სვეტიცხოველი: ქრისტეს კვართი და კედარი, რომელიც მისგან აღმოცენდა

მცხეთა პატარა ქალაქია, მაგრამ მისი ცენტრი ერთ უზარმაზარ ტაძარს უჭირავს — სვეტიცხოველს, ისევე როგორც ფრანგულ პატარა სოფლებში კათედრალები ავსებენ მთელ სივრცეს, თავისი ზომით შეუსაბამოდ, თითქოს განზრახაც. ეს ადგილია ქართველი მეფეების სამარხი, თხუთმეტი საუკუნის განმავლობაში ქართული ეკლესიის სამყოფელი და ლეგენდის ადგილი, რომელსაც ყველა ქართველი ბავშვი ზეპირად ყვება.

ლეგენდა

გადმოცემის თანახმად, I საუკუნეში მცხეთელი ებრაელი ვაჭარი ელიოზი იერუსალიმში იმყოფებოდა ქრისტეს ჯვარცმის დღეს. მან ჯარისკაცისგან ქრისტეს კვართი შეისყიდა და სამშობლოში წამოიღო. მისმა დამ, სიდონიამ, ხელში რომ აიღო კვართი, ისეთმა ძლიერმა განცდამ მოიცვა, რომ იქვე გარდაიცვალა — კვართი ხელიდან ვერც გამოაცალეს და ასევე დამარხეს. მის საფლავზე კედარი ამოვიდა.

სამი საუკუნის შემდეგ, როცა წმინდა ნინომ საქართველოში ქრისტიანობა შემოიტანა და მეფე მირიანმა ამ ადგილას ეკლესიის აშენება ბრძანა, კედარი შვიდ სვეტად გამოთალეს. ექვსი აღმართეს, მეშვიდე კი თავისით ჰაერში ავიდა და ვერაფრით ჩამოჰყავდათ, ვიდრე ნინო მთელი ღამე არ ილოცა. მხოლოდ მაშინ დაეშვა სვეტი და მისგან საკურნებელი ზეთი გადმოედინებოდა. სწორედ აქედან მომდინარეობს სახელი „სვეტიცხოველი“ — ცხოველმყოფელი სვეტი. დღევანდელი ტაძარი სწორედ იმ ადგილის გარშემოა აგებული, სადაც სვეტი იდგა.

ამ ამბავის სისწორე-სიმცდარე მნიშვნელობას არ კარგავს იმის გასაგებად, რა მისცა მან ქვეყანას: პატარა სამეფოს, რომელიც რომისა და სპარსეთის სამყაროებს შორის იყო მოქცეული, ქრისტიანული ისტორიის ცენტრთან კავშირის უფლება მისცა — სალოცავი, რომელიც კონსტანტინოპოლის ნებისმიერ სიწმინდეს შეედრებოდა. საქართველო მას შემდეგ განუწყვეტლივ ამტკიცებს თავის ადგილს დიდ ცივილიზაციებს შორის, და სვეტიცხოველი სწორედ ამ არგუმენტის ქვად ქცეული სახეა.

- Advertisement -

ნაგებობა

მეფე მირიანის ეკლესია აღარ არსებობს, არც მისი შემდეგი ვარიანტი შემორჩენილა. დღეს მდგარი ტაძარი 1029 წელს დასრულდა, ხუროთმოძღვარ არსუკისძის ხელით, რომლის სახელი ჩრდილოეთ კარიბჭის თავზეა ამოკვეთილი, გვერდით კი მოკვეთილი ხელის გამოსახულება ჩანს — ლეგენდის თანახმად, მეფემ ხელი იმიტომ მოაჭრევინა, რომ არსუკისძეს ამაზე უკეთესი არაფერი ეშენებინა. ეს ოქროსფერი ქვაქვითკირისაგან ნაგები გუმბათოვანი, ჯვარისებური ტაძარია, შიგნიდან უზარმაზარი, ბარაბანითა და კონუსისებრი გუმბათით, რომელიც ხეობას დომინირებს. მას მიწისძვრებმაც, თემურ-ლენგმაც და სპარსელებმაც მიაყენეს ზიანი, თუმცა ყოველ ჯერზე იგივე გეგმის მიხედვით აღადგენდნენ.

შიგნით, სვეტის ადგილი ქვის ტახტით არის მონიშნული, რომელზეც სიდონიას ისტორიის სცენებია გამოსახული. გარშემო იატაკი ქართული ისტორიის რუკასავით გადაშლილა — აქ არიან დაკრძალულნი ვახტანგ გორგასალი, თბილისის დამაარსებელი, ერეკლე II, ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე, და ათასწლეულზე მეტხანს გამგებელი ბაგრატიონთა დინასტიის წევრები. ერთ კუთხეში იერუსალიმის საკურთხევლის, ქრისტეს საფლავის ასლია აღმართული. კედლის მხატვრობა XVII საუკუნისაა, დროის გავლენით გამქრალი, ზოდიაქოს წრითურთ, რომელიც ყველას გაოცებას იწვევს.

ქალაქი და ხედი

მცხეთა V საუკუნემდე საქართველოს დედაქალაქი იყო და დღესაც არაგვისა და მტკვრის შესართავთანაა განთავსებული — მაშინ სტრატეგიული კვანძი, დღეს კი თვალწარმტაცი სანახაობა. მდინარის გაღმა, კლდოვან ბორცვზე დგას ჯვარის მონასტერი, VI საუკუნის ეკლესია, რომელიც აშენდა იმ ადგილას, სადაც ნინომ თავისი პირველი ჯვარი აღმართა. ჯვრის ტერასიდან პირდაპირ ჩანს სვეტიცხოველი და მდინარეთა შესართავი — ეს ხედი საქართველოზე გამოცემულ თითქმის ყველა წიგნს ამშვენებს. ეს ორი ეკლესია ერთად უნდა იხილოს: ჯვარი — ჯვარია, სვეტიცხოველი — სვეტი.

ეწვიეთ GTour-თან ერთად

სვეტიცხოველი და ჯვარი გვხვდება „თბილისი და მცხეთის“ პირველი დღის პროგრამის შუადღის ნაწილში, ასევე პირველი გაჩერებაა ჩრდილოეთ მიმართულებით „ყაზბეგის ორდღიანი მოგზაურობის“ და „საქართველო 7 დღეში“ ტურების მარშრუტებში.

ხშირად დასმული კითხვები

• რა არის სვეტიცხოველი და სად მდებარეობს? სვეტიცხოველი დიდი ტაძარია პატარა ქალაქ მცხეთაში, საქართველოში. იგი თხუთმეტი საუკუნის განმავლობაში ქართველი მეფეების სამარხი და ქართული ეკლესიის სამყოფელი იყო. დღევანდელი ტაძარი 1029 წელს დასრულდა.
• რას ნიშნავს სახელი „სვეტიცხოველი“ და საიდან მომდინარეობს? სვეტიცხოველი ნიშნავს „ცხოველმყოფელ სვეტს“. გადმოცემით, სიდონიას საფლავიდან, რომელიც ქრისტეს კვართს ეპყრა გარდაცვალების დროს, კედარი ამოვიდა, რომელიც მოგვიანებით მეფე მირიანმა ეკლესიის მშენებლობისას შვიდ სვეტად გამოთალა. მეშვიდე სვეტი ჰაერში ავიდა და მხოლოდ წმინდა ნინოს ღამით ლოცვის შემდეგ დაეშვა, შემდეგ კი საკურნებელი ზეთი გადმოედინებოდა მისგან.
• ვინ ააშენა დღევანდელი ტაძარი და რა ლეგენდა უკავშირდება ხუროთმოძღვარს? დღევანდელი ტაძარი 1029 წელს დასრულდა ხუროთმოძღვარ არსუკისძის მიერ. მისი სახელი ჩრდილოეთ კარიბჭის თავზეა ამოკვეთილი, გვერდით მოკვეთილი ხელის გამოსახულებით — ლეგენდის თანახმად, მეფემ მას ხელი მოჰკვეთა, რომ მეტი ოსტატობით აღარაფერი აეშენებინა.
• რა მნიშვნელოვანი სამარხები და დეტალებია ტაძრის შიგნით? ტაძრის შიგნით სვეტის ადგილას ქვის ტახტია სიდონიას ისტორიის სცენებით. იატაკზე დაკრძალულნი არიან ვახტანგ გორგასალი, თბილისის დამაარსებელი, ერეკლე II, ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე, და ბაგრატიონთა დინასტიის წევრები. ასევე არის იერუსალიმის საკურთხევლის ასლი და XVII საუკუნის მხატვრობა, მათ შორის ზოდიაქოს წრე.
• რა არის ჯვარი და როგორ უკავშირდება სვეტიცხოველს? ჯვარი VI საუკუნის ეკლესიაა, რომელიც მდინარის გაღმა, ბორცვზე დგას, იმ ადგილას, სადაც წმინდა ნინომ თავისი პირველი ჯვარი აღმართა. ეს ორი ეკლესია ერთად უნდა იხილოს — ჯვარი ჯვარს განასახიერებს, სვეტიცხოველი — სვეტს, ხოლო ჯვრის ტერასიდან ჩანს ხედი ტაძარსა და მდინარეთა შესართავზე.
• რატომ იყო მცხეთა ისტორიულად მნიშვნელოვანი? მცხეთა V საუკუნემდე საქართველოს დედაქალაქი იყო და მდებარეობდა არაგვისა და მტკვრის შესართავთან, რაც მას სტრატეგიულ კვანძად აქცევდა. დღეს ეს ლამაზი ადგილია, სადაც სვეტიცხოველი და ჯვარი ერთმანეთის გვერდით დგას.
• როგორ შეიძლება სვეტიცხოვლის ნახვა ტურის ფარგლებში? სვეტიცხოველი და ჯვარი შედის „თბილისი და მცხეთის“ პირველი დღის პროგრამაში, ასევე წარმოადგენს პირველ გაჩერებას ჩრდილოეთ მიმართულებით „ყაზბეგის ორდღიანი მოგზაურობისა“ და „საქართველო 7 დღეში“ ტურების მარშრუტებში.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Svetitskhoveli: the robe of Christ and the cedar that grew from it

- Advertisement -