ბათუმის სამხრეთით, შავი ზღვის სანაპიროზე, გადაჭიმულია ვიწრო ზოლი — სანაპირო, გზა და სუბტროპიკული მწვანე სიმწვანე ზღვასა და აჭარის მთებს შორის. ეს ზოლი სრულდება სარფში, სადაც თურქეთის საზღვარი პირდაპირ პლაჟზე გადის. საზღვრამდე რამდენიმე კილომეტრით ადრე, პლაჟიდან მოშორებით, ხეხილის ბაღებს შორის დგას ნაცრისფერი ქვის ციხესიმაგრე — 900 მეტრი გალავანი, თვრამეტი კოშკი, ოთხი კარიბჭე, რომლებიც სწორკუთხა გეგმაში არიან გაწყობილი ისე, რომ მხოლოდ რომაულ ხელწერას შეიძლება ეკუთვნოდეს. მას გონიო ჰქვია და ის საქართველოში სრულ სიმაღლეზე შემორჩენილი ყველაზე ძველი სიმაგრეა.
აფსაროსი
რომაელები მას აფსაროსს უწოდებდნენ და ააშენეს ახალი წელთაღრიცხვის I საუკუნეში, საკუთარი სამყაროს შორეულ აღმოსავლეთ კიდეზე, რათა გაეკონტროლებინათ კოლხეთისკენ მიმავალი სანაპირო გზა და დაეთვალიერებინათ სპარსეთისკენ გამავალი მთის უღელტეხილები. პლინიუს უფროსი გარნიზონზე წერდა, ხოლო კაპადოკიის მმართველმა არიანემ, რომელმაც ციხე 131 წელს შემოავლო, ხუთი კოჰორტა, საბანაო და თეატრი აღწერა. გალავნის ქვეშ არქეოლოგებმა იპოვეს ყაზარმები, ჰიპოკაუსტიანი აბანოები, მოზაიკური იატაკები, წყალსადენები და ოქროს სამკაულების განძი — ცნობილი გონიოს განძი, რომელიც დღეს ბათუმის მუზეუმშია დაცული და მოწმობს, რომ იმპერიის ბოლო საზღვარზეც კი ოფიცრები კარგად ცხოვრობდნენ.
რომის შემდეგ ციხე ბიზანტიის ხელში გადავიდა, შემდეგ გენუელები ვაჭრობდნენ აქედან, ხოლო XVI საუკუნეში ოსმალებმა დაიპყრეს და სამი საუკუნე ფლობდნენ — აღადგინეს კოშკები, ააშენეს მეჩეთი და ციხე თავიანთი აჭარის ადმინისტრაციულ ცენტრად აქციეს. 1878 წელს გონიო რუსეთმა დაიკავა, რის შემდეგაც ციხემ თანდათან დაკარგა მნიშვნელობა. დღეს, სიარულისას, რომაული გეგმა, ბიზანტიური და ოსმალური კედლები და ერთი საუკუნის ბალახია შენარჩუნებული.
მოციქული
ციხის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში, პატარა ნავშენის ქვეშ, არის საფლავი, რომელსაც წმინდა მატათას — იუდას ადგილმონაცვლედ არჩეული მოციქულის — სამარხად მიიჩნევენ. ერთი გადმოცემით, მან კოლხეთში იქადაგა და აფსაროსში დაკრძალეს. ეს ტრადიცია საქართველოს ეკლესიას ეკუთვნის; ადგილი შეთანხმებით არასდროს გათხრილა, ხოლო მლოცველები აქ ყვავილებს ტოვებენ. ასე რომაულ სამხედრო ბაზას მოულოდნელად მშვიდი ცენტრი აქვს.
სანახაობა
გალავნის სავალი ნაწილის შემოვლა ნახევარ საათს სჭირდება — გზად იშლება ხედები ხეხილის ბაღებზე, ზღვასა და მთებზე. შიგნით, გათხრილ რომაულ უბანში, ჩანს აბანოებისა და პრინციპიის გეგმა. კარიბჭესთან მდებარე პატარა მუზეუმში ნაპოვნი არქეოლოგიური მასალა და ციხის მაკეტია გამოფენილი. გონიოს სოფელი, რომელიც ციხეს გარს ერტყმის, თავისი მანდარინებით არის ცნობილი — ნოემბერში მათ გზისპირა დახლებზე ჰყიდიან. სოფლის პლაჟი ბათუმისაზე ჩუმია. ხუთი წუთის სავალზე მდებარე სარფს კი საქართველოს სანაპიროზე ყველაზე სუფთა წყალი აქვს და აქ გახლავართ უცნაურ გამოცდილებას გეუფლება — ცურვისას თურქეთი საცურაო ბუის მეორე მხარეს ჩანს.
GTour-თან ერთად
გონიო და სარფი GTour-ის „ბათუმი და აჭარის მთები“ ტურის პირველი დღის ნაწილია — ბოტანიკური ბაღის შემდეგ და მთებში გასვლამდე.
ხშირად დასმული კითხვები
- რა არის გონიო და რატომაა მნიშვნელოვანი? გონიო რომაული ციხე-სიმაგრეა ბათუმთან, საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე, სარფის საზღვართან ახლოს. ეს არის საქართველოში სრულ სიმაღლეზე შემორჩენილი უძველესი სიმაგრე — 900 მეტრი გალავანი, თვრამეტი კოშკი და ოთხი კარიბჭე კლასიკურ რომაულ სწორკუთხა გეგმაში.
- ვინ ააშენა გონიო და რა იყო მისი თავდაპირველი დანიშნულება? რომაელებმა ააშენეს ახ. წ. I საუკუნეში და აფსაროსი უწოდეს, რათა იმპერიის აღმოსავლეთ კიდეზე ეკონტროლებინათ კოლხეთისკენ მიმავალი სანაპირო გზა და სპარსეთისკენ გამავალი მთის უღელტეხილები. პლინიუს უფროსი და არიანე წერდნენ გარნიზონზე, ხოლო არიანემ 131 წელს ჩატარებულ შემოწმებისას ხუთი კოჰორტა, საბანაო და თეატრი აღწერა.
- რა იპოვეს არქეოლოგებმა ციხის შიგნით? გათხრებმა გამოავლინა რომაული ყაზარმები, ჰიპოკაუსტიანი აბანოები, მოზაიკური იატაკები და წყალსადენები. ასევე ნაპოვნია ოქროს სამკაულების განძი, გონიოს განძი, რომელიც ოფიცრების კეთილდღეობაზე მეტყველებს და დღეს ბათუმის მუზეუმშია გამოფენილი.
- რომელმა ცივილიზაციებმა ფლობდნენ გონიოს რომის შემდეგ? რომის შემდეგ ციხე ბიზანტიას ეკუთვნოდა, შემდეგ გენუელები ვაჭრობდნენ აქედან. XVI საუკუნეში ოსმალებმა დაიპყრეს და სამი საუკუნე მართავდნენ — აღადგინეს კოშკები, ააშენეს მეჩეთი და თავიანთი აჭარის ადმინისტრაციულ ცენტრად აქციეს, სანამ 1878 წელს რუსეთმა არ დაიკავა.
- რა რელიგიური ძეგლია გონიოს ციხის შიგნით? ციხის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში არის საფლავი, რომელსაც იუდას ადგილმონაცვლედ არჩეული მოციქულის, წმინდა მატათას, სამარხად მიიჩნევენ. ქართული ეკლესიის გადმოცემით, მან იქადაგა კოლხეთში და დაკრძალეს აფსაროსში; ადგილი შეთანხმებით არ გათხრილა და მლოცველები ყვავილებს ტოვებენ.
- რისი გაკეთება შეუძლია დღეს ვიზიტორს გონიოში? სტუმრებს შეუძლიათ გალავნის სრული შემოვლა დაახლოებით ნახევარ საათში, ხედებით ბაღებზე, ზღვასა და მთებზე, და გათხრილი რომაული უბნის — აბანოებისა და პრინციპიის — დათვალიერება. კარიბჭესთან მდებარე პატარა მუზეუმი ნაპოვნ მასალასა და მაკეტს აჩვენებს, ხოლო მიმდებარე სოფელი ნოემბერში გასაყიდი მანდარინებით არის ცნობილი.
- რით არის ცნობილი ახლომდებარე სარფი? სარფი გონიოდან ხუთ წუთში მისაწვდომი სოფელია, რომელიც პირდაპირ პლაჟზე გამავალი თურქეთის საზღვრის კვეთასთანაა მდებარე. აქ საქართველოს სანაპიროზე ყველაზე სუფთა წყალია, რაც ბანაობისას უცნაურ შეგრძნებას ქმნის — თურქეთი მხოლოდ ბუის მეორე მხარესაა.
ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Gonio: the Roman fort at the end of the empire
ნახეთ GTour-თან ერთად
ეს ადგილი შედის GTour-ის კერძო ტურებში — ინგლისურენოვანი გიდი, მძღოლი და შერჩეული სასტუმროები თქვენი უცხოელი სტუმრებისთვის:
GTour — Castle in Old Town-ის სამოგზაურო სააგენტო ძველ თბილისში. ყველა ტური · WhatsApp +995 577 416 314