წყალტუბო: სტალინის აბანო და მოჩვენებათა სანატორიუმები

ქუთაისიდან ათი წუთის სავალზე გზა შედის უზარმაზარი ძველი ხეების პარკში, სადაც მათ შორის იმალება შენობები, რომელთა დანახვა ლოგიკას არ ემორჩილება: ნეოკლასიკური სასახლეები სამსართულიანი კოლონებით, მრუდე სვეტთა რიგები, დიდებული კიბეები — ყველაფერი ცარიელი, ფანჯრებს შუშა არა აქვთ, პორტიკებში ხეები იზრდება. ეს არის წყალტუბო, საბჭოთა კავშირის ყველაზე პრესტიჟული საკურორტო ქალაქი, რომელიც დღესაც კურორტია და ამავე დროს ერთ-ერთი დედამიწის გაქრობული იმპერიის ძეგლი.

წყალი

წყალტუბო დგას რადონიან-კარბონატულ წყაროებზე, რომელთა ტემპერატურა მუდმივად 33-დან 35 გრადუსამდეა — საკმარისად თბილი, რომ გაცხელების გარეშე ბანაობა შეძლო, ოდნავ რადიოაქტიური და დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა არტრიტის, სისხლის მიმოქცევისა და კანის დაავადებების განმკურნებლად. ქართველები ამ წყაროებს საუკუნეების განმავლობაში იყენებდნენ. 1920-იან წლებში ახალმა საბჭოთა სახელმწიფომ, რომელიც საკურორტო მედიცინას დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა, გადაწყვიტა აქ აეშენებინა სსრკ-ის უდიდესი ბალნეოლოგიური კურორტი.

ქალაქი

1930-დან 1960 წლამდე წყალტუბო გაშენდა როგორც ბაღ-ქალაქი: წრიული პარკი ცენტრში ცხრა ბაგნით, თითოეული დანომრილი, თითოეული მარმარილოსა და მოზაიკის ტაძარი, ხოლო პარკის ირგვლივ ოცამდე სანატორიუმი, რომელთაგან თითოეული ეკუთვნოდა საბჭოთა სამინისტროს ან პროფკავშირს — რკინიგზელების, მეტალურგების, თავდაცვის სამინისტროს — თითოეული სტალინური კლასიკური სტილის სასახლე, ხუთასკაციანი სასადილო დარბაზებითა და კინოთეატრებით, ბიბლიოთეკებითა და ბაღებით. მოსკოვიდან პირდაპირი მატარებელი დადიოდა. მუშები სახელმწიფო ვაუჩერებით ჩამოდიოდნენ სამკვირიან კურსზე; აყვავების პერიოდში წლიურად 125 000 ადამიანი სტუმრობდა. ბაგნა №6-ს ჰქონდა კერძო ფრთა სტალინისთვის, რომელიც თბილისიდან ჩამოდიოდა; მისი მარმარილოს აბაზანა და მისი კორტეჟის მოზაიკა დღემდე დგას, ბაგნა №6 კი დღესაც მოქმედებს.

რა მოხდა

1991 წელს საბჭოთა კავშირი დაიშალა, ვაუჩერები გაუქმდა, მატარებლები გაჩერდა. 1993 წელს სანატორიუმები ისევ გაივსო — ამჯერად აფხაზეთის ომის 9000-მდე ლტოლვილით, რომლებიც დასახლდნენ საცფასო დარბაზებსა და სასადილოებში და ოცდაათი წლის შემდეგაც ზოგი მათგანი იქვე ცხოვრობს — ფარდები სანატორიუმ „მედეას“ ფანჯრებზე და თეთრეული „მეტალურგების“ სანატორიუმის აივნებზე. დანარჩენი შენობები ნელ-ნელა ინგრეოდა. წყალტუბო გახდა მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მიტოვებული პეიზაჟი: ნისლში ჩაფლული სვეტთა რიგები, ზეცისკენ ღია სპირალური კიბეები, საბჭოთა სპორტსმენთა მოზაიკები, რომლებსაც წვიმა შლის. აქ ჯერ ფოტოგრაფები ჩამოდიოდნენ, შემდეგ — ურბანული მკვლევარები, ბოლოს — ყველა.

- Advertisement -

დღეს

ქალაქი თანდათან ცოცხლდება. რამდენიმე ბაგნა უკვე ღიაა — რადონიან წყალში რამდენიმე ლარად შეგიძლიათ დაიბანოთ ბაგნა №6-ში ან განახლებულ ბაგნა №2-ში, ქართველი პენსიონერებისა და ცნობისმოყვარე უცხოელების გვერდით. „წყალტუბო სპა რეზორტმა“ და სასტუმრო „ლეჯენდსმა“ ორი სანატორიუმი თითქმის თავდაპირველი ბრწყინვალების სახით აღადგინეს, ხოლო მთავრობამ დანარჩენების განახლებისთვის გასაყიდად გამოტანა დაიწყო. სანახავად აჩქარდით — ათი წლის შემდეგ წყალტუბო ისევ ჩვეულებრივ კურორტად იქცევა და ეს უცნაური ატმოსფერო გაქრება.

პრაქტიკული ინფორმაცია

მიტოვებული შენობები შემოღობილი არ არის და საშიშია — იატაკები ჩამონგრეულია, კიბეები მოუმაგრებელი. უმჯობესია გარედან დაათვალიეროთ, ან მხოლოდ პირველ სართულზე შეხვიდეთ სიფრთხილით. პატივი ეცით იქ ჯერ კიდევ მცხოვრებ ადამიანებს. პარკი თავისთავად ულამაზესია — ერთსაათიანი სეირნობა ჭადრების ქვეშ გაგატარებთ ყველაზე დიდებული ფასადების გასწვრივ.

იხილეთ GTour-თან ერთად

წყალტუბო არის „ქუთაისი და დასავლეთ საქართველოს“ სამდღიანი ტურის მეორე დღის ნაწილი, გელათისა და პრომეთეს გამოქვაბულის შემდეგ, სურვილის შემთხვევაში რადონიან წყალში დაბანვის შესაძლებლობით.

ხშირად დასმული კითხვები

• რა არის წყალტუბო და რატომ გახდა ცნობილი? წყალტუბო საკურორტო ქალაქია ქუთაისთან ახლოს, რომელიც აშენებულია რადონიან-კარბონატულ წყაროებზე, 33-დან 35 გრადუსამდე მუდმივი ტემპერატურით. ის გახდა საბჭოთა კავშირის ყველაზე პრესტიჟული კურორტი, რომელსაც აყვავების პერიოდში წლიურად 125 000-მდე სტუმარი სტუმრობდა სახელმწიფო ვაუჩერებით.
• რა მკურნალური თვისებები მიეწერებოდა წყალტუბოს წყლებს? რადონიან-კარბონატული წყაროები ოდნავ რადიოაქტიურია და საკმარისად თბილი, რომ გაცხელების გარეშე ბანაობა შესაძლებელი იყოს. დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ისინი არტრიტს, სისხლის მიმოქცევისა და კანის დაავადებებს კურნავდნენ, ხოლო ქართველები ამ წყაროებს საბჭოთა პერიოდამდეც საუკუნეების განმავლობაში იყენებდნენ.
• როგორ განვითარდა ქალაქი საბჭოთა პერიოდში? 1930-დან 1960 წლამდე წყალტუბო აშენდა ბაღ-ქალაქის სახით, ცენტრში ცხრა დანომრილი ბაგნით, გარშემო კი დაახლოებით ოცი სანატორიუმით. თითოეული სანატორიუმი ეკუთვნოდა სხვადასხვა საბჭოთა სამინისტროს ან პროფკავშირს, როგორიცაა რკინიგზელები ან მეტალურგები, და აშენებული იყო სტალინური კლასიკური სტილით, სასადილო დარბაზებითა და კინოთეატრებით.
• ჰქონდა თუ არა სტალინს კავშირი წყალტუბოსთან? დიახ, სტალინი თბილისიდან ჩამოდიოდა წყალტუბოში და ჰქონდა კერძო ფრთა ბაგნა №6-ში. მისი მარმარილოს აბაზანა და კორტეჟის მოზაიკა დღემდეა შემონახული, ხოლო ბაგნა №6 დღესაც მოქმედებს.
• რატომ იქცა წყალტუბო ნანგრევებად? 1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ სახელმწიფო ვაუჩერებიც და მატარებლებიც გაუქმდა. 1993 წელს სანატორიუმებში დასახლდა აფხაზეთის ომის 9000 ლტოლვილი, ხოლო დანარჩენი შენობები ნელ-ნელა ინგრეოდა და მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მიტოვებულ პეიზაჟად იქცა.
• ცხოვრობენ თუ არა ადამიანები ჯერ კიდევ მიტოვებულ სანატორიუმებში? დიახ, ზოგიერთი აფხაზეთის ომის ლტოლვილი, რომელიც 1993 წელს ჩასახლდა, დღემდე იქვე ცხოვრობს. სანატორიუმ „მედეას“ ფანჯრებზე ფარდებს და „მეტალურგების“ სანატორიუმის აივნებზე გაშრობილ თეთრეულს ჯერ კიდევ ნახავთ.
• უსაფრთხოა თუ არა მიტოვებული შენობების დათვალიერება და რა მომავალი ელის ქალაქს? მიტოვებული შენობები შემოუღობელია და საშიში — იატაკები ჩამონგრეულია, კიბეები მოუმაგრებელი, ამიტომ სჯობს გარედან დაათვალიეროთ ან სიფრთხილით შეხვიდეთ მხოლოდ პირველ სართულზე. ქალაქი თანდათან აღდგება — რამდენიმე ბაგნა უკვე ღიაა, ხოლო ორი სანატორიუმი „წყალტუბო სპა რეზორტმა“ და „ლეჯენდსმა“ განაახლეს, ამიტომ სანახავად აჩქარება ღირს, სანამ კურორტი სრულად აღდგება.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Tskaltubo: Stalin's bathhouse and the ghost sanatoriums