ქუთაისი — დასავლეთ საქართველოს ძველი დედაქალაქი

მიმოხილვა

ქუთაისი მდებარეობს დასავლეთ საქართველოში, იმერეთის რეგიონში, მდინარე რიონის ნაპირას. თბილისიდან მანქანით დაახლოებით 3 საათი და 30 წუთი სჭირდება ჩასვლას, ხოლო ბათუმიდან — დაახლოებით 2 საათი და 15 წუთი. მოსახლეობის დაახლოებით 147 635 კაცით ქუთაისი საქართველოს მესამე უდიდესი ქალაქია და, ტრადიციულად, ერთ-ერთი ყველაზე ძველი განუწყვეტლივ დასახლებული ქალაქი ქვეყანაში. მას დიდი ხანია უკავშირებენ ბერძნულ მითს იასონსა და ოქროს საწმისზე და ძველი კოლხეთის სამეფოს ისტორიას. საუკუნეების განმავლობაში ქალაქი დასავლეთ საქართველოს სამეფო რეზიდენციას წარმოადგენდა და დღესაც იმერეთის კულტურული და პრაქტიკული ცენტრია.

ქუთაისის მნიშვნელობა დღეს განპირობებულია იმით, რომ ის არის მშვიდი, ფეხით მოსავლელი სამდინარო ქალაქი, რომლის გარშემო საათის მანძილზე თავმოყრილია საქართველოს უმნიშვნელოვანესი ღირსშესანიშნაობები — ბაგრათის ტაძრის ნანგრევები გორაზე, გელათის სამონასტრო კომპლექსი, საფარის და პრომეთეს კარსტული გამოქვაბულები, მარტვილისა და ოკაცეს კანიონები და საბჭოთა პერიოდის საკურორტო ქალაქი წყალტუბო. მას შემდეგ, რაც ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტი დაბალბიუჯეტიანი ავიაკომპანიებისთვის გაიხსნა, ქალაქი ბევრი მოგზაურისთვის საქართველოში პირველი ან ბოლო გაჩერება გახდა. ჩვეულებრივ ორი ღამე საკმარისია ძველი ქალაქის, ახლომდებარე მონასტრებისა და გამოქვაბულების სანახავად, სანამ მოგზაურობას გააგრძელებთ.

ისტორია

ქუთაისის სახელი გვხვდება ბერძნულ და რომაულ წყაროებში ძველი კოლხეთის კონტექსტში — შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე არსებული მიწა, რომელსაც ბერძნული მითოლოგია არგონავტების ლეგენდისა და ოქროს საწმისის ძიების ცენტრად მიიჩნევდა. ეს ისტორია არქეოლოგიურად დასტურდება რეგიონში ოქროს დამუშავების უძველესი ტრადიციით. ქალაქი ტრადიციულად აიგივებენ ანტიკური ხანის კოლხური სახელმწიფოს დედაქალაქთან, ხოლო გვიანდელ ადრეშუა საუკუნეებში ის ეგრისისა და აფხაზთა სამეფოების ცენტრი იყო.

1003 წელს ქართველმა მეფემ ბაგრატ III-მ, რომელმაც დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველო გააერთიანა, უკიმერიონის გორაზე ააგო ბაგრათის ტაძარი, რომელიც გაერთიანებული საქართველოს მეფეთა კორონაციის ტაძარი გახდა. 1106 წელს მეფე დავით IV-მ, წოდებული დავით აღმაშენებლად, ქუთაისის მახლობლად დააარსა გელათის მონასტერი, რომელიც გადაიქცა სამონასტრო და საგანმანათლებლო ცენტრად — გელათის აკადემია იზიდავდა თეოლოგებსა და მეცნიერებს ბიზანტიისა და საქართველოს მთელი სამყაროდან, ხოლო თავად დავით აღმაშენებელი მონასტრის კარიბჭესთან არის დაკრძალული. ბაგრათის ტაძარი და გელათის მონასტერი ერთად შევიდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში 1994 წელს, თუმცა ბაგრათში ჩატარებული რეკონსტრუქციის მასშტაბებთან დაკავშირებული შეშფოთების გამო იუნესკომ 2017 წელს ტაძარი სიიდან ამოიღო, და გელათი ამჟამად ერთადერთი ჩამწერი კომპონენტია.

- Advertisement -

მეთხუთმეტე საუკუნიდან, გაერთიანებული ქართული სამეფოს დაშლის შემდეგ, ქუთაისი დამოუკიდებელი იმერეთის სამეფოს დედაქალაქი გახდა, რომელსაც შემდგომ საუკუნეებში ოსმალეთისა და სპარსეთის გავლენისთვის ეჯახებოდნენ, სანამ 1810 წელს იმერეთი რუსეთის იმპერიას არ შეუერთდა. რუსული ადმინისტრაციის დროს ქუთაისი ცალკე ქუთაისის გუბერნიის ცენტრი გახდა და დასავლეთ საქართველოს ადმინისტრაციულ და სავაჭრო კვანძად ჩამოყალიბდა. საბჭოთა პერიოდში ქალაქი ინდუსტრიულ ცენტრად განვითარდა, ხოლო პოსტსაბჭოთა ხანაში 2012 წელს, პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილის დროს, აქ ხანმოკლე პერიოდით საქართველოს პარლამენტი გადავიდა, რომელიც 2018 წელს ისევ თბილისში დაბრუნდა.

რა ნახოთ

ბაგრათის ტაძარი

უკიმერიონის გორაზე, რიონის ზემოთ, დგას ბაგრათის ტაძარი, რომელიც 1003 წელს მეფე ბაგრატ III-ის დროს აშენდა და საქართველოს შუასაუკუნეების მეფეთა კორონაციის ადგილი იყო. 1692 წელს ოსმალთა გასვლისას აფეთქებამ ნაწილობრივ დააზიანა ტაძარი, რომელიც 2010-იან წლებში ფართომასშტაბიანად აღადგინეს — სწორედ ეს რეკონსტრუქცია გახდა მიზეზი იმისა, რომ 2017 წელს ის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიიდან ამოიღეს. ტაძრის გარშემო ტერასიდან იშლება ფართო ხედი ძველ ქალაქსა და მდინარის ხეობაზე.

გელათის მონასტერი

გელათი, რომელიც 1106 წელს ქალაქგარეთ დავით აღმაშენებელმა დააარსა, იყო მონასტერი, სამეფო დაკრძალვის ადგილი და ცნობილი შუასაუკუნეების აკადემიის სავანე. მისი მთავარი ღვთისმშობლის ტაძარი ინახავს უნიკალურ, ბიზანტიური სტილის მოზაიკებისა და ფრესკების ციკლს, რომელიც რამდენიმე საუკუნეს მოიცავს. გელათი დღემდე რჩება იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში და ამავდროულად მოქმედი მონასტერია.

ქუთაისის ბაზრობა და ძველი ქალაქი

ცენტრიდან ახლოს მდებარე ქუთაისის ბაზრობა ერთ-ერთი ყველაზე ცოცხალი სურსათის ბაზარია საქართველოში, სადაც დახლებზე იმერული ყველი, მწნილი, სანელებლები და ჩურჩხელაა გამოფენილი. ახლოს მდებარე თეთრი ხიდი რიონზე და კოლხური ფონტანი ცენტრალურ მოედანზე, გაფორმებული ძველი კოლხური ოქროს ნივთების ოქროთი დაფარული ასლებით, ქმნის ჩინარებითა და აივნებიანი სახლებით სავსე ძველ ქალაქს, რომელიც ფეხით სეირნობისთვის ძალიან მოსახერხებელია.

პრომეთეს გამოქვაბული და საფარის ნაკრძალი

ქალაქიდან ჩრდილო-დასავლეთით ხანმოკლე მანძილზე მდებარეობს პრომეთეს გამოქვაბული — დიდი ზომის ტურისტული გამოქვაბული განათებული დერეფნებით, მიწისქვეშა აუზებითა და ნავით მოსავლელი მონაკვეთით. მის მეზობლად მდებარე საფარის ნაკრძალი იცავს დინოზავრების ნაკვალევებსა და კარსტულ რელიეფს ტყით დაფარულ ქედზე. ორივე ობიექტს მართავს დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ფიქსირებული ბილიკები და გიდირებული მარშრუტები ხელმისაწვდომს ხდის მათ უმეტესი ვიზიტორისთვის, თუმცა სეზონზე წინასწარი დაჯავშნა რეკომენდებულია.

- Advertisement -

მოწამეთას მონასტერი

მდინარე წყალწითელას ვერტიკალურ კლდეზე, ქუთაისიდან რამდენიმე კილომეტრში, განთავსებულია მოწამეთას პატარა, თუმცა შთამბეჭდავად მდებარე მონასტერი, რომელსაც უკავშირებენ მერვე საუკუნის ორ ქართველ თავადს, რომლებიც არაბთა შემოსევისას წამებით დაიღუპნენ. ეს ადგილი ზომით კი არ, არამედ მდებარეობით იქცევს ყურადღებას და ხშირად გელათთან ერთად, ერთ მოკლე ექსკურსიაში ერთიანდება.

როგორ ჩავიდეთ

თბილისიდან ქუთაისამდე მანქანით ან მარშრუტკით, მთავარ აღმოსავლეთ-დასავლეთის ავტომაგისტრალზე, დაახლოებით 3 საათი და 30 წუთი სჭირდება; მარშრუტკები ხშირად დადის თბილისის დიდუბის სადგურიდან. საქართველოს რკინიგზა ასევე ატარებს მატარებლებს თბილისსა და ქუთაისს შორის — განრიგი და ფასები გამოქვეყნებულია საქართველოს რკინიგზის ვებგვერდზე. ბათუმიდან გზა ქუთაისი-ბათუმის ავტომაგისტრალზე დაახლოებით 2 საათსა და 15 წუთს მოითხოვს, აქაც რეგულარულად დადის მარშრუტკები. ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც ქალაქიდან რამდენიმე კილომეტრშია, ემსახურება რამდენიმე ევროპულ დაბალბიუჯეტიან ავიაკომპანიას, რაც ქალაქს ბევრი ვიზიტორისთვის ჩასვლის ან გასვლის მოსახერხებელ წერტილად აქცევს. ზამთარში ან ძლიერი წვიმის შემდეგ საავტომობილო მოგზაურობის წინ სასურველია გზების მდგომარეობის გადამოწმება.

როდის ჩავიდეთ

იმერეთს აქვს სუბტროპიკული ჰავა, უფრო რბილი და წვიმიანი, ვიდრე აღმოსავლეთ საქართველოს, ხოლო ქუთაისის გამოქვაბულები და კანიონები თითქმის ყველა სეზონზე სასიამოვნოა მოსანახულებლად. გვიანი გაზაფხული (აპრილი–ივნისი) და ადრეული შემოდგომა (სექტემბერი–ოქტომბერი) სასიამოვნო ტემპერატურას და კარგ განათებას გვთავაზობს მონასტრებისა და ბაზრობის ქუჩებისთვის; ზაფხულის შუაგულში შეიძლება ცხელი და ნოტიო ამინდი იყოს, ზამთარი კი საქართველოს მასშტაბით რბილია, მაგრამ უფრო წვიმიანი, რაც კარგად ეხმარება ისეთ ინტერიერულ ღირსშესანიშნაობებს, როგორიცაა პრომეთეს გამოქვაბული.

სად დავრჩეთ და რა ვჭამოთ

ქალაქის ცენტრში EURO HOTEL მარტივ და ძველ ქალაქთან ახლოს მდებარე ვარიანტს გთავაზობთ, ხოლო A.G.’s guest house უფრო პატარა, ოჯახური ტიპის საცხოვრებლის შესაძლებლობაა. საკვებისთვის Palaty და Bar-Restaurant Papavero ორივე სთავაზობენ იმერულ სამზარეულოს, მათ შორის რეგიონისთვის დამახასიათებელ ღია ხაჭაპურს. ღვინის მოყვარულებს შეუძლიათ მოაწყონ დეგუსტაცია მარანი ხაჟალიაში, ხოლო მგზავრობის ორგანიზება შესაძლებელია Globus Travel Georgia-ს ან LTD FLY 24-ის დახმარებით. ქუთაისის ტურისტული საინფორმაციო ცენტრი კარგი პირველი შესაჩერებელი ადგილია რუკებისა და გამოქვაბულების, მონასტრების სამუშაო საათების გასაგებად.

პრაქტიკული ინფორმაცია

პრომეთეს გამოქვაბულის, საფარისა და გელათის ბილეთების გადახდა ჩვეულებრივ ადგილზეა შესაძლებელი, ნაღდი ფულით ან ბარათით, ხოლო სამუშაო საათები სეზონის მიხედვით იცვლება, ამიტომ წინასწარ გადამოწმება ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრში ან დაცული ტერიტორიების სააგენტოში ღირს. ადგილობრივი ვალუტაა ქართული ლარი; ცენტრალურ სასტუმროებსა და რესტორნებში ბარათები ფართოდაა მიღებული, თუმცა სოფლად მდებარე ობიექტებში ეს ნაკლებად სანდოა. ფეხსაცმელი უნდა იყოს სასეირნოდ მოსახერხებელი — ეს სჭირდება ძველი ქალაქის ქვაფენილ ქუჩებსაც და გამოქვაბულ-კანიონების ბილიკებსაც, ხოლო მსუბუქი ქურთუკი ზაფხულშიც კი გამოგადგებათ გამოქვაბულებისთვის.

ხშირად დასმული კითხვები

• ღირს თუ არა ქუთაისის მონახულება, თუ ის მხოლოდ აეროპორტისკენ გადასასვლელი წერტილია? ქუთაისი იმსახურებს ერთი-ორი ღამის ცალკე ვიზიტს. ძველი ქალაქი, ბაზრობა და სამდინარო სეირნობა თავისთავად სასიამოვნოა, ხოლო ქალაქი ყველაზე მოსახერხებელი ბაზაა გელათის, ბაგრათის, მოწამეთას და საფარის და პრომეთეს გამოქვაბულების სანახავად.
• რამდენი დღე სჭირდება ქუთაისისა და მისი შემოგარენის მონახულებას? ორი სრული დღე მშვიდ ტემპს იძლევა — ერთი ქალაქის ცენტრის, ბაგრათის ტაძრისა და ბაზრობისთვის, მეორე კი გელათის, მოწამეთასა და საფარის ან პრომეთეს გამოქვაბულისთვის. მესამე დღე შესაფერისია შორი ექსკურსიისთვის მარტვილის ან ოკაცეს კანიონამდე.
• ჯერ კიდევ არის თუ არა ბაგრათის ტაძარი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სია? არა. ბაგრათის ტაძარი 1994 წელს გელათის მონასტერთან ერთად შევიდა სიაში, მაგრამ 2017 წელს იუნესკომ ის ამოიღო რეკონსტრუქციის მასშტაბებთან დაკავშირებული შეშფოთების გამო; გელათის მონასტერი ცალკე რჩება სიაში.
• შესაძლებელია თუ არა გელათისა და ბაგრათის ერთ დღეში მონახულება? კი, ორივე ობიექტი ახლოს მდებარეობს და მოხერხებულად ერთიანდება მოწამეთას მონასტერთან ერთად ერთ დილის ან ნაშუადღევის მარშრუტში, ჩვეულებრივ ქალაქის ცენტრიდან ნახევარდღიანი ტურის სახით.
• საჭიროა თუ არა პრომეთეს გამოქვაბულში ბილეთების წინასწარ დაჯავშნა? წინასწარი დაჯავშნა რეკომენდებულია ზაფხულსა და შაბათ-კვირას, როდესაც გამოქვაბული ხალხმრავალია, თუმცა პიკის საათების გარეშე ჩვეულებრივ ადგილზეც შეიძლება ბილეთის ყიდვა. ტურები ჯგუფურად, ფიქსირებულ ბილიკებზე, გიდის თანხლებით ტარდება.
• არის თუ არა ქუთაისი კარგი ბაზა მარტვილისა და ოკაცეს კანიონებამდე ერთდღიანი მოგზაურობისთვის? კი, ორივე კანიონი ქუთაისიდან დაახლოებით ერთი საათიდან საათნახევრამდე მანძილზეა და ჩვეულებრივ ერთდღიანი ექსკურსიის სახით ინახულება, დამოუკიდებლად მანქანით ან ორგანიზებული ტურით.
• როგორ უკავშირდება ქუთაისი თბილისსა და ბათუმს შემდგომი მგზავრობისთვის? მარშრუტკები, მატარებლები და კერძო ტრანსფერები აკავშირებს ქუთაისს ორივე ქალაქთან; თბილისამდე გზას დაახლოებით 3 საათი და 30 წუთი სჭირდება, ბათუმამდე კი — 2 საათი და 15 წუთი, ხოლო აეროპორტი რამდენიმე ევროპულ ქალაქთან პირდაპირ ავიარეისებს სთავაზობს.
• რა არის იმერული ხაჭაპური და რით განსხვავდება სხვა რეგიონებისგან? იმერული ხაჭაპური არის მრგვალი, დახურული პური, რომელიც რბილი, ოდნავ მჟავე ადგილობრივი ყველით არის შევსებული, განსხვავებით ღია, ნავის ფორმის აჭარული ხაჭაპურისგან, რომელსაც კვერცხით მირთმევენ. ის ითვლება პირველწყაროდ, საიდანაც სხვა რეგიონული სახეობები განვითარდა.
• უსაფრთხოა და ადვილია თუ არა ქუთაისში ფეხით გადაადგილება? ქალაქის ცენტრი კომპაქტური, ბრტყელი მდინარის გასწვრივ და დღის განმავლობაში ფეხით მოსავლელად ზოგადად უსაფრთხოა. ტაქსები და მოკლე ტრანსფერები იაფია და სასარგებლოა გელათის, მოწამეთასა და გამოქვაბულების მისაღწევად, რომლებიც ფეხით სეირნობის მანძილის მიღმაა.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Kutaisi