აჭარა: შავი ზღვის სანაპიროდან მთიანეთამდე

მიმოხილვა

აჭარა არის საქართველოს ავტონომიური რესპუბლიკა ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში, რომელიც შავი ზღვის სანაპიროდან, თურქეთის საზღვრიდან, შიდა მხარეში, კავკასიონის მცირე მთებამდე გადაჭიმულია. მისი დედაქალაქი ბათუმი — პალმებით მორთული ბულვარებით, საუკუნის დასაწყისის არქიტექტურითა და მინა-ლითონის თანამედროვე სილუეტით გამორჩეული სუბტროპიკული საპორტო ქალაქი — მთელი რეგიონის კარიბჭედ იქცევა; ბათუმზე უფრო ვრცლად GTour-ის ცალკე გზამკვლევშია საუბარი. აჭარის ფართობი დაახლოებით 2,919 კვადრატული კილომეტრია, მოსახლეობა კი 354,900 კაცს აღწევს, რაც მას საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ და ყველაზე მოთხოვნად ტურისტულ რეგიონად აქცევს.

აჭარა საინტერესოა იმითაც, რომ ერთმანეთის გვერდით აერთიანებს ორ სრულიად განსხვავებულ საქართველოს — თბილ, ნოტიო სანაპიროს პლაჟებითა და რომაულ-ოსმალური ხანის ნაშთებით და მთიან შიდა მხარეს ქვის თაღოვანი ხიდებით, ჩაის ტერასული პლანტაციებითა და სოფლებით, სადაც ქართული და ოსმალურ-მუსლიმური მემკვიდრეობა ერთმანეთს ერწყმის. ეს გეოგრაფიული და ისტორიული ნაირფეროვნება, ბათუმის საერთაშორისო აეროპორტთან და ქვეყნის სხვა ნაწილებთან პირდაპირ საავტომობილო და სარკინიგზო კავშირთან ერთად, აჭარას იდეალურ რეგიონად აქცევს უფრო ფართო ქართული მარშრუტის ნაწილად; სანაპიროსა და მთიანეთის ერთ მოგზაურობაში გაერთიანების იდეებს GTour-ის კერძო ტურების გვერდზე იხილავთ.

ისტორია

აჭარის სანაპირო ანტიკურ კოლხეთს განეკუთვნებოდა, რომაული პერიოდისთვის კი აქ, დღევანდელი სოფელ გონიოს ტერიტორიაზე, არსებობდა გარნიზონული ციხე აფსაროსი, რომელიც შავი ზღვის აღმოსავლეთ საზღვრის დასაცავად იყო აგებული. არქეოლოგიურმა სამუშაოებმა აქ გამოავლინა რომაული, ბიზანტიური და მოგვიანებით ოსმალური ხანის მშენებლობის ფენები — ძეგლი კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს დაცულ ობიექტთა ნუსხაშია შეტანილი. შუა საუკუნეებში ტერიტორია ქართულ სამეფო-სამთავროებს ეკუთვნოდა, სანამ მე-16 საუკუნიდან ოსმალთა ბატონობის ქვეშ არ მოექცა — პერიოდი, რომელმაც მყარი მუსლიმური მემკვიდრეობა დატოვა მთიანი რეგიონების, კედას, შუახევისა და ხულოს მუნიციპალიტეტებში.

მე-19 საუკუნის რუსეთ-ოსმალეთის ომებმა საზღვარი არაერთხელ გადასახა; 1878 წლის სან-სტეფანოს ხელშეკრულებით ბათუმი და მიმდებარე სანაპირო რუსეთის იმპერიას გადაეცა, რომელმაც ქალაქი ნავთობის ექსპორტის პორტად განავითარა და ბაქოსთან რკინიგზით დააკავშირა. 1918-1921 წლების ტურბულენტური პერიოდის შემდეგ 1921 წლის ყარსის ხელშეკრულებამ აჭარის საზღვრები დაადასტურა, ხოლო საბჭოთა ხელისუფლებამ საქართველოს სსრ-ის შემადგენლობაში აჭარის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა დააარსა — სტატუსი, რომელიც ნაწილობრივ რეგიონის მუსლიმური მოსახლეობის აღიარებას ემსახურებოდა. აჭარამ ავტონომიური სტატუსი შეინარჩუნა 1991 წლის საქართველოს დამოუკიდებლობის შემდეგაც; 1990-იანი წლების დასაწყისიდან 2004 წლამდე მას ასლან აბაშიძე ნახევრად დამოუკიდებლად მართავდა, სანამ მისი მმართველობა 2004 წლის მაისის მშვიდობიანი აჭარის კრიზისით არ დასრულდა და რეგიონი ქვეყნის სრულ შემადგენლობაში დაუბრუნდა. მას შემდეგ, განსაკუთრებით ბათუმი, სწრაფად განვითარდა ტურისტულ და კაზინოების დესტინაციად, ხოლო მთიანი რაიონები თანდათან ლაშქრობისა და მთის აგროტურიზმის მიმართულებით წარმოჩინდა.

- Advertisement -

რა ნახოთ

გონიო-აფსაროსის ციხე

ბათუმის სიახლოვეს, სოფელ გონიოსთან მდებარე ეს რომაული ხანის ციხე მოგვიანებით ბიზანტიელებმა და ოსმალებმა ააშენეს ხელახლა; დღეს აქ შემორჩენილია კედლები, კოშკები და სხვადასხვა პერიოდის გათხრილი საძირკვლები. ეს ერთ-ერთი ყველაზე ძველი დოკუმენტირებული ძეგლია რეგიონში და დაცული სტატუსით სარგებლობს.

ბათუმის ძველი ქალაქი და ბულვარი

ისტორიული ცენტრი მე-19 საუკუნის რუსული პერიოდის არქიტექტურას აერთიანებს სანაპირო პრომენადთან — ბათუმის ბულვართან, რომელიც ხრეშნარევი პლაჟის გასწვრივ რამდენიმე კილომეტრზეა გაწელილი. საღამოობით აქ ხალხმრავლობას იწვევს მომღერალი შადრევნები, მოძრავი ქანდაკება „ალი და ნინო“ და ევროპის მოედნის კაფეები.

მტირალას ეროვნული პარკი

ბათუმის უკანასკნელ ამაღლებულ ნაწილში მდებარე მტირალა საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ნალექიანი ადგილია და იცავს ხშირ კოლხურ ტყეს, ჩანჩქერებსა და მონიშნულ სალაშქრო ბილიკებს. პარკს იცავს დაცული ტერიტორიების სააგენტო, რომელიც პარკის შესასვლელთან ვიზიტორთა ინფრასტრუქტურას უზრუნველყოფს.

მახუნცეთის ჩანჩქერი და თაღოვანი ხიდი

კედისკენ მიმავალ გზაზე მდინარეზეა გადებული ქვის თაღოვანი ხიდი, რომელსაც ხალხში დედოფალ თამარის ეპოქას უკავშირებენ და რომელიც ფართო ჩანჩქერის გვერდით მდებარეობს. ეს არის ერთ-ერთი რამდენიმე თაღოვანი ხიდიდან, რომლებიც აჭარის მთიანეთშია გაფანტული, და შიდა მარშრუტის სტანდარტული გაჩერების წერტილი.

გოდერძის უღელტეხილი და ხულოს მთიანეთი

ხულოდან მომავალი გზა ტყეში და ალპურ მდელოებში ადის, 2000 მეტრზე მაღლა მდებარე გოდერძის უღელტეხილისკენ, პატარა სოფლების, ხულოს საბაგიროსა და ზამთარში მოქმედი მოკრძალებული სამთო-სათხილამურო ბაზის გავლით. მარშრუტი ჩვეულებრივ გაზაფხულის ბოლოდან შემოდგომამდეა ღია; დამოუკიდებლად მგზავრობამდე რეკომენდებულია გზის მდგომარეობის გადამოწმება.

- Advertisement -

ურეკისა და ქობულეთის პლაჟები

ბათუმის ჩრდილოეთით მდებარე ქობულეთი და ურეკი უფრო ზომიერი, არაღრმა პლაჟებით გამოირჩევა, რაც ოჯახებისთვის ხდის მათ მოსახერხებელს; ურეკი ადგილობრივებში განსაკუთრებით ცნობილია მუქი, მაგნეტიტით მდიდარი ქვიშით.

როგორ მივაღწიოთ

თბილისიდან აჭარამდე რიქოთის უღელტეხილის ავტომაგისტრალით მიდის გზა — დიდუბის სადგურიდან კერძო ავტომობილით ან მარშრუტკით მგზავრობა დაახლოებით 5 საათ 30 წუთს გრძელდება. საქართველოს რკინიგზა თბილისი-ბათუმის მიმართულებით დღის და ღამის მატარებლებს უშვებს, გზა 5-6 საათს სჭირდება; განრიგი საქართველოს რკინიგზის საიტზეა ხელმისაწვდომი. ქუთაისიდან ბათუმამდე სანაპირო ავტომაგისტრალით გზა დაახლოებით 2 საათ 20 წუთს სჭირდება როგორც საკუთარი მანქანით, ისე მარშრუტკით, ხოლო თავად ბათუმიდან აჭარის სანაპირო და მთის ღირსშესანიშნაობები 20 წუთიდან 2 საათამდე ხანგრძლივობის ექსკურსიებია. გზის მდგომარეობა, განსაკუთრებით გოდერძის მარშრუტზე და ზამთრის ამინდის შემდეგ, შესაძლებელია შეამოწმოთ GTour-ის გზების სტატუსის გვერდზე ან საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტში.

როდის წავიდეთ

აჭარას სანაპიროზე თბილი, ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი აქვს. საზღვაო სეზონი ივნისიდან სექტემბრამდე გრძელდება, ივლისი და აგვისტო კი ბათუმში, ქობულეთსა და ურეკში ყველაზე თბილი და ყველაზე დატვირთული თვეებია. გაზაფხული და შემოდგომა უფრო მოსახერხებელია მთიანი რეგიონების მოსანახულებლად, როდესაც გოდერძის უღელტეხილი და ხულო-კედას გზა თოვლისგან თავისუფალია და სალაშქრო პირობები მტირალასა და მთიანეთში ყველაზე კომფორტულია.

სად დავრჩეთ და რა ვჭამოთ

ბათუმი რეგიონში ყველაზე ფართო არჩევანს გვთავაზობს საცხოვრებელი ადგილების კუთხით — ბუტიკ-სასტუმროებიდან საერთაშორისო ქსელებამდე. დადასტურებულ ვარიანტებს შორისაა Mziuri Gardens, Le Port Boutique Apart Hotel, Hotel Retro, Next Green, Piazza Epigraph და Wyndham Batumi. რეგიონში ტურებისა და ღონისძიებების დაგეგმვისთვის GTour-ის რეესტრში ასევე მოცემულია Jeo Event და Visit Adjara სასტუმროებისა და რესტორნების გვერდით; GTour-ის დადასტურებული რეესტრი დამატებით ობიექტებსაც მოიცავს როგორც ბათუმის სანაპიროზე, ისე მთიან რეგიონებში. ფართო რეკომენდაციებისთვის იხილეთ GTour-ის საუკეთესო ადგილების და დანიშნულების ადგილების გზამკვლევები.

პრაქტიკული ინფორმაცია

ვალუტა, როგორც მთელ საქართველოში, ასევე აჭარაშიც, ლარია, ავტონომიური რესპუბლიკისთვის ცალკე ვიზა თუ შესვლის ფორმალობა არ მოქმედებს. ინგლისურენოვანი აბრები და მენიუები ბათუმში ჩვეულებრივია, თუმცა მთის სოფლებში — კედაში, შუახევსა და ხულოში — ბევრად იშვიათია, სადაც ქართული, ზოგან კი თურქულიც, უფრო გამოსადეგია. რეგიონის მოსახლეობაში არიან როგორც ქრისტიანი, ისე მუსლიმი ქართველები, განსაკუთრებით მთიანეთში, ამიტომ მეჩეთების ან სოფლის ეკლესიების მონახულებისას თავშეკავებული ჩაცმულობა ფასდება. მობილური კავშირი სანაპიროზე საიმედოა, ხოლო გოდერძის უღელტეხილთან, მაღალმთიან ნაწილებში, არასტაბილურია.

ხშირად დასმული კითხვები

• აჭარა და ბათუმი ერთი და იგივეა? არა. ბათუმი აჭარის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქია, თუმცა რეგიონი ასევე მოიცავს სანაპირო ქალაქებს ქობულეთსა და ურეკს და მთიან მუნიციპალიტეტებს — კედას, შუახევსა და ხულოს.
• საჭიროა თუ არა ცალკე ვიზა ან ნებართვა აჭარისთვის? არა. აჭარა საქართველოს შემადგენლობაში შემავალი ავტონომიური რესპუბლიკაა და მოქმედებს საქართველოს სტანდარტული შესვლის წესები, დამატებითი ფორმალობების გარეშე.
• უსაფრთხოა თუ არა აჭარა მოგზაურებისთვის? აჭარა ზოგადად უსაფრთხო რეგიონად ითვლება, მათ შორის ბათუმის ტურისტული ზონები და მთის გზები, თუმცა ისეთი მარშრუტები, როგორიცაა გოდერძის უღელტეხილი, ცუდ ამინდში სიფრთხილეს მოითხოვს.
• რომელია საუკეთესო დრო შავ ზღვაში საბანაოდ? საცურაო სეზონი დაახლოებით ივნისიდან სექტემბრამდე გრძელდება, ზღვის ყველაზე თბილი ტემპერატურა ივლის-აგვისტოშია.
• შესაძლებელია თუ არა თურქეთის სასაზღვრო ქალაქ სარფის მოსანახულებლად წასვლა? დიახ, სარფი სანაპირო გზაზე, ბათუმიდან ახლოს მდებარეობს და სანაპირო ექსკურსიის ნაწილად შეიძლება მოინახულოთ, თუმცა თურქეთში გადასასვლელად სტანდარტული სასაზღვრო ფორმალობებია საჭირო.
• გოდერძის უღელტეხილის გზა ჩვეულებრივი მანქანით გასავლელია? მშრალ ზაფხულისა და ადრეული შემოდგომის პირობებში ჩვეულებრივ გასავლელია, თუმცა ზოგი მონაკვეთი დაუასფალტებელი და ციცაბოა, თოვლის შემდეგ კი უღელტეხილი ხშირად იკეტება ან ძნელად გასავლელი ხდება, ამიტომ წინასწარ გადამოწმება რეკომენდებულია.
• მართლა მაგნეტურია ურეკის შავი ქვიშა? ურეკის ქვიშაში მაღალია მაგნეტიტის შემცველობა, რაც მის მუქ ფერსა და მსუბუქ მაგნეტურ თვისებას განაპირობებს — ეს თვისება დიდი ხანია ადგილობრივად პლაჟის რესურსის სახით არის წარმოჩენილი.
• რამდენი დღე დავგეგმო აჭარისთვის? ორი-სამი დღე საკმარისია ბათუმის ძველი ქალაქის, ბულვარის, გონიოსა და მტირალას ერთდღიანი ვიზიტისთვის და კედას ან ხულოს მთიანეთში სულ მცირე ნახევარდღიანი ექსკურსიისთვის; ერთი კვირა უფრო სრულ მთიან მარშრუტს იძლევა.
• შესაძლებელია სანაპიროსა და მთიანეთის ერთ დღეში გაერთიანება? შესაძლებელია დილით სანაპიროზე ყოფნა შემდეგ ახლომდებარე მთიანეთში, კედასთან, შუადღისთვის გადასვლა, თუმცა ხულოსა და გოდერძის უღელტეხილამდე კომფორტულად მისასვლელად, როგორც წესი, ცალკე დღეა საჭირო.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Ajara