამუშაოებმა შესაძლოა ეპიზოდურად შეზღუდოს კომპლექსის ზოგიერთი ნაწილი. კარგი მოჭიდების ფეხსაცმელი რეკომენდებულია კოშკის კიბეებისა და გალავნის ირგვლივ არსებული არათანაბარი ზედაპირისთვის. ციხის ძირში გზისპირას ხელმისაწვდომია პარკირება და მცირე სავაჭრო დახლები, ხოლო დღის შუაგულში ადგილი ჩვეულებრივ დატვირთულია ტურისტული ჯგუფებით, ამიტომ ადრე დილით ვიზიტი უფრო მშვიდია.

ხშირად დასმული კითხვები

• ანანური იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია? არა. ანანური საქართველოს ეროვნულ დონეზე დაცული კულტურული ძეგლია, მაგრამ იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში არ არის შეტანილი, განსხვავებით ახლომდებარე მცხეთის ისტორიული ძეგლებისგან.
• რამდენი დრო დავუთმოთ ანანურს? უმეტესობა 45 წუთიდან საათამდე ხარჯავს გალავნის, კოშკებისა და ეკლესიების დასათვალიერებლად. ხშირად ის მცხეთისა და ჩრდილოეთით, ყაზბეგისკენ მიმავალი გაჩერებების ერთდღიან მარშრუტში ერწყმის.
• შეიძლება ერთ დღეში ანანურისა და ყაზბეგის მონახულება თბილისიდან? დიახ, ეს გავრცელებული ერთდღიანი მოგზაურობაა, რადგან ანანური უშუალოდ ჩრდილოეთის მარშრუტზე მდებარეობს და მხოლოდ მოკლე გაჩერებას მოითხოვს. სრული დღე უნდა დაიგეგმოს სავალი დროის, მთის გაჩერებებისა და ყაზბეგის მიდამოების გათვალისწინებით.
• არის თუ არა შესასვლელი საფასური? ჩვეულებრივ არსებობს მცირე საფასური ციხის კომპლექსში შესასვლელად; ზუსტი თანხა შეიძლება შეიცვალოს, ამიტომ საუკეთესოა ადგილზე ან გიდთან დადასტურება.
• რატომ არის ციხე წყლით გარშემორტყმული? ჟინვალის წყალსაცავი, რომელიც საბჭოთა პერიოდში არაგვზე ქვემოთ აშენებული კაშხლის შედეგად შეიქმნა, ამაღლებული წყლის დონით ანანურის ქვედა ფერდობებს მოჰფინა, რამაც ციხეს დღევანდელი ტბისპირა იერი შესძინა.
• ვინ და როდის ააშენა ანანური? ციხე არაგვის ერისთავთა საგვარეულოს ციხე-სიმაგრე იყო, ძირითადი შემორჩენილი ნაგებობები ზოგადად XVI-XVII საუკუნეებით თარიღდება; ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარზე წარწერით 1689 წელია მითითებული.
• შესაფერისია ანანური ბავშვებთან ან შეზღუდული მოძრაობის უნარის მქონე პირებისთვის ვიზიტისთვის? ქვედა ეზო და ეკლესიები შედარებით სწორ ზედაპირზეა განთავსებული და ხელმისაწვდომია, მაგრამ მთავარ კოშკზე ასვლა ციცაბო, ვიწრო ქვის კიბეებს მოითხოვს, რაც არ არის შესაფერისი შეზღუდული მოძრაობისთვის ან პატარა ბავშვებისთვის.
• აუცილებელია თუ არა გიდი ანანურის მონახულებისთვის? გიდი აუცილებელი არ არის, რადგან კომპლექსში გარკვეული საინფორმაციო მასალაა, თუმცა გიდი დამატებით ისტორიულ კონტექსტს სძენს არაგვის ერისთავთა და 1739 წლის კონფლიქტის შესახებ, რომელმაც ციხეს ზიანი მიაყენა. GTour-ს შეუძლია ინგლისურენოვანი გიდის უზრუნველყოფა კერძო ტურის ფარგლებში.
• ჩერდება თუ არა საზოგადოებრივი ტრანსპორტი უშუალოდ ანანურთან? თბილისიდან ჩრდილოეთისკენ, ფასანაურის ან ყაზბეგისკენ მიმავალ მარშრუტკებს შეუძლიათ მგზავრების ჩამოსხმა ანანურთან მოთხოვნისამებრ, თუმცა მომსახურება იშვიათია და სრულად განრიგით არ ხასიათდება, რაც კერძო ტრანსფერს ან ტურს უფრო საიმედოს ხდის ზუსტად დაგეგმილი ვიზიტისთვის.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Ananuri