ჩურჩხელა: კაკლის „სანთელი”, რომელმაც ჯარი გამოკვება

ყველა სტუმარი ერთსა და იმავეს ეკითხება. გზისპირას, თბილისიდან თელავამდე, ანანურისა და სიღნაღის დახლებზე, კახეთის ყველა მარნის ჭერქვეშ ჩამოკიდებულია მხრის სიგრძის, უსწორმასწორო, ჩამომშრალი ქლიავისფერი ან ძველი ოქროს ფერის ძაფები. ქართულად მათ ჩურჩხელა ჰქვია, და პირდაპირი აღწერა — კაკალი, ძაფზე ასხმული და რამდენჯერმე ჩაშვებული სქელ ყურძნის წვენში — ვერც კი ახერხებს გადმოსცეს, რას ნიშნავს ეს ტკბილეული ქართველისთვის.

როგორ მზადდება

ყველაფერი რთველით იწყება. ახალი, ჯერ არდადუღებული ყურძნის წვენს — მაჭარს — ფქვილთან ერთად ადუღებენ, სანამ არ იქცევა თბილ, იისფერ კრემად: კახეთში მას თათარას უწოდებენ, ხოლო დესერტის სახით მირთმევისას — ფელამუშს. კაკლის ნახევრებს (ზოგჯერ თხილს, ხოლო იმერეთში ზოგჯერ ნუშსაც) ნემსით ასხამენ ბამბის ძაფზე, დაახლოებით ოცს თითო ძაფზე. ძაფს თათარაში ჩაფურთხავენ, აშრობენ, ისევ ჩაფურთხავენ — დღის განმავლობაში ოთხ-ხუთჯერ — სანამ საფარველი სქელი და თანაბარი არ გახდება. შემდეგ ჩურჩხელები ერთ კვირას მზეზე ჰკიდია, ხოლო ამის მერე — თვეზე მეტ ხანს მშრალ ოთახში. მზა ჩურჩხელა მაგარია, საღეჭია, ოდნავ მჟავეც არის ყურძნისგან და მდიდარი კაკლისგან, და ერთ წელზე მეტ ხანს ინახება.

შაქარი არ ემატება — ტკბილი გემო მხოლოდ ყურძნისგანვეა. კარგ წელს და საფერავისგან დამზადებული ჩურჩხელის ფერი ღრმა იისფერია, ხოლო რქაწითელისგან — ქარვისფერი. აეროპორტში გასაყიდი, მასობრივად წარმოებული ჩურჩხელები ხშირად შაქარსა და საღებავსაც შეიცავენ — განსხვავებას კი სოფლის სამზარეულოში მომზადებულ ჩურჩხელასთან შედარებისას პირველივე ლუკმაზე გრძნობ.

რატომ უკავშირდება ჯარს

ლეგენდა — და ქართველები ამას ფაქტად მოგითხრობენ — ამბობს, რომ ჩურჩხელა ქართველი ჯარისკაცის საკვები რაციონი იყო. ის მსუბუქია, კალორიებით მდიდარი, არ საჭიროებს მომზადებას და არ ფუჭდება: მეომარს შეეძლო მხარზე გადაკიდებული ძაფით კვირეულის ენერგია ეტარებინა. მართლა ჰყავდა თუ არა მეფე დავით აღმაშენებელს დიდგორისკენ მიმავალი ცხენოსნები კაკლითა და ყურძნის წვენით გამოკვებილები — ეს ვინ იცის, მაგრამ ლოგიკა მართებულია, და დღესაც სვანეთში მოხეტიალეები ჩურჩხელას თან დაჰყავთ გზაზე.

- Advertisement -

როგორ შეექცეთ

ჩურჩხელა არ არის სადილის შემდგომი დესერტი — ქართველები მას საჭმელად იყენებენ ჩაისთან ერთად ან გზაში. დანით კვეთენ წრეებად, ან უბრალოდ ხრიალით შეექცევიან. შუაში არსებული ბამბის ძაფი არ იჭმევა. საღამოს ჩაჩასთან ერთად მიირთვით, დილით კი — ძლიერ ჩაისთან. ჩურჩხელა ადამიანისგან იყიდეთ, არა თაროდან: რთველის დროს, იმ ოჯახისგან, რომელმაც იგი იმავე კვირას დაამზადა.

ნახეთ GTour-თან ერთად

კახეთის ყველა ტურში შედის გაჩერება სოფლის ბაზარზე ან მარანში, სადაც ჩურჩხელა ჩამოკიდებულია; რთველის ტურსა და „დიდი ღვინო და მემკვიდრეობის” ტურზე სტუმრები თავად ამზადებენ ჩურჩხელას. კახეთის ღვინის დღის ტური კი სრულდება ჩურჩხელის პარკით, გზისთვის.

ხშირად დასმული კითხვები

• რა არის ჩურჩხელა? ტრადიციული ქართული ტკბილეული — კაკლის ნახევრები (ზოგჯერ თხილი ან ნუში) ბამბის ძაფზე ასხმული და რამდენჯერმე ჩაშვებული თათარაში, სქელ ყურძნის წვენში. მაგარია, საღეჭი, ოდნავ მჟავე და მდიდარი გემოთი, ინახება ერთ წელზე მეტ ხანს.
• როგორ მზადდება ჩურჩხელა? ყურძნის ახალ წვენს ფქვილთან ერთად ადუღებენ, სანამ იისფერ კრემად — თათარად — არ იქცევა. კაკლის ოც ნახევარს ასხამენ ძაფზე და დღის განმავლობაში ოთხ-ხუთჯერ აწებებენ თათარაში, შემდეგ ერთ კვირას მზეზე და თვეზე მეტ ხანს მშრალ ოთახში აშრობენ.
• აქვს თუ არა ჩურჩხელას დამატებული შაქარი? არა, ტრადიციული ჩურჩხელის ტკბილი გემო მთლიანად ყურძნისგანაა. საფერავისგან მზადდება ღრმა იისფერი, რქაწითელისგან — ქარვისფერი ვერსია. მასობრივად წარმოებულ, მაგალითად აეროპორტში გასაყიდ ჩურჩხელებში ხშირად შაქარი და საღებავია დამატებული.
• რატომ უკავშირდება ჩურჩხელა ჯარს? ლეგენდის თანახმად, ჩურჩხელა ქართველი ჯარისკაცის რაციონი იყო — მსუბუქი, კალორიული, არ საჭიროებს მომზადებას და არ ფუჭდება. გადმოცემით, მეფე დავითის ცხენოსნებს ეს თან ჰქონდათ დიდგორისკენ მიმავალ გზაზე, და დღესაც სვანეთში მოხეტიალეები ატარებენ იმავე მიზეზით.
• როგორ შეექცნენ ჩურჩხელას? ქართველები მას საჭმელად იყენებენ, ხშირად ჩაისთან ერთად ან გზაში. წრეებად იჭრება დანით ან იჭმევა ხრიალით, შუაში არსებული ძაფი კი არ იჭმევა. საღამოს კარგად შეესაბამება ჩაჩას, დილით — ძლიერ ჩაის.
• სად შეიძლება ნამდვილი ჩურჩხელის ნახვა ან ყიდვა? ჩურჩხელა გზისპირას ჩამოკიდებულია თბილისიდან თელავამდე, მათ შორის ანანურსა და სიღნაღში, ასევე კახეთის მარნებში. სასურველია იგი ადამიანისგან იყიდოთ, თაროს ნაცვლად იმ ოჯახისგან, რომელმაც ახლახან დაამზადა.
• შესაძლებელია თუ არა ტურისტებმა თავად დაამზადონ ჩურჩხელა? დიახ. GTour-ის კახეთის ტურებში შედის გაჩერება სოფლის ბაზარზე ან მარანში, ხოლო რთველის ტურსა და „დიდი ღვინო და მემკვიდრეობის” ტურზე სტუმრები თავად ამზადებენ ჩურჩხელას. კახეთის ღვინის დღის ტური სრულდება ჩურჩხელის პარკით გზისთვის.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Churchkhela: the walnut "candle" that fed an army