აბასთუმანი — საიმპერატორო კურორტი და ვარსკვლავთა სავანე სამცხე-ჯავახეთში

მიმოხილვა

აბასთუმანი მცირე საკურორტო დასახლებაა სამცხე-ჯავახეთში, მცირე კავკასიონის ვიწრო ხეობაში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1300 მეტრ სიმაღლეზე. თბილისიდან გზით დაახლოებით 3 საათი და 55 წუთია საჭირო, ქუთაისიდან — 4 საათი და 10 წუთი, ბათუმიდან კი — 5 საათი და 55 წუთი. დასახლებაში მუდმივად ათასამდე ადამიანი ცხოვრობს, თავად კურორტი კი ფიჭვისა და ნაძვის ხშირ ტყეში, ოცხისწყლის გასწვრივ მდებარეობს — ადგილი, რომელიც მე-19 საუკუნიდან ფასდება სუფთა მთის ჰაერით, გოგირდოვანი მინერალური წყაროებით და შედარებით რბილი მიკროკლიმატით.

აბასთუმანი საინტერესოა რამდენიმე იშვიათად შეხვედრილი ნიშნის ერთობლიობით — აქაა გვიანი რუსული საიმპერატორო პერიოდის არქიტექტურა, უკავშირდება რომანოვების დინასტიის ბოლო თაობას, აქვე მუშაობს საბჭოთა პერიოდში დაარსებული ასტროფიზიკური ობსერვატორია და დღემდე შემორჩენილია, თუმცა მცირე მასშტაბით, საბალნეოლოგიო ტრადიცია. ბორჯომს, ახალციხესა და ვარძიას შორის მოგზაურობისას აბასთუმანი შესაძლებელია იყოს წყნარი შესვენება — კურორტი, რომელიც ოდესღაც საიმპერატორო კარის წევრებს იზიდავდა, დღეს კი ძირითადად მოტურისტე მოსიარულეებს, ვარსკვლავთმზერველებსა და მინერალური აბანოების სტუმრებს ემსახურება.

ისტორია

სახელწოდება „აბასთუმანი” ზოგადად მომდინარეობს ქართული სიტყვიდან „აბანო”, რაც გოგირდის წყაროებზე მიუთითებს — ადგილობრივად ამ წყლებით სარგებლობდნენ ბანაობისთვის სულ ცოტა შუა საუკუნეებიდან. წყაროებმა გარედან ყურადღება ფაქტობრივად არ მიიქციეს რუსული იმპერიის პერიოდამდე, როდესაც ექიმებმა ხეობის ტყისა და თბილი მინერალური წყლების გამოყენება სასუნთქი სისტემის დაავადებების სამკურნალოდ დაიწყეს რეკომენდაციად.

1890-იან წლებში დიდი მთავარი გიორგი ალექსანდროვიჩი, მომავალი იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის უმცროსი ძმა და რამდენიმე წლის განმავლობაში რუსეთის ტახტის მემკვიდრე, ტუბერკულოზის სამკურნალოდ აბასთუმანში გაგზავნეს, სადაც მისთვის რეზიდენციით სამკვიდრებელი აშენდა. იმავე ათწლეულში ახლომახლო აიგო ეკლესია ქართული ხუროთმოძღვრების სტილში, რომლის კედლის მხატვრობა რუსი მხატვრის მიხეილ ნესტეროვის ავტორობას მიეწერება. დიდი მთავარი აბასთუმანში 1899 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც კურორტმა საიმპერატორო მფარველობის ნაწილი დაკარგა, თუმცა შეინარჩუნა რეპუტაცია კლიმატური მკურნალობის ცენტრად.

- Advertisement -

საბჭოთა ხელისუფლების დროს აბასთუმანი შემდგომ განვითარდა, როგორც საბალნეოლოგიო და კლიმატური საკურორტო ცენტრი — აშენდა სანატორიუმები სასუნთქი და სხვა დაავადებების მქონე პაციენტებისთვის. 1932 წელს ქართველმა ასტრონომმა ევგენი ხარაძემ ხელი შეუწყო კანობილის მთის ფერდობზე, ქალაქს ზემოთ, იმ ობსერვატორიის დაარსებას, რომელიც მოგვიანებით აბასთუმანის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის სახელით გახდა ცნობილი — ადგილის არჩევისას გადამწყვეტი აღმოჩნდა მთის მკაფიო ცა. ობსერვატორია საბჭოთა პერიოდის განმავლობაში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფარგლებში ფუნქციონირებდა და დღესაც, შემცირებული მასშტაბით, მოქმედებს. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ კურორტის დიდი სანატორიული ინფრასტრუქტურა დაკნინდა, თუმცა მთლიანად სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში, მათ შორის ახლომახლო ბორჯომ-ხარაგაულის მიდამოებში, ტურისტული ინტერესი ხელახლა იზრდება.

რა ნახოთ

• აბასთუმანის ასტროფიზიკური ობსერვატორია — 1932 წელს ევგენი ხარაძის მიერ დაარსებული, კანობილის მთაზე მდებარე ობსერვატორია ათწლეულების განმავლობაში საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთ მთავარ ასტრონომიულ კვლევით სადგურად ითვლებოდა. რამდენიმე ისტორიული ტელესკოპის გუმბათი დღემდეა შემორჩენილი და მათთან მისვლა ფეხით ან ძველი საბაგირო გზის მარშრუტით შეიძლება. ვიზიტები არაფორმალურია და პერსონალის ხელმისაწვდომობაზეა დამოკიდებული, ამიტომ წინასწარ გიდის დაჯავშნაა რეკომენდებული.
• წმინდა გიორგის ეკლესია — 1890-იან წლებში დიდი მთავარი გიორგი ალექსანდროვიჩისთვის აშენებული ეკლესია აერთიანებს ქართულ საეკლესიო ფორმებსა და მხატვრობას, რომელიც მიხეილ ნესტეროვს მიეწერება. ის დგას ყოფილი რეზიდენციის ახლოს და კურორტის საიმპერატორო პერიოდის ერთ-ერთი კარგად შემორჩენილი ძეგლია. ეკლესიაში დღესაც წირვა-ლოცვა ტარდება.
• დიდი მთავრის ყოფილი სამკვიდრებელი — გიორგი ალექსანდროვიჩისთვის აშენებული რეზიდენციისა და მისი პარკის ნაშთები ნიშნავს იმ ადგილს, სადაც რუსეთის ტახტის მემკვიდრემ თავისი ბოლო წლები გაატარა. ორიგინალური ინტერიერი თითქმის არაფერია შემორჩენილი, მაგრამ ტერიტორიის გეგმარება XIX საუკუნის კურორტის მასშტაბს აჩვენებს. ადგილი საუკეთესოდ ეკლესიასთან ერთად აღიქმება.
• მინერალური აბანოები და სანატორიუმის პარკი — აბასთუმანის გოგირდოვანი წყაროები, კურორტის განვითარების თავდაპირველი მიზეზი, დღესაც კვებავს მცირე საბალნეოლოგიო დაწესებულებას. გარშემო გაშენებული ფიჭვნარი პარკი, რომელიც XIX საუკუნეში სანატორიუმის პაციენტებისთვის მოეწყო, მდინარის გასწვრივ ჩრდილიან სასეირნო ბილიკებს გთავაზობთ.

როგორ მივიდეთ

თბილისიდან აბასთუმანში მთავარი გზით, ხაშურისა და ახალციხის გავლით მიდის, რაც დაახლოებით 3 საათი და 55 წუთი სჭირდება; პირდაპირი მარშრუტკები აბასთუმანში შეზღუდულია, ამიტომ მოგზაურთა უმეტესობა ახალციხემდე მარშრუტკით ან კერძო ტრანსფერით მიდის და დარჩენილ მონაკვეთს ადგილობრივი ტაქსით ან მინი-ავტობუსით აგრძელებს. ქუთაისიდან მარშრუტი ზესტაფონისა და ახალციხის გავლით გადის, დაახლოებით 4 საათი და 10 წუთი მანქანით. ბათუმიდან მოგზაურობა, დაახლოებით 5 საათი და 55 წუთი, ან ქობულეთ-ხულოს მთის გზას მოსდევს, ან ახალციხის გავლით უფრო გრძელ მარშრუტს, სეზონისა და გზის პირობების მიხედვით; მთის მონაკვეთებზე ამინდის გამო სირთულეები ხშირია, ამიტომ გამგზავრებამდე გზის მდგომარეობის გადამოწმება მიზანშეწონილია. რეგულარული სამგზავრო სარკინიგზო მიმოსვლა უშუალოდ აბასთუმანამდე არ არსებობს; მატარებლით ჩამსვლელები ჩვეულებრივ თბილისიდან ან ქუთაისიდან აგრძელებენ გზას ავტომობილით. GTour გთავაზობთ კერძო ტრანსფერებსა და გიდით თანხლებულ ერთდღიან ტურებს ინგლისურენოვანი მძღოლ-გიდით თბილისიდან, ქუთაისიდან ან ბათუმიდან.

როდის წავიდეთ

აბასთუმანის ტყიანი განლაგება ზაფხულის ტემპერატურას მტკვრის ხეობასთან შედარებით შესამჩნევად აკლებს, რის გამოც ივნისიდან სექტემბრამდე პერიოდი ყველაზე კომფორტულია სასეირნოდ და ობსერვატორიისა და ეკლესიის მოსანახულებლად. გვიანი გაზაფხული და ადრეული შემოდგომა ნაკლები ვიზიტორითა და სასიამოვნო ამინდით გამოირჩევა გარშემო გორაკებისთვის. ზამთარში თოვლი მოდის და ქალაქს ზემოთ მოკრძალებული სათხილამურო ტრადიცია ფუნქციონირებს; ამ სეზონზე მთის გზები წინასწარ უნდა გადამოწმდეს, რადგან პირობები მცირე კავკასიონში სწრაფად იცვლება.

სად დავრჩეთ და ვივახშმოთ

აბასთუმანში საცხოვრებელი ადგილები შეზღუდულია და წინასწარი დაჯავშნაა რეკომენდებული. Eikon Apartments ვერიფიცირებული საოჯახო სასტუმროს ვარიანტია, რომელიც უბრალო, თვითმომსახურების ტიპის საცხოვრისს გთავაზობთ ცენტრთან ახლოს. საკვებისთვის Ifani ვერიფიცირებული გასტრონომიული ადგილია, სადაც სამცხე-ჯავახეთის რეგიონული კერძები მზადდება. GTour-ის ვერიფიცირებულ სიაში ჩამოთვლილია სხვა სასტუმროები, საოჯახო სასტუმროები და რესტორნები აბასთუმანისა და მიმდებარე რეგიონისთვის, რომელთა კერძო მარშრუტზე კომბინირებაც შესაძლებელია.

პრაქტიკული ინფორმაცია

ხეობაში მობილური კავშირი შეიძლება სუსტი იყოს, ინგლისურენოვანი აღნიშვნები კი ძირითად ღირსშესანიშნაობებს გარეთ შეზღუდულია, ამიტომ გიდის ან, სულ მცირე, ქართულენოვანი მძღოლის დაქირავება სასარგებლოა. მინერალური აბანოების სამუშაო საათები სეზონის მიხედვით იცვლება, პატარა შენაძენებისთვის კი ადგილობრივად ნაღდი ფულია სასურველი. მოხვეული მთის გზები, განსაკუთრებით ბათუმიდან ხულოს გავლით, წვიმისა და თოვლის შემდეგ დამატებით სიფრთხილეს მოითხოვს. აბასთუმანი კარგად ერწყმის ახალციხის რაბათის ციხესთან ან ბორჯომ-ხარაგაულის მიდამოებთან ერთდღიან კერძო ტურში.

- Advertisement -

ხშირად დასმული კითხვები

რით არის ცნობილი აბასთუმანი?
აბასთუმანი ცნობილია თავისი გოგირდოვანი მინერალური წყაროებით და ფიჭვნარი ტყის კლიმატით, დიდი მთავარ გიორგი ალექსანდროვიჩთან კავშირით და 1932 წელს დაარსებული ასტროფიზიკური ობსერვატორიით.

არის თუ არა აბასთუმანი ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ნაწილი?
აბასთუმანი მდებარეობს ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის მახლობლად, მაგრამ მის საზღვრებს გარეთ; დაცული ტერიტორიების სააგენტოს მიერ მართული პარკი და აბასთუმანი ერთ მოგზაურობაში ადვილად შეიძლება გაერთიანდეს.

შესაძლებელია თუ არა ასტროფიზიკური ობსერვატორიის მონახულება?
ობსერვატორიის ტერიტორიისა და ისტორიული ტელესკოპის გუმბათების მონახულება ჩვეულებრივ შესაძლებელია, თუმცა ეს პერსონალის ხელმისაწვდომობაზეა დამოკიდებული, ამიტომ წინასწარ გიდთან ან ტურის ოპერატორთან დაკავშირება რეკომენდებულია.

ღიაა თუ არა გოგირდის აბანოები საზოგადოებისთვის?
ორიგინალური მინერალური წყაროების გამოყენებით მომუშავე საბალნეოლოგიო დაწესებულება სეზონურად დღესაც ფუნქციონირებს, სთავაზობს ბანაობის იმ პროცედურებს, რომლებმაც პირველად მე-19 საუკუნეში მიიზიდეს კურორტში სტუმრები.

რა დაშორებითაა აბასთუმანი ბორჯომიდან?
აბასთუმანი ბორჯომიდან გზით დაახლოებით 25-30 კილომეტრშია, რაც სამცხე-ჯავახეთის გორაკებში დაახლოებით 40 წუთიან გზას წარმოადგენს, რის გამოც ორივეს ერთ დღეში ადვილად მოინახულებთ.

არის თუ არა აბასთუმანში სათხილამურო ტრასა?
ქალაქს ზემოთ ზამთარში მოკრძალებული, უბრალო სათხილამურო ფერდობი მუშაობს, რომელსაც ძირითადად ადგილობრივები იყენებენ და არა უცხოელი მოთხილამურეები; ის მოკრძალებულია საქართველოს უფრო დიდ კურორტებთან, ბაკურიანსა და გუდაურთან შედარებით.

რა მოუვიდა დიდი მთავრის სამკვიდრებელს?
დიდი მთავარი გიორგი ალექსანდროვიჩი აბასთუმანში 1899 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მისმა სამკვიდრომ საიმპერატორო მფარველობა დაკარგა; ტერიტორია და მიმდებარე ეკლესია შემორჩენილია, თუმცა რეზიდენციის ორიგინალური ინტერიერი თითქმის არაფერია დარჩენილი.

არსებობს თუ არა საზოგადოებრივი ტრანსპორტი თბილისიდან აბასთუმანამდე?
ხშირი პირდაპირი მარშრუტკა თბილისიდან არ არსებობს; მოგზაურთა უმეტესობა ახალციხემდე მარშრუტკით ან საზიარო ტაქსით მიდის და იქიდან ბოლო მონაკვეთისთვის ადგილობრივ ტრანსპორტს ეძებს, ან წინასწარ კერძო ტრანსფერს ჯავშნის.

რომელი სეზონია საუკეთესო აბასთუმანის მოსანახულებლად?
ზაფხული, ივნისიდან სექტემბრამდე, ზოგადად ყველაზე კომფორტულ სეზონად მიიჩნევა, დაბლობ საქართველოსთან შედარებით ტყის გრილი ტემპერატურის გამო, თუმცა გვიანი გაზაფხული და ადრეული შემოდგომაც კარგ პირობებს სთავაზობს ნაკლები ვიზიტორით.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Abastumani