ცისარტყელას გორები: რატომ არის დედამიწა გარეჯთან ზოლებიანი

სადღაც საგარეჯოს იქით, თბილისიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ მიმავალ გზაზე, მიწა იცვლის სახეს. ვენახები თავდება, სოფლები თხელდება, ხოლო გზის ორივე მხარეს გორები ფერებს აჩენენ: წითელი ზოლი, შემდეგ თეთრი, მერე ჟანგისფერი-ნარინჯისფერი, ნაცრისფერ-მწვანე, და ასე, ფერი ფერს ემატება ფერდობზე, როგორც ნაჭრად დაჭრილი ნამცხვრის ფენები. გაზაფხულზე, როცა ბალახი დაბალი და მწვანეა, ეფექტი გაოგნებს. ზაფხულში, როცა ბალახი ოქროსფერი ხდება, სანახაობა კიდევ უფრო უცნაურია. ქართველები მათ ცისარტყელას გორებს უწოდებენ, გეოლოგები — გარეჯის ბედლენდებს. ორივენი მართალნი არიან.

ზღვა, რომელიც აქ იყო

თხუთმეტი მილიონი წლის წინ თბილისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით გადაჭიმული ვაკე არსებობდა არა როგორც ხმელეთი, არამედ როგორც არაღრმა ზღვის — სარმატული ზღვის — ფსკერი, რომელიც დიდი შიდა ოკეანის ერთ-ერთი ტოტი იყო და ვენიდან არალის ზღვამდე ვრცელდებოდა. ახალგაზრდა კავკასიონიდან მომდინარე მდინარეები ამ ზღვაში ნალექს აწვდიდნენ: ვულკანური მთებიდან ჩამოტანილ რკინით მდიდარ წითელ და ყავისფერ ტალახს, ზღვის ცოცხალი ორგანიზმების ნაჭუჭებისგან წარმოქმნილ ფერმკრთალ კირქვულ ლამს, ნაცრისფერ-მწვანე თიხას, ქვიშას. ყოველი ახალი ფენა წინას ზემოთ ილექებოდა, როცა ზღვა ადიოდა, ეცემოდა და ადგილს იცვლიდა. როცა ზღვამ საბოლოოდ დატოვა ეს ტერიტორია, ფენების სისქემ თითქმის ერთ მილიანს მიაღწია. შემდეგ ჩრდილოეთით მზარდმა კავკასიონმა მიწა ასწია და დახარა, ხოლო მდინარეებმა და წვიმებმა რამდენიმე მილიონი წლის განმავლობაში დახრილი ფენები გაჭრეს და ფერდობებზე გამოაჩინეს, ზოლი ზოლზე.

ფერი აქ ქიმიის საქმეა: დაჟანგული რკინა წითელ ფერს იძლევა, აღდგენილი რკინა — მწვანეს, კირი — თეთრს, მანგანუმი — იისფერ-შავს. მწვერვალზე მცენარეულობის არარსებობა — თიხა წყალს არ იტევს და თითქმის არაფერი ხარობს — ფერებს შიშველს ინარჩუნებს. წვიმა ფერებს აღრმავებს; გაზაფხულის წვიმის შემდგომი საათი ზუსტად ის დროა, როცა იქ ყოფნა ღირს.

სტეპი

ცისარტყელას გორები მდებარეობს იორის პლატოზე — ბალახის, აბზინდისა და ღვიისგან შემდგარ ნახევარუდაბნოში, რომელსაც საქართველოში ანალოგი არ აქვს და რომელსაც ხშირად ქვეყნის „პატარა შუა აზიად“ მოიხსენიებენ. აქ ბინადრობენ ბოლო ათწლეულში ხელახლა შემოყვანილი ჯეირნები, კუები, არწივები, ორბები და, კლდეებში, კავკასიაში უკანასკნელი ბექობის არწივის კოლონიები. მწყემსები ზამთარში სწორედ აქ ჩამოჰყავთ ფარები თუშეთიდან. უფრო სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ვაშლოვანის ეროვნული პარკი ამ ლანდშაფტის ყველაზე ლამაზ ნაწილს იცავს — ტალახის ვულკანებით, ფისტის ტყეებით და აზერბაიჯანთან საზღვრით.

- Advertisement -

გზა

ფერები საუკეთესოდ თავად გზიდან ჩანს, დავით გარეჯამდე ბოლო ოცი კილომეტრის მანძილზე, სადაც გზა ბედლენდების ქედზე გადის და ფენოვანი გორები ორივე მხარეს იშლება. ღირს გაჩერება სათვალთვალო ადგილებში, ასევე გზიდან ასი მეტრით მოშორებით, ქედზე გასეირნება — სიჩუმე და მასშტაბი თავისთავად გეუფლება. მონასტერი, როცა საბოლოოდ გამოჩნდება, იმავე ქანის ზოლებიანი კლდის სიღრმეშია ჩაშენებული — ბერებმა ფერები კარგად შეარჩიეს.

იხილეთ GTour-თან ერთად

ცისარტყელას გორები დავით გარეჯის ერთდღიანი ტურის მისასვლელ ნაწილს წარმოადგენს; ჩვენ ვჩერდებით იქ, სადაც ფერები ყველაზე კარგად ჩანს, ხოლო გაზაფხულის ტურები მწვანე სეზონზეა გათვლილი.

ხშირად დასმული კითხვები

• რა არის ცისარტყელას გორები და სად მდებარეობს? ეს ზოლებიანი ბედლენდური გორებია თბილისიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, საგარეჯოს იქით, დავით გარეჯისკენ მიმავალ გზაზე. გეოლოგები ამ მხარეს გარეჯის ბედლენდებს უწოდებენ, ხოლო ფერადი ზოლები გარეჯის მონასტრამდე ბოლო ოცი კილომეტრზე ჩანს.
• რატომ არის გორები სხვადასხვა ფერის ზოლებად დაყოფილი? ზოლები თხუთმეტი მილიონი წლის წინ ჩამოყალიბდა, როცა ეს ტერიტორია სარმატული ზღვის ფსკერი იყო. ახალგაზრდა კავკასიონიდან მომდინარე მდინარეები აქ რკინით მდიდარ წითელ ტალახს, ფერმკრთალ კირქვულ ლამს, ნაცრისფერ-მწვანე თიხასა და ქვიშას აწვდიდნენ. ზღვის დატოვების შემდეგ მიწა მთების ზრდასთან ერთად აიწია და დაიხარა, ხოლო ეროზიამ ფენები გაჭრა და ზედაპირზე გამოაჩინა.
• რა განაპირობებს ზუსტად ამ ფერებს? ყველაფერი ქიმიაზეა დამოკიდებული: დაჟანგული რკინა წითელ ფერს იძლევა, აღდგენილი — მწვანეს, კირი — თეთრს, მანგანუმი — იისფერ-შავს. ვინაიდან ციცაბო ფერდობებზე თიხა წყალს არ იტევს და მცენარეულობა თითქმის არ ხარობს, ფერები შიშველი რჩება და წვიმის შემდეგ კიდევ უფრო ინტენსიური ხდება.
• რომელ რეგიონს მიეკუთვნება ცისარტყელას გორები და რით გამოირჩევა ის? გორები იორის პლატოზე მდებარეობს — ბალახის, აბზინდისა და ღვიის ნახევარუდაბნოში, რომელსაც საქართველოში ანალოგი არ აქვს და ხშირად ქვეყნის შუა აზიურ კუთხედ მოიხსენიებენ. აქ ბინადრობენ ხელახლა შემოყვანილი ჯეირნები, კუები, არწივები, ორბები და კავკასიაში უკანასკნელი ბექობის არწივის კოლონიები, ხოლო ზამთარში თუშეთიდან მწყემსები ფარებს ჩამოჰყავთ.
• არსებობს თუ არა დაცული ტერიტორია ცისარტყელას გორების მახლობლად? დიახ, უფრო სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს ვაშლოვანის ეროვნული პარკი, რომელიც იორის პლატოს ყველაზე ლამაზ ნაწილს იცავს. მასში ტალახის ვულკანები და ფისტის ტყეებია, ხოლო პარკი აზერბაიჯანთან საზღვარზე გადის.
• როგორ უკავშირდება ცისარტყელას გორები დავით გარეჯის მონასტერს? ცისარტყელას გორები დავით გარეჯისკენ მიმავალი გზის ლამაზ ნაწილს წარმოადგენს, ხოლო თავად მონასტერი იმავე ფერადი ფენებისგან შემდგარ კლდეშია ჩაშენებული. ბერებმა ფერები კარგად აირჩიეს, როგორც სტატიაშია აღნიშნული.
• როდის არის საუკეთესო დრო ცისარტყელას გორების სანახავად? საუკეთესო დრო გაზაფხულია, როცა ბალახი დაბალი და მწვანეა ფერადი ზოლების ფონზე — ეფექტი გასაოცარია, ხოლო გაზაფხულის წვიმის შემდგომი საათი ფერებს კიდევ უფრო აღრმავებს. ზაფხულში, როცა ბალახი ოქროსფერი ხდება, გორები განსხვავებულად, მაგრამ ასევე შთამბეჭდავად გამოიყურება.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — The rainbow hills: why the earth near Gareji is striped