უფლისციხე: კლდეში ნაკვეთი ქალაქი რომის არსებობამდე

სახელი „უფლისციხე“ ნიშნავს „უფლის ციხეს“, და ეს არის საქართველოს უძველესი საქალაქო დასახლება: ქედში ოთახების ამოკვეთა ძვ.წ. 1000 წლისთვის უკვე მიმდინარეობდა, ხოლო ძვ.წ. VI საუკუნისთვის აქ რამდენიათასიანი მოსახლეობის ქალაქი არსებობდა — წარმართული რელიგიური ცენტრი და სავაჭრო გზაჯვარედინი შავი ზღვასა და სპარსეთს შორის. ქალაქი დასახლებული რჩებოდა მანამ, სანამ XIII საუკუნეში ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილმა ჰულაგუმ არ გაანადგურა იგი. ორი ათასწლეულის განმავლობაში ადამიანები აქ ცხოვრობდნენ — არა აშენებულ, არამედ კლდეში ნაკვეთ ქალაქში.

რა შემორჩა დღემდე

თავდაპირველი ქალაქის დაახლოებით მეათედი — ვარაუდობენ, რომ 700-მდე კლდეში ნაკვეთი ნაგებობიდან დღეს დაახლოებით 150 შემორჩენილია — შემორჩენილია ყვითელ, შიშველ ქედზე, რომელიც ზაფხულში ღუმელივით ხურდება. ქვაფენილი ქუჩა, საუკუნეების განმავლობაში ფეხით გავლით ღარად ქცეული, ქალაქში ზევით მიემართება. მის გასწვრივ იშლება ოთახები: დიდი დარბაზი, ცილინდრული კამარით, ხის კოჭების მიბაძვით ნაკვეთი, რომელსაც თამარის დარბაზს უწოდებენ, თუმცა თამარი აქ არასდროს უცხოვრია; ტაძარი მსხვერპლშეწირვის ორმოთი და კერპებისთვის განკუთვნილი ნიშებით; აფთიაქი, ქილების ჩასადგმელად ამოკვეთილი პატარა ფოსოების რიგებით; თეატრი — ამ მხარისთვის იშვიათი მოვლენა — სცენითა და ორქესტრისთვის განკუთვნილი ორმოთი; და მარანი ქვევრის ორმოებით, რაც ადასტურებს, რომ ღვინის დაყენების ტრადიცია ქალაქისავით ძველია. ყველა ოთახში იატაკშია ამოჭრილი კერა და ზემოთ — კვამლის გასასვლელი ხვრელი.

ქედის თხემზე მდგომარეობს პატარა, X საუკუნის ეკლესია, აგურით ნაგები მაშინ, როცა წარმართული ქალაქი უკვე გაქრისტიანებული იყო — ის ყველაზე მაღალ წერტილში დგას, თითქოს წინადადების წერტილივით. ქალაქიდან მდინარემდე კლდეში გამოკვეთილი გვირაბი მიემართება — ეგრეთ წოდებული ფარული გასასვლელი — და მასში სიარული დღესაც შესაძლებელია.

რატომ არის მნიშვნელოვანი

უფლისციხე არის საქართველო ქრისტიანობამდე, ანბანამდე და მანამდე, სანამ მცხეთა დედაქალაქი გახდებოდა — ზოროასტრული და მზისმსახური ქალაქი, რომელიც სპარსეთთან და სტეპთან იყო დაკავშირებული, თავისი საკუთარი არქიტექტურით: ხის კოჭების მიბაძვა ქვაში გვიჩვენებს, როგორი უნდა ყოფილიყო ბარში, დღეს დაკარგული შენობები. ამასთანავე, ეს უბრალოდ ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე ატმოსფერული ნანგრევია: აქ თითქმის არ არის ღობეები, არც რეკონსტრუქცია, მხოლოდ ქარი, ხედი მტკვრის ველზე კავკასიონისკენ და შეგრძნება, რომ დგახარ იქ, სადაც შენზე სამი ათასი წლით ადრე სხვები იდგნენ.

- Advertisement -

პრაქტიკული ინფორმაცია

ნახევარი საათიდან საათნახევრამდე საკმარისია ადგილის დასათვალიერებლად. ჩრდილი თითქმის არსად არის — ივლის-აგვისტოში რეკომენდებულია ადრეულ დილას ან საღამოს ვიზიტი, წყლისა და ქუდის ქონით. კლდე სრიალაა, ბილიკები კი არათანაბარი. გვირაბი ბნელი და დაბალტავსახურავიანია. ობიექტი გორიდან დაახლოებით თხუთმეტწუთიან მანძილზეა და ხშირად ერთად იგეგმება: დილას ძველი ქალაქის მონახულება, შუადღისას კი გორის ციხე-სიმაგრისა და ცნობილი მუზეუმის დათვალიერება.

იხილეთ GTour-თან ერთად

უფლისციხე წარმოადგენს ცენტრალურ ობიექტს ერთდღიან ტურში „გორი და უფლისციხე“, პირველ გაჩერებას დასავლეთისკენ მიმავალ გზაზე ტურში „ქუთაისი და დასავლეთ საქართველო“, და მეექვსე დღეს პროგრამაში „საქართველო 7 დღეში“.

ხშირად დასმული კითხვები

• რას ნიშნავს სახელი უფლისციხე? უფლისციხე ნიშნავს „უფლის ციხეს“. ეს არის საქართველოს უძველესი საქალაქო დასახლება, სადაც ქედში ოთახების ამოკვეთა ძვ.წ. 1000 წლიდან იწყება.
• რამდენი წლისაა უფლისციხე და როდის განადგურდა? ოთახების ამოკვეთა ქედში ძვ.წ. 1000 წლისთვის დაიწყო, ხოლო ძვ.წ. VI საუკუნისთვის ეს უკვე რამდენიათასიანი მოსახლეობის ქალაქი იყო. იგი ორი ათასწლეულის განმავლობაში იყო დასახლებული, სანამ XIII საუკუნეში ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილმა ჰულაგუმ არ გაანადგურა.
• რამდენი რამ შემორჩა თავდაპირველი ქალაქიდან? შემორჩენილია თავდაპირველი ქალაქის დაახლოებით მეათედი — დაახლოებით 150 ვარაუდობით არსებული 700 კლდეში ნაკვეთი ნაგებობიდან — ყვითელ, შიშველ ქედზე. ქალაქში ზევით მოძველებული ქვაფენილი ქუჩა მიემართება.
• რა მნიშვნელოვანი ნაგებობების ნახვაა შესაძლებელი? აღსანიშნავია დიდი დარბაზი ხის კოჭების მიბაძვით ნაკვეთი კამარით (ეგრეთ წოდებული თამარის დარბაზი, თუმცა თამარი აქ არასდროს უცხოვრია), წარმართული ტაძარი მსხვერპლშეწირვის ორმოთი, აფთიაქი ქილების ნიშებით, იშვიათი კლდეში ნაკვეთი თეატრი და ძველი მარნები ქვევრის ორმოებით. ქედის თხემზე პატარა, X საუკუნის აგურის ეკლესია დგას, ქალაქიდან მდინარემდე კი ფარული გვირაბი მიემართება.
• რატომ არის უფლისციხე ისტორიულად მნიშვნელოვანი? ის წარმოადგენს საქართველოს ქრისტიანობამდე, ანბანამდე და მცხეთის დედაქალაქად ქცევამდე — ზოროასტრულ, მზისმსახურ ქალაქს, სპარსეთთან და სტეპთან კავშირში. ხის კოჭების მიბაძვა ქვაში ასევე ავლენს, როგორი იყო დიდი ხნის წინ დაკარგული ბარის არქიტექტურა.
• რამდენი დრო დავუთმოთ ვიზიტს და რა წავიღოთ? რეკომენდებულია საათნახევარი ადგილზე ყოფნა, ჩრდილი თითქმის არ არის, ამიტომ ზაფხულში უმჯობესია ადრეული ან საღამოს ვიზიტი წყლისა და ქუდის ქონით. კლდე სრიალაა და გვირაბი ბნელია და დაბალი, ამიტომ სიფრთხილეა საჭირო.
• როგორ გავაერთიანოთ ახლომახლო სანახაობებთან? ობიექტი გორიდან თხუთმეტწუთიან მანძილზეა, რაც დილას ძველი ქალაქის, შუადღისას კი გორის ციხისა და მუზეუმის მონახულების საშუალებას იძლევა. ის ასევე შედის GTour-ის ერთდღიან ტურში „გორი და უფლისციხე“, ტურში „ქუთაისი და დასავლეთ საქართველო“ და პროგრამის „საქართველო 7 დღეში“ მეექვსე დღეში.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Uplistsikhe: a city cut from rock before Rome existed