ერთადერთი კარიბჭე
დიდი კავკასიონი შავი ზღვიდან კასპიისკენ უწყვეტად 1200 კილომეტრზე გადაჭიმულა. მთელ ამ მანძილზე მანქანით გადასასვლელი მხოლოდ ორი გზა არსებობს: ერთი — სანაპირო ზოლი დაღესტანში, შორს აღმოსავლეთით, მეორე კი — დარიალის ხეობა, სადაც მდინარე თერგმა სტეფანწმინდის ჩრდილოეთით მთებში ვიწრო გასასვლელი გამოკვეთა. ვინც დარიალს აკონტროლებდა, ის სტეპსა და ახლო აღმოსავლეთს შორის მოძრაობასაც აკონტროლებდა. სტრაბონს ეს ადგილი ახსენებს, სპარსელებმა კედლით გამაგრეს, ქართველმა მეფეებმა კი არაერთხელ დაიცვეს, დაკარგეს და ისევ დაიბრუნეს.
მაგრამ დარიალი უბრალოდ გასასვლელია. სამხრეთიდან იქამდე მისასვლელად ჯერ არაგვის ხეობიდან ამოსვლა და წყალგამყოფის — ჯვრის უღელტეხილის — გადალახვაა საჭირო. გადმოცემით, უღელტეხილზე მდგარი ჯვარი XII საუკუნეში მეფე დავით აღმაშენებელმა დადგა, და სწორედ მისი სახელით უწოდეს ადგილს ეს სახელწოდება.
სამი მშენებელი
ქართველებმა ეს ბილიკი გზად აქციეს. რუსებმა, რომლებიც 1801 წელს მოვიდნენ, აქ ნამდვილი გზა გაიყვანეს — საქართველოს სამხედრო გზა 1810-იან და 1860-იან წლებში გაკეთდა, რათა ჯარები სამხრეთისკენ გადაეყვანათ. მას სერპანტინები, საყრდენი კედლები და ციხე-სიმაგრეებისა თუ საფოსტო სადგურების ჯაჭვი ჰქონდა. ამ გზით გაემგზავრნენ პუშკინი, ლერმონტოვი და ტოლსტოი — სამივემ მასზე წერილობითი კვალი დატოვა. საბჭოთა პერიოდში გზა გააფართოვეს, დააასფალტეს და გვირაბებიც გაჭრეს, ხოლო უღელტეხილის ძირას გუდაურის სათხილამურო კურორტი ააშენეს. დღევანდელი გზა უკვე მესამე გამოცემაა, თუმცა ის ჯერ კიდევ პირველივე ბილიკს მისდევს.
რას ნახავთ ამაღლებისას
თბილისიდან გზა მცხეთის გავლით არაგვის გასწვრივ ანანურამდე მიდის, შემდეგ ზრდილის წყალსაცავთან ავლით მაღლდება. ფშაური ანუ შავი და თეთრი არაგვების შესართავი სოფელი — ფასანაური — ამ მარშრუტზე ბოლო ნამდვილი დასახლებული პუნქტია, სადაც ორი ფერის მდინარის ნაკადი ერთმანეთის გვერდით მართლაც ჩანს. შემდეგ ხეობა ვიწროვდება, ტყე წყდება, და გზა ღია მთის ფერდობზე სერპანტინებად იკლაკნება გუდაურამდე, რომელიც 2200 მეტრზეა.
კურორტის ზემოთ მდებარეობს მეგობრობის მონუმენტი — 1983 წელს აგებული რკინაბეტონის დამრგვალებული სათვალთვალო პლატფორმა, რომლის შიდა კედლები საბჭოთა-ქართული მოზაიკით არის დახატული. მოზაიკას ნუ მიაქცევთ ყურადღებას, უბრალოდ რკინის მოაჯირთან მივედით — ეშმაკის ხეობისკენ გადაშლილი ხედი მთელ გზაზე ყველაზე ლამაზია. რამდენიმე კილომეტრში ჯვრით მონიშნული უღელტეხილის მწვერვალია, შემდეგ კი გრძელი დაღმასვლა სტეფანწმინდისკენ იწყება, სადაც წინ ყაზბეგი იშლება.
სეზონები
უღელტეხილი მთელი წლის განმავლობაშია ღია და ყოველდღიურად იწმინდება, თუმცა დეკემბრიდან მარტამდე მძიმე თოვლმა შეიძლება რამდენიმე საათით ჩაკეტოს გზა — ამიტომ ზამთარში თბილისიდან ადრე გასვლაა საჭირო და იმასაც უნდა შეეგუოთ, რომ მთები საკუთარ განრიგს იცავს. მაისში გზისპირა ფერდობები გარეულ ყვავილებს იფარავს, ხოლო ოქტომბერში გუდაურის ქვემოთ არსებული არყნარები ოქროსფერად იფერება.
ნახეთ GTour-თან ერთად
უღელტეხილი ყაზბეგის ერთდღიანი ტურისა და ორდღიანი მთის მოგზაურობის ხერხემალია; ზამთარში კი ის სწორედ ის გზაა, რომლითაც გუდაურის სათხილამურო ბილიკებამდე ადიხართ.
ხშირად დასმული კითხვები
- რა არის ჯვრის უღელტეხილი და რატომ არის მნიშვნელოვანი? ჯვრის უღელტეხილი საქართველოს სამხედრო გზის უმაღლესი წერტილია, რომელიც თბილისს ვლადიკავკაზთან აკავშირებს დიდი კავკასიონის გავლით. მას სახელი ეწოდა ჯვრის პატივსაცემად, რომელიც გადმოცემით XII საუკუნეში მეფე დავით აღმაშენებელმა დადგა, და სწორედ აქ გადის წყალგამყოფი, რომლის გადალახვის შემდეგაც დარიალის ხეობისკენ ეშვებით.
- რატომ არის დარიალის ხეობა ასეთი მნიშვნელოვანი ისტორიულად? დარიალის ხეობა, რომელიც მდინარე თერგმა სტეფანწმინდის ჩრდილოეთით გამოკვეთა, 1200 კილომეტრიანი დიდი კავკასიონის მხოლოდ ორი სავალი გზიდან ერთ-ერთია, მეორე კი დაღესტნის სანაპირო ზოლია. ვინც მას აკონტროლებდა, სტეპსა და ახლო აღმოსავლეთს შორის მოძრაობასაც აკონტროლებდა, ამიტომ ის სტრაბონმაც ახსენა, სპარსელებმაც გაამაგრეს და ქართველმა მეფეებმაც არაერთხელ იომეს მასზე.
- ვინ და როდის ააშენა საქართველოს სამხედრო გზა? გზა სამ ეტაპად, სამი სხვადასხვა ძალის მიერ აშენდა. ჯერ ქართველებმა გაიყვანეს ბილიკი, შემდეგ რუსებმა, რომლებიც 1801 წელს მოვიდნენ, 1810-იან და 1860-იან წლებში ნამდვილი გზა გააკეთეს სერპანტინებით, საყრდენი კედლებითა და ციხე-სიმაგრეებით, ხოლო მოგვიანებით საბჭოთა ხელისუფლებამ გააფართოვა, დააასფალტა და გვირაბები გაჭრა, ამავე დროს გუდაურის სათხილამურო კურორტიც ააშენა უღელტეხილთან ახლოს.
- რა ღირსშესანიშნაობებს ვნახავ თბილისიდან უღელტეხილამდე მგზავრობისას? მარშრუტი მცხეთას გადის, არაგვის გასწვრივ ანანურამდე მიდის და ზრდილის წყალსაცავთან ავლით მაღლდება. შემდეგ აღწევთ ფასანაურს, ბოლო ნამდვილ სოფელს, სადაც შავი და თეთრი არაგვის მდინარეების შესართავი კარგად ჩანს, ხოლო ამის შემდეგ ხეობა ვიწროვდება და გზა გუდაურამდე ადის, რომელიც 2200 მეტრზეა.
- რა არის მეგობრობის მონუმენტი და ღირს თუ არა იქ გაჩერება? მეგობრობის მონუმენტი გუდაურის ზემოთ 1983 წელს აგებული რკინაბეტონის დამრგვალებული სათვალთვალო პლატფორმაა, რომელიც საბჭოთა-ქართული მოზაიკითაა დახატული. მოზაიკას შეგიძლიათ ნუ მიაქციეთ ყურადღება, მაგრამ მისი მოაჯირიდან ეშმაკის ხეობისკენ გადაშლილი ხედი მთელ გზაზე საუკეთესოდაა მიჩნეული.
- ღიაა თუ არა ჯვრის უღელტეხილი მთელი წლის განმავლობაში? დიახ, უღელტეხილი მთელი წელი ღიაა და ყოველდღე იწმინდება, თუმცა დეკემბრიდან მარტამდე მძიმე თოვლმა შეიძლება რამდენიმე საათით ჩაკეტოს გზა. ზამთარში რეკომენდებულია თბილისიდან ადრე გასვლა, მაისში გზისპირას გარეული ყვავილები ყვავის, ხოლო ოქტომბერში გუდაურის ქვემოთ არსებული არყნარები ოქროსფერად იფერება.
- როგორ შემიძლია ვეწვიო ჯვრის უღელტეხილს GTour-თან ერთად? უღელტეხილი GTour-ის ყაზბეგის ერთდღიანი ტურისა და ორდღიანი მთის მოგზაურობის ხერხემალია. ზამთარში ის ასევე ემსახურება როგორც გზა გუდაურის მთის ესკეიფ-ტურის ფარგლებში სათხილამურო ბილიკებამდე ასასვლელად.
ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — The Jvari pass: the road that took three empires to build
ნახეთ GTour-თან ერთად
ეს ადგილი შედის GTour-ის კერძო ტურებში — ინგლისურენოვანი გიდი, მძღოლი და შერჩეული სასტუმროები თქვენი უცხოელი სტუმრებისთვის:
GTour — Castle in Old Town-ის სამოგზაურო სააგენტო ძველ თბილისში. ყველა ტური · WhatsApp +995 577 416 314