წყალი, დენის გათიშვები და სტუმართმოყვარე ოჯახები მთიან საქართველოში

თბილისში, ბათუმში, ქუთაისში, თელავსა და თითქმის ყველა იმ ქალაქში, სადაც ცენტრალური წყალმომარაგებაა გაყვანილი, ონკანის წყლის დალევა უსაფრთხოა. სულ სხვა სურათია მაღალმთიან სოფლებში — თუშეთში, ზემო სვანეთსა და ხევსურეთის ნაწილში — სადაც წყალი წყაროდან ან მიწისქვეშა მილიდან უშუალოდ მოდის, გაუსუფთავებელი. როგორც წესი, ეს წყალი უვნებელია, თუ წყარო სუფთად გამოიყურება და მასპინძლები ინახავენ სისუფთავეს, თუმცა მგრძნობიარე კუჭის მქონე მოგზაურებს ჯობია თან იქონიონ ფილტრიანი ბოთლი ან გამწმენდი აბები.

დენის გათიშვები თუშეთში თითქმის ყოველდღიური მოვლენაა მოკლე საზაფხულო სეზონის გარდა, ხოლო სვანეთში ზამთრის ქარიშხლების დროს ზოგჯერ ხდება. სწორედ ამიტომ მთის სტუმართმოყვარე ოჯახები ეყრდნობიან დიზელის გენერატორებს, მზის პანელებს, შეშის ღუმელებსა და სანთლებს, და არა მუდმივ ელექტროქსელს.

ეს არ უნდა გახდეს მთებში მოგზაურობის შემაფერხებელი ფაქტორი — უბრალოდ, საჭიროა მოლოდინების სწორად დაყენება. ომალოსა თუ მესტიაში გასტუმრება ჯერ ოჯახური სახლია და მერე სასტუმრო, და მეპატრონეები თაობების განმავლობაში უმკლავდებიან ცხოვრებას 24-საათიანი დენისა და ცხელი წყლის გარეშე — ხშირად უფრო მშვიდად, ვიდრე სტუმრები პირველ ორ დღეში.

ონკანის წყალი რეგიონების მიხედვით

საქართველოში ონკანის წყალზე ერთიანი ზოგადი წესი არ არსებობს. დიდ ქალაქებსა და დასახლებებში, რომლებიც ცენტრალურ ქსელზეა, წყალს ამუშავებენ და აკონტროლებენ კომუნალური სამსახურები, ამიტომ ის პირდაპირ ონკანიდან დასალევად უსაფრთხოა. მცირე მთიან თემებს აქვთ ადგილობრივი წყაროები ქლორირების გარეშე — ეს ჩვეულებრივ უსაფრთხოა პრაქტიკაში, თუმცა ისე არ მოწმდება, როგორც ქალაქის წყალმომარაგება.

- Advertisement -

• თბილისი, რუსთავი, ქუთაისი — გაწმენდილი საკომუნალო წყალი, შეიძლება პირდაპირ ონკანიდან დალევა
• ბათუმი, აჭარის სანაპირო — გაწმენდილი წყალი უსაფრთხოა, თუმცა გემო მინერალურია, სურვილის შემთხვევაში ბოთლში ჯობია
• კახეთის ქალაქები (თელავი, სიღნაღი) — ძირითადად უსაფრთხო, ეჭვის შემთხვევაში ჰკითხეთ გამცილებელ ოჯახს
• სვანეთი (მესტია, უშგული) — გაუწმენდავი წყარო, ჩვეულებრივ უსაფრთხოა, სიმშვიდისთვის წაიღეთ ფილტრიანი ბოთლი
• თუშეთი (ომალო, დართლო, შენაქო) — გაუწმენდავი წყაროს წყალი, ჩვეულებრივ უსაფრთხოა, ფრთხილობის შემთხვევაში გამოიყენეთ ფილტრი
• ხევსურეთი (შატილი, მუცო) — იგივე მიდგომა, რაც თუშეთში

წყლის ჰიგიენასთან დაკავშირებით ოფიციალურ რეკომენდაციებს აქვეყნებს საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სააგენტო (ncgh.ge), რომელიც ვრცელდება როგორც ადგილობრივებზე, ისე სტუმრებზე. ბავშვების, ორსულების ან შესუსტებული იმუნიტეტის მქონე მოგზაურებისთვის რეკომენდებულია ექიმთან კონსულტაცია მოგზაურობამდე.

ბოთლის წყლის ცნობილი ბრენდები

ბოთლის წყალი ყველგან იყიდება, იაფია და კარგი ალტერნატივაა იქაც კი, სადაც ონკანის წყალი უსაფრთხოა. მინერალური წყლის ინდუსტრია საქართველოში ეროვნული სიამაყის საგანია.

• ბორჯომი — ბუნებრივად გაზიანი, გოგირდოვანი მინერალური წყალი ბორჯომის ხეობიდან, ქვეყნის ყველაზე ცნობილი საექსპორტო პროდუქტი
• ნაბეღლავი — მსუბუქად მინერალიზებული, ბუნებრივად გაზიანი წყალი გურიიდან
• საირმე — მინერალური წყალი საირმის კურორტის ხეობიდან, იყიდება ასევე გაუგაზებელი სახეობითაც
• ლიკანი — ბორჯომის მახლობლად ჩამოსხმული წყაროს წყალი
• ბახმარო — მთის წყაროს წყალი გურიის საზაფხულო კურორტიდან

უბრალო, უგაზო წყალი პლასტმასის ბოთლში ყველაზე იაფი ვარიანტია ნებისმიერ მაღაზიაში და ხშირად სწორედ მას სთავაზობენ სტუმრებს გამცილებელი ოჯახები, როცა საკუთარ ონკანის წყალში ეჭვობენ. გაზიანი მინერალური წყლები ძლიერი გემოთი გამოირჩევა და ყველას არ მოსწონს სუფთა სახით — ბევრი ქართველი ურევს წვენს ან ღვინოს.

დენის გათიშვები თუშეთსა და სვანეთში

ყველაზე ნათელი მაგალითი თუშეთია. რეგიონი აბანოს უღელტეხილის იქითაა, რომელიც სეზონური, არაასფალტირებული გზაა და ჩვეულებრივ დახურულია თოვლის გამო დაახლოებით ოქტომბრის ბოლოდან მაისის ბოლომდე ან ივნისის დასაწყისამდე. სოფლების უმეტესობაში ცხოვრობენ მხოლოდ თბილ სეზონზე, რაც ნიშნავს, რომ ელექტროინფრასტრუქტურა მოწყობილია მოკლე პერიოდისთვის, და არა მთელი წლისთვის. დაცული ტერიტორიების სააგენტო ადასტურებს თუშეთის სეზონურ, მაღალმთიან ხასიათს წვდომასთან დაკავშირებით (apa.gov.ge). ამ პერიოდში რამდენიმესაათიანი დენის გათიშვები ჩვეულებრივი მოვლენაა, ხანდახან ქარიშხლის, ხანდახან ერთადერთი კვების ხაზის გაუმართაობის ან ერთდროულად რამდენიმე სტუმარსახლში ელექტროჩაიდნისა თუ გამათბობლის ჩართვის გამო.

სვანეთს უკეთესი კავშირი აქვს, რადგან მესტია და უშგული ასფალტირებულ ან გაუმჯობესებულ გზაზეა, რომელიც წლის უმეტეს ნაწილში, განსაკუთრებული თოვლის გარდა, ზამთარშიც ღიაა. ქალაქს უფრო განვითარებული ქსელი, სასტუმროები და მცირე აეროპორტიც კი აქვს. მიუხედავად ამისა, ზამთრის ქარიშხლები ზოგჯერ იწვევს გათიშვებს, განსაკუთრებით უშგულსა და ქვესადგურისგან დაშორებულ პატარა დასახლებებში, სადაც სტუმართმოყვარე ოჯახები კვლავ იცავენ იმავე ჩვევებს, რაც თუშეთში — უფრო ჩვევის, ვიდრე მუდმივი საჭიროების გამო.

- Advertisement -

ნებისმიერ მაღალმთიან მოგზაურობამდე მნიშვნელოვანია გზისა და ამინდის მდგომარეობის გადამოწმება ჩვენს გზების სტატუსის გვერდზე ან საქართველოს ოფიციალურ ტურისტულ პორტალზე georgia.travel, რადგან უღელტეხილების დახურვისა და გახსნის თარიღები წელიწადიდან წელიწადში ოდნავ იცვლება და სწორედ ეს არის ძირითადი ფაქტორი იმისა, ექნება თუ არა გამცილებელ ოჯახს ელექტროენერგია.

ცხელი წყალი მთის სტუმართმოყვარე ოჯახებში

ცხელი წყალი, როგორც წესი, ხელმისაწვდომია, მაგრამ შეუზღუდავი არ არის. თუშეთისა და სვანეთის უმეტესი ოჯახი წყალს აცხელებს შეშის ქვაბით, მცირე ელექტრო წყალგამათბობლით ან, იშვიათად, მზის პანელით, რომელიც ავსებს ავზს. მასპინძლები ჩვეულებრივ ეუბნებიან სტუმრებს, როდის არის საუკეთესო დრო შხაპისთვის — ხშირად საღამოს, ღუმელის ხანგრძლივი მუშაობის შემდეგ. აბაზანა შეიძლება იყოს საერთო, დერეფანში, და არა ოთახთან ერთად, ხოლო წნევა, როგორც წესი, გრავიტაციული და მსუბუქია.

ცხელი შხაპი 23:00 საათზე თუ 7 საათზე, ერთოთახიან თუშურ სტუმარსახლში, გარანტირებული არ არის — ჯობია მასპინძელს პირდაპირ ჰკითხოთ ჩასვლისთანავე, ვიდრე ივარაუდოთ, რომ ის ხელმისაწვდომია. ისეთ მრავალდღიან ლაშქრობებზე, როგორიცაა გადასვლა თუშეთიდან ხევსურეთში აწუნთას უღელტეხილზე, ზოგიერთი ღამის გასათევი ადგილი კიდევ უფრო მარტივია, და გათბობილი წყლის ტაშტით დაბანა შეიძლება ერთ-ორ ღამეს ყველაზე რეალური ვარიანტი იყოს.

გათბობა ზამთარში: შეშის ღუმელი, და არა რადიატორი

ცენტრალური გათბობა, ევროპული ქალაქის სასტუმროს გაგებით, მთის სტუმართმოყვარე ოჯახებში იშვიათია. სტანდარტული ვარიანტია შეშის ღუმელი მთავარ ოთახში, ზოგჯერ — უკეთ აღჭურვილ სახლებში — ცალკე ყოველ საძინებელში, რომელსაც ოჯახი საღამოსა და ღამით ინახავს. ეს ეფექტურია და ოთახები ნამდვილად თბება, მაგრამ ვიღაცამ მუდმივად უნდა მიუმატოს შეშა, დილაობით გრილია, სანამ ცეცხლი ხელახლა არ აინთება, ხოლო ღუმელისგან დაშორებული საძინებლები შესამჩნევად უფრო ცივია.

ბარში მდებარე ქალაქები სხვა სურათს გვთავაზობს — თბილისის, ბათუმის, ქუთაისისა და თელავის სასტუმროებსა და თანამედროვე გამცილებელ ოჯახებს აქვთ ჩვეულებრივი გაზის ან ელექტრო ცენტრალური გათბობა. შეშის ღუმელზე ეს რჩევა ეხება მხოლოდ მაღალმთიან, ოჯახურ სტუმარსახლებს თუშეთში, სვანეთსა და ხევსურეთში, და არა მთელ ქვეყანას.

გენერატორები, მზის პანელები და კავშირგაბმულობა

სადაც ცენტრალური ელექტროენერგია არასაიმედოა, ამ ოჯახების უმეტესობას აქვს მცირე დიზელის ან ბენზინის გენერატორი აუცილებელი საჭიროებებისთვის — განათება, ტელეფონისა თუ ფოტოაპარატის დატენვა და წყლის ტუმბოს მუშაობა, და არა მთელი შენობის გასათბობად. ზოგიერთ უკეთ აღჭურვილ ობიექტს, განსაკუთრებით მესტიასა და ომალოში ახალაშენებულ სახლებს, დამატებული აქვს მზის პანელები და აკუმულატორები, რომლებიც ჩუმად უზრუნველყოფენ განათებასა და დატენვას, მაგრამ ჩაიდანს ან საშრობს დიდხანს ვერ გაუძლებენ.

მობილური კავშირი ფრაგმენტულია და არა მთლიანად არარსებული — ქართული ქსელები მოიცავს ომალოს, მესტიასა და ყველაზე დიდ მთის სოფლებს, მაგრამ იკარგება ხეობებში, უღელტეხილებზე და ყველაზე მცირე დასახლებებში, ხოლო ინტერნეტის სიჩქარე მნიშვნელოვნად ეცემა მთავარ გზაზე გასვლის შემდეგ. არ ჯობია იანგარიშოთ ვიდეოზარებზე ან დიდი ზომის ფაილების ატვირთვაზე თუშურ სტუმარსახლში, ჯობია წინასწარ გააფრთხილოთ ოჯახი სახლში, რომ ერთი-ორი დღით შეიძლება დუმილით გაისმინოთ.

რა წაიღოთ მთის სტუმართმოყვარე ოჯახებისთვის

• ჩელმურისებური ფანარი ან ხელის ფანარი და სათადარიგო ბატარეები — საღამოს გათიშვებისთვის
• დატენილი პაუერბანკი, რადგან ჩამრთველები ზოგჯერ საერთოა ან მხოლოდ გენერატორის მუშაობისას ფუნქციონირებს
• ფილტრიანი ან გამწმენდ-ტაბლეტებიანი ბოთლი, თუ ფრთხილობთ გაუწმენდავი წყაროს წყალთან
• სველი ხელსახოცები და ხელის ანტისეპტიკი იმ ღამეებისთვის, როცა სრული ცხელი შხაპი ხელმისაწვდომი არ არის
• თბილი ტანსაცმელი ზაფხულშიც კი — ქვის სახლები სწრაფად ცივდება, ღუმელის ჩაქრობისთანავე, ხოლო თუშეთის ღამეები წელიწადის ნებისმიერ დროს ცივია
• პირველადი დახმარების აღჭურვილობა, რადგან უახლოესი კლინიკა თუშეთში ან მოშორებულ სვანეთში შესაძლოა საათობით იყოს დაშორებული
• ლარებით ნაღდი ფული — ბარათების აპარატები იმავე არასტაბილურ დენსა და კავშირზეა დამოკიდებული, და პატარა გამცილებელ ოჯახებში ხშირად ბარათებს საერთოდ არ იღებენ
• ნაბეჭდი ან ოფლაინ რუკა, რადგან სტაბილურ ინტერნეტზე ანგარიშობა ზედმეტია

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება თუ არა ონკანის წყლის დალევა თბილისში?
დიახ, თბილისში, ასევე ბათუმში, ქუთაისსა და თელავში ონკანის წყალი უსაფრთხოა.

რამდენად საიმედოა დენი თუშეთში?
მოკლე საზაფხულო სეზონის მიღმა დენის გათიშვები თითქმის ყოველდღიურია, ამიტომ გამცილებელი ოჯახები ეყრდნობიან გენერატორებს, მზის პანელებსა და სანთლებს.

არის თუ არა ცხელი წყალი ყველა მთის სტუმარსახლში?
ჩვეულებრივ დიახ, მაგრამ შეზღუდული გრაფიკით — ეკითხეთ მასპინძელს ჩასვლისთანავე, როდის არის ყველაზე ხელსაყრელი დრო შხაპისთვის.

რომელი ბოთლის წყლის ბრენდებია ცნობილი საქართველოში?
ბორჯომი, ნაბეღლავი, საირმე, ლიკანი და ბახმარო ყველაზე ხშირად ნახული ბრენდებია მაღაზიებსა და რესტორნებში.

რა უნდა წავიღო დენის გათიშვებისთვის მზადყოფნაში?
ხელის ფანარი, სათადარიგო ბატარეები, დატენილი პაუერბანკი და ოფლაინ რუკა საკმარისია ძირითადი შემთხვევებისთვის.

პრაქტიკული შეჯამება

• ქალაქებსა და დიდ დასახლებებში (თბილისი, ბათუმი, ქუთაისი, თელავი) ონკანის წყალი უსაფრთხოა
• მთის სოფლებში ონკანის წყალი გაუწმენდავი წყაროდან მოდის, ჩვეულებრივ უსაფრთხოა — ფრთხილობის შემთხვევაში წაიღეთ ფილტრიანი ბოთლი
• ცნობილი ბოთლის წყლის ბრენდებია ბორჯომი, ნაბეღლავი, საირმე, ლიკანი, ბახმარო
• თუშეთში მოკლე დენის გათიშვები მოსალოდნელია მთელ სეზონზე, სვანეთში — ზამთრის ქარიშხლების დროს ზოგჯერ
• ცხელი წყალი მუშაობს შეშის ან ელექტრო ქვაბით, განსაზღვრულ დროს — ჰკითხეთ მასპინძელს
• გათბობა, დედაქალაქების გარდა, შეშის ღუმელითაა და არა რადიატორით
• გენერატორები და მზის პანელები ფარავს განათებასა და დატენვას, და არა სრულ გათბობას
• წაიღეთ ხელის ფანარი, პაუერბანკი, ნაღდი ფული, თბილი ტანსაცმელი და ოფლაინ რუკა
• მთიან მოგზაურობამდე გადაამოწმეთ გზისა და უღელტეხილის მდგომარეობა ჩვენს გზების სტატუსის გვერდზე და georgia.travel-ზე

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Tap water, power cuts and mountain guesthouse realities in Georgia