ალავერდი: ტაძარი, რომელსაც 500 წელი ევროპაში არაფერი გასცდენია სიმაღლით

ალავერდს შორიდან ხედავ. ალაზნის ველის ვაკეზე, თელავიდან ოცი კილომეტრში, ვენახებისა და ალვის ხეების ზემოთ მარტოდმარტო აღმართულია ღია ფერის გუმბათი — ტაძრის გუმბათი, რომელიც დაახლოებით 1010 წელს დასრულებისას საქართველოში ყველაზე მაღალი ნაგებობა იყო და ალბათ ქრისტიანულ სამყაროშიც ერთ-ერთი ყველაზე მაღალთაგანი. მაშინ ჯერ არც შარტრისა და არც კიოლნის ტაძრების მშენებლობა დაწყებულა. ხუთი საუკუნის განმავლობაში საქართველოში მასზე მაღალი არაფერი აშენებულა.

ვინ ააშენა

წმინდა გიორგის სახელობის ტაძარი აღმართა კახეთის მეფემ კვირიკე III-მ, VI საუკუნის იმ მონასტრის ადგილას, რომელიც დააარსა იოსებ ალავერდელმა — ერთ-ერთმა ცამეტი ასურელი მამიდან, რომლებმაც საქართველოში მონაზვნობა დანერგეს. კახეთი იმ დროს დამოუკიდებელი სამეფო იყო, და ალავერდი მისი ძალაუფლების დეკლარაცია გახდა: გრანდიოზული მასშტაბის სამნავიანი ტაძარი, გარედან მკრთალი, შიგნით კი ცის მიმართულებით ავარდნილი, ბარაბნითა და გუმბათით, რომლის მოცულობასაც იატაკიდან თვალი ვერ ეტევა. მიწისძვრებმა გუმბათი ორჯერ ჩამოანგრია, სპარსეთის ლაშქარმა ცეცხლი წაუკიდა, თემურ-ლენგის ჯარისკაცებმა კი ცხენის საჯინიბოდ გამოიყენეს. ყოველ ჯერზე ტაძარი თავდაპირველ სიმაღლემდე აღადგინეს.

შიგნით

ტაძრის შიდა სივრცე თითქმის სადაა — XIX საუკუნეში შუა საუკუნეების ფრესკები შეთეთრდა, თუმცა ნაწილი მოგვიანებით გამოაჩინეს: XV საუკუნის ღვთისმშობლის გამოსახულება აფსიდში, წმინდანთა ფრაგმენტები სვეტებზე. ეს სიცარიელე სწორედ ტაძრის ძალაა. სივრცე იატაკიდან გუმბათამდე ორმოცდაათ მეტრს აღწევს, განათებულია მაღალი ფანჯრებიდან და ისეთი მდუმარეა, რომ სტუმრები ხშირად თავისდაუნებურად წყვეტენ საუბარს. იატაკში დაკრძალულნი არიან კახეთის მეფეები და დედოფლები. ციხე-გალავნის შიგნით, ტაძრის გარშემო, შემორჩენილია ბერების საძინებლების გალერეა, სამრეკლო, სატრაპეზო და სპარსეთის ხანის გუბერნატორის საზაფხულო სასახლის ნანგრევები.

ღვინო

ალავერდში XI საუკუნიდან აკეთებენ ღვინოს, და საბჭოთა პერიოდის შეწყვეტის შემდეგ ბერებმა ეს ტრადიცია 2006 წელს განაახლეს — იმავე, ძველ რუსულ სარდაფში, იმავე ქვევრებში, რომელთაგან ზოგი ათასი წლისაა. მათი რქაწითელი და საფერავი იყიდება მონასტრის სახელით და დეგუსტაცია შესაძლებელია კარიბჭესთან მოწყობილ დეგუსტაციის ოთახში — მონასტრის ღვინის გასინჯვა თავად მონასტრის ხედთან იშვიათი კახური გამოცდილებაა. სექტემბრის ბოლოს გამართული ალავერდობა მთელ რეგიონს კრებს ციხე-გალავნებთან ლოცვის, ვაჭრობისა და, რასაკვირველია, ღვინის კვირეულისთვის.

- Advertisement -

სიახლოვეს

ათი წუთის სავალზე სამხრეთით მდებარეობს იყალთო — ნანგრევებად ქცეული აკადემია, სადაც ლეგენდის თანახმად XII საუკუნეში სწავლობდა შოთა რუსთაველი, საქართველოს ეროვნული პოეტი. მისი ღვინის საწნახელების ეზო და ვაზით ნაკვეთი ქვები კახური მეღვინეობის სათავეებს წარმოადგენს. ალავერდთან ერთად ეს ადგილი დილის ექსკურსიისთვის საკმარისია, ხოლო ნაშუადღევი თელავსა და მის სასახლეს შეიძლება დაეთმოს.

GTour-თან ერთად

ალავერდითა და იყალთოთი იწყება თელავისა და კახეთის ერთდღიანი ტური, ასევე დიდი ღვინისა და მემკვიდრეობის ტურის პირველი დღე. ისინი რწყილობის ტურის მეორე დილასაც შეადგენენ.

ხშირად დასმული კითხვები

• რატომაა ალავერდის ტაძარი ისტორიულად ასე მნიშვნელოვანი? 1010 წლისთვის დასრულებული გუმბათით ის საქართველოში ყველაზე მაღალი ნაგებობა გახდა და ალბათ ქრისტიანულ სამყაროშიც ერთ-ერთი ყველაზე მაღალთაგანი იყო. სიმაღლის რეკორდი ხუთი საუკუნე შეინარჩუნა, ანუ შარტრისა და კიოლნის ტაძრების მშენებლობამდე დიდი ხნით ადრე.
• ვინ ააშენა ტაძარი და რა ადგილას? კახეთის მეფემ კვირიკე III-მ წმინდა გიორგის ტაძარი ააგო VI საუკუნის იმ მონასტრის ადგილას, რომელიც დააარსა იოსებ ალავერდელმა, ცამეტი ასურელი მამიდან ერთ-ერთმა. იმ დროს კახეთი დამოუკიდებელი სამეფო იყო, და ტაძარი მისი ძალის გამოხატულება გახდა.
• რა გადაუხდელა ალავერდს საუკუნეების განმავლობაში? გუმბათი მიწისძვრების დროს ორჯერ ჩამოინგრა, ტაძარი სპარსელებმა დაწვეს, ხოლო თემურ-ლენგის ჯარისკაცებმა საჯინიბოდ გამოიყენეს. ყოველთვის ის თავდაპირველ სიმაღლემდე აღდგენილა.
• რისი ნახვაა შესაძლებელი ტაძრის შიგნით? შიდა სივრცე თითქმის სადაა, XIX საუკუნეში ზედაპირზე შუა საუკუნეების ფრესკები შეთეთრდა, თუმცა ნაწილი მოგვიანებით გამოაჩინეს — მათ შორის XV საუკუნის ღვთისმშობლის გამოსახულება და წმინდანთა ფრაგმენტები. სივრცე იატაკიდან გუმბათამდე ორმოცდაათ მეტრს აღწევს, იატაკში კი კახეთის მეფეები და დედოფლები განისვენებენ.
• აგრძელებს თუ არა ალავერდი მეღვინეობას? დიახ, XI საუკუნიდან მოყოლებული ტრადიცია ბერებმა 2006 წელს საბჭოთა პერიოდის შეწყვეტის შემდეგ განაახლეს, იმავე სარდაფსა და ზოგჯერ ათასწლოვან ქვევრებში. მათი რქაწითელი და საფერავი მონასტრის სახელით იყიდება, ხოლო დეგუსტაცია კარიბჭესთან არსებულ ოთახშია შესაძლებელი.
• რა ფესტივალი იმართება ალავერდში? სექტემბრის ბოლოს ტარდება ალავერდობა — ფესტივალი, რომელიც მთელ რეგიონს კრებს მონასტრის კედლებთან ლოცვის, ვაჭრობისა და ღვინის კვირეულისთვის.
• რა ღირს ნახვა სიახლოვეს? ათი წუთის სავალზე მდებარე იყალთო — ნანგრევებად ქცეული აკადემია, სადაც ლეგენდის თანახმად XII საუკუნეში რუსთაველი სწავლობდა — ღვინის საწნახელების ეზოთი და ვაზით ნაკვეთი ქვებით კახური მეღვინეობის სათავეებად ითვლება. ალავერდთან ერთად დილის ექსკურსიისთვის საკმარისია, ხოლო თელავი და მისი სასახლე ნაშუადღევისთვის ვარგისია.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Alaverdi: a cathedral taller than anything built in Europe for 500 years