საქართველოს 15 საუკეთესო ჩანჩქერი — გველეთიდან კინჩხამდე

პატარა ქვეყანაში საქართველოს არაჩვეულებრივად ბევრი ჩანჩქერი აქვს — ყაზბეგის ძირას ყინულოვანი ფარდიდან დაწყებული, ბათუმის პლაჟებიდან სულ რამდენიმე წუთში მისაწვდომ მწვანე კანიონამდე. კითხვაზე „რომელია საუკეთესო“ ცალსახა პასუხი არ არსებობს — ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, რისი ნახვა გსურთ. გველეთი და შდუგრა მათთვისაა, ვინც მზადაა იმგზავროს და მთის ბილიკზე საათობით იაროს; მახუნცეთი, მირვეთი და კინჩხა ოჯახური, მარტივად მისაღწევი და ხშირად საბანაოდ ვარგისი ადგილებია; ლეღვთახევი და დაშბაში კი თბილისიდან ან მის სიახლოვეს, ნახევარდღიანი გასვლისთვისაა იდეალური. ქვემოთ ჩამოთვლილი თხუთმეტივე ობიექტი სპეციალურ აღჭურვილობას არ საჭიროებს, თუმცა ზოგისთვის 4×4 მანქანა ან მთელი დღე დაგჭირდებათ.

სტატია ჩანჩქერებს რეგიონების მიხედვით აჯგუფებს, უჩვენებთ სავარაუდო სავალს უახლოესი პარკინგიდან ან სოფლიდან, განმარტავს, როდის მოედინება თითოეული სრულად (თოვლმდნარით გამოწვეულები აგვისტოსთვის თხელდებიან, წყაროსეულები კი — არა) და მიუთითებს, სადაც ბანაობა რეალურად შესაძლებელია და არა მხოლოდ ფოტოგენურია. ბილიკების მდგომარეობა, ჭიშკრების გახსნის დრო და დაცული ტერიტორიების საფასურები წლიდან წლამდე იცვლება, ამიტომ დაცულ ზონებში მოხვედრამდე შეამოწმეთ შესაბამისი უწყების გვერდი, ხოლო მთის გზებზე გასვლამდე — georoad.gov.ge, განსაკუთრებით სვანეთში, რაჭასა და ყაზბეგის რეგიონში მაისი-ოქტომბრის პერიოდის მიღმა.

ჩანჩქერები მოკლედ

• დიდი და პატარა გველეთი — სტეფანწმინდა, 40-60 წუთი ფეხით, მოედინება ივნისი-სექტემბერში, ბანაობა არ არის რეკომენდებული.
• ლეღვთახევი — თბილისის ძველი ქალაქი, 5 წუთი აბანოთუბნიდან, მთელი წლის განმავლობაში, ზაფხულის ბოლოს თხელდება.
• დაშბაში — წალკა, 20-30 წუთი კანიონში, ყველაზე ძლიერია აპრილი-ივნისში, ბანაობა — სიფრთხილით.
• მახუნცეთი — ქედა, აჭარა, 2 წუთი პარკინგიდან, მთელი წელი, ზაფხულში პოპულარული საბანაო ადგილია.
• მირვეთი — მაჭახლის ხეობა, აჭარა, 10-15 წუთი, მთელი წელი, საბანაოდ ვარგისი.
• მთირალას ჩანჩქერები — ჩაქვი/ქობულეთი, 30-90 წუთი მარშრუტის მიხედვით, აპრილი-ოქტომბერი, არის არაღრმა აუზები.
• კინჩხა — ოყაცეს კანიონის ახლოს, იმერეთი, 15-20 წუთი, უძლიერესია აპრილი-ივლისში, ტალღა ძლიერია, ბანაობა არ შეიძლება.
• ტობა — საჩხერესთან, იმერეთი, 20-30 წუთი, საუკეთესოა გაზაფხულზე.
• ონიორე — ონი, რაჭა, 30-40 წუთი, მაისი-აგვისტო, ცივი, მაგრამ ზოგი ცურავს.
• შდუგრა — მაზერი, სვანეთი, 1.5-2 საათი, ივლისი-სექტემბერი, ყინულოვანია, ბანაობა არ შეიძლება.
• ხადორი — პანკისის ხეობა, კახეთი, 30 წუთი, გაზაფხული და ადრეული ზაფხული, საბანაოდ ვარგისი.
• ნინოსხევი — ლაგოდეხი, 1-2 საათი მარკირებულ ბილიკზე, გაზაფხულ-შემოდგომით, საბანაოდ ვარგისი.
• მატერი — ხულო, აჭარა, 15 წუთი, მთელი წელი, არაღრმა.
• ქვაბისხევის ჩანჩქერები — ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, 1-3 საათი, აპრილი-ოქტომბერი.
• ოყაცეს კანიონის ჩანჩქერები — იმერეთი, ოყაცეს ხიდის გასწვრივ, 15-40 წუთი, აპრილი-ივლისი, მხოლოდ ხილვისთვის.

ყაზბეგი: გველეთი, რუსეთის საზღვართან

დიდი გველეთის ჩანჩქერი ეშვება დარიალის ხეობის ქართულ მხარეს, ჩამოკიდებული ველიდან — სტეფანწმინდიდან მოკლე გასვლით საქართველოს სამხედრო გზით, შემდეგ კი გველეთის სოფლის პარკინგიდან 40-60 წუთიანი სავალით მკაფიო ბილიკზე. პატარა გველეთი იმავე ამოსავალი წერტილიდან მისაწვდომი, უფრო პატარა და ახლოს მდებარე ჩანჩქერია. ორივე ყველაზე ძლიერია ივნისის თოვლდნობის პერიოდში, აგვისტოს ბოლოსთვის თხელდება, ხოლო ზამთარში ხშირად იყინება და ბილიკი იხურება; თავად გზაც ზვავებისგან შეიძლება დაზარალდეს, ამიტომ ზამთარში სამხედრო გზით გასვლამდე აუცილებლად შეამოწმეთ georoad.gov.ge. წყალი ყინულოვანია და ნამდვილად ცივი — ბანაობა შუა ზაფხულშიც კი არ არის რეკომენდებული. ეს ჩანჩქერი ხშირად ერწყმის გერგეტის სამება-ეკლესიისა და ყაზბეგის რეგიონის მონახულებას ერთდღიან ან ორდღიან ტურებში.

თბილისი და ქვემო ქართლი: ლეღვთახევი და დაშბაში

ლეღვთახევი თბილისის საკუთარი ჩანჩქერია, ჩაკირული ვიწრო ხევში აბანოთუბნის გოგირდის აბანოების უკან, ძველი ქალაქიდან ხუთწუთიანი გასვლით. ის პატარაა, ნაწილობრივ წყაროზე და ნაწილობრივ წვიმის წყალზეა დამოკიდებული, საუკეთესოდ ჩანს წვიმის შემდეგ და მშრალ აგვისტოში შეიძლება სრულად დაცუროს. ეს არ არის საბანაო ადგილი, უფრო ძველი თბილისის სასეირნო მარშრუტის ხუთწუთიანი დეტალია, ხელსაყრელად ერწყმის გოგირდის აბანოების ან ძველი თბილისის სასეირნო ტურებს.

- Advertisement -

დაშბაშის კანიონი წალკასთან, თბილისიდან დაახლოებით ორი საათის სავალზე, გაცილებით ღრმა და დრამატული ბაზალტის ხეობაა ჩანჩქერითა და ფირუზისფერი აუზებით, რომელსაც გაზაფხულზე მდინარე ძლიერად ავსებს. კანიონში ჩასასვლელი ბილიკები ოფიციალურად მოწყობილი არ არის, ამიტომ მოსახერხებელი ფეხსაცმელი აუცილებელია, ადგილობრივები ზაფხულში ჩანჩქერის ქვემოთ აუზებში ცურავენ, თუმცა სიღრმე და დინება წლიდან წლამდე იცვლება, ამიტომ გადაწყვეტილება ადგილზევე მიიღეთ.

აჭარის მთიანეთი: მახუნცეთი, მირვეთი და მთირალა

მახუნცეთი, ბათუმიდან დაახლოებით 90 წუთის სავალზე, ხულოსკენ მიმავალ გზაზე, საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ფოტოგენური ჩანჩქერია — პარკინგი ძველ თაღოვან ხიდთან ახლოსაა, ჩანჩქერამდე კი მხოლოდ ორწუთიანი სავალია. ის მთელი წლის განმავლობაში მოედინება და აქვს არაღრმა აუზი, სადაც ზაფხულობით ბევრი ცურავს.

მირვეთი მდებარეობს მაჭახლის ხეობაში, ბათუმის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ძველი თაღოვანი ხიდებით გამორჩეულ წყნარ კუთხეში, გზიდან 10-15 წუთიანი სავალით. ის მთელი წელი მოედინება და აქვს საბანაოდ ვარგისი აუზები.

მთირალას ეროვნული პარკი, ჩაქვისა და ქობულეთის სიახლოვეს, იცავს საქართველოს ყველაზე ნესტიან ტყეს და რამდენიმე ჩანჩქერს, რომლებამდეც მარკირებული ბილიკებით 30 წუთიდან რამდენიმე საათამდე მიდის, არჩეული მარშრუტის მიხედვით. ჩანჩქერები ყველაზე ძლიერია აპრილი-ოქტომბერში და ზოგი აუზი საბანაოდაც ვარგისია; მოქმედი ბილიკებისა და შესაძლო სეზონური დახურვების შესახებ ინფორმაცია დაცული ტერიტორიების სააგენტოს გვერდზეა.

იმერეთი: კინჩხა, ტობა და ოყაცეს ჩანჩქერები

კინჩხა, ოყაცეს კანიონის ნაკრძალთან ახლოს, ქუთაისის მახლობლად, 15-20 წუთიანი ბილიკით მიიღწევა და ყველაზე ძლიერია აპრილი-ივლისში; ფუძესთან დინება იმდენად ძლიერია, რომ ბანაობა რეკომენდებული არ არის. ტობა, უფრო აღმოსავლეთით, საჩხერესთან, უფრო წყნარი და ნაკლებად მონახულებული ჩანჩქერია 20-30 წუთიანი სავალით, საუკეთესოდ ჩანს გაზაფხულზე, სანამ მდინარე არ დაეცემა. ორივე ხშირად ერწყმის ოყაცეს კანიონის სეირნობას, საიდანაც საკიდარი ბილიკიდან საკუთარი ჩანჩქერების სერია ჩანს — ქუთაისიდან მარტვილისა და ოყაცეს კანიონების, ან პრომეთეს მღვიმის ერთდღიანი ტურების ფარგლებში. ამ ზონაში მოგზაურობამდე ღირს ოყაცეს ნაკრძალის მოქმედი საფასურებისა და ბილიკის სტატუსის გადამოწმება.

- Advertisement -

რაჭა და სვანეთი: ონიორე და შდუგრა

ონიორე, რაჭის დედაქალაქ ონთან ახლოს, 30-40 წუთიანი ბილიკით მიიღწევა და ყველაზე კარგად მაისიდან აგვისტომდე მოედინება, გაზაფხულის წყალდიდობის ჩაცხრის შემდეგ; ზოგი აუზი ცივია, მაგრამ საბანაოდ ვარგისი. ეს ჩანჩქერი ბუნებრივად ერწყმის რაჭის ღვინისა და მთის ტბების ორდღიან ტურებს ან სამდღიან რაჭა-ლეჩხუმის 4×4 მარშრუტს.

შდუგრა, მაზერთან ახლოს, უშბის ძირას, სვანეთში, ამ სიაში ყველაზე ფიზიკურად მომთხოვნი ჩანჩქერია — სოფლიდან 1.5-2 საათიანი სავალი ტყითა და მორენაზე, ხოლო ბოლოს — ყინულოვანი წყლის დრამატული ფარდა. ის ყველაზე სავსეა ივლისი-სექტემბერში, წყალი კი ძალიან ცივი და ძლიერი დინებისაა ბანაობისთვის. ეს ბუნებრივად აგრძელებს მაზერიდან უშბის მყინვარის ლაშქრობას ან შეიძლება ჩაერთოს სვანეთის ოთხდღიან 4×4 მარშრუტში მესტია-უშგულისკენ.

კიდევ ხუთი, რომელსაც ღირს ნახვა

• ხადორი, პანკისის ხეობაში, ახმეტასთან ახლოს — 30-წუთიანი სავალი არაღრმა აუზებამდე, ზაფხულში ადგილობრივ ოჯახებში პოპულარული.
• ნინოსხევი, ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებზე, დაღესტნის საზღვართან — 1-2 საათიანი მარკირებული ბილიკი საბანაო აუზამდე, შეესაბამება ლაგოდეხის ტყეზე ორდღიან ლაშქრობას.
• მატერი, ხულოს რაიონში, აჭარაში — პატარა, არაღრმა ჩანჩქერი, ხშირად მახუნცეთის გვერდით ვიზიტდება.
• ქვაბისხევის ჩანჩქერები, ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში — 1-3 საათიანი მარკირებული ბილიკები, საუკეთესო პარკის გაზაფხულ-ადრეულ ზაფხულის ბილიკის ანგარიშების მიხედვით.
• ოყაცეს კანიონის პატარა ჩანჩქერები — ჩანს საკიდარი ბილიკიდან და არა ფეხით მისვლით, 15-40 წუთიანი სეირნობა მოაქცევის მანძილის მიხედვით.

სეზონები, ბანაობა და ჯანსაღი სიფრთხილე

თოვლმდნარით კვებული ჩანჩქერები, როგორებიცაა გველეთი, შდუგრა, კინჩხა, ტობა და ქვაბისხევი, ყველაზე ძლიერია გვიან გაზაფხულსა და ადრეულ ზაფხულში და აგვისტოს ბოლოსთვის მნიშვნელოვნად თხელდებიან; წყაროსეული ან ტყის ჩანჩქერები, როგორებიცაა მახუნცეთი, მირვეთი და ლეღვთახევი, უფრო სტაბილურია მთელი წლის განმავლობაში. საქართველოს მთის მდინარეების წყალი ყველგან ცივია ივლისშიც კი, ჩანჩქერების ფუძესთან დინება ხშირად ჩანდება ნაკლებად ძლიერი, ვიდრე რეალურად არის, ხოლო ქვები მოლიპულია — გაფრთხილების ნებისმიერი ნიშანი საბოლოოდ მიიღეთ და არ ცურავდეთ იქ, სადაც ადგილობრივები არ ცურავენ. გულის დაავადების მქონე ან ორსულ ადამიანებს ცივ წყალში მოულოდნელი ჩაძირვა ჯანმრთელობისთვის ცნობილ რისკებს უქმნის, ამიტომ მოგზაურობამდე ექიმთან კონსულტაცია ღირს. არცერთი ზემოთ ჩამოთვლილი თხუთმეტი ჩანჩქერი გიდს არ საჭიროებს, თუმცა შდუგრასთან, დაშბაშთან და ლაგოდეხის ან ბორჯომ-ხარაგაულის დაცულ ტერიტორიებზე, სადაც ბილიკების გასაყრები ყოველთვის ცხადი არ არის, გიდის დახმარება გამართლებულია.

პრაქტიკული შეჯამება

• ყველაზე მარტივი, საიმედო და საბანაო: მახუნცეთი და მირვეთი, აჭარა — 2-15 წუთი ფეხით, მთელი წელი.
• საუკეთესო გაზაფხულის წყალდიდობა: გველეთი, კინჩხა, ტობა და შდუგრა — ივნისი-ივლისი, ბანაობის გარეშე.
• ყველაზე ახლოს თბილისთან, ნახევარ დღეში: ლეღვთახევი ძველ ქალაქში, დაშბაში — ორი საათი სამხრეთით, წალკასთან.
• დაცულ ტერიტორიებზე, ჯერ შეამოწმეთ უწყების გვერდი: მთირალა, ოყაცე, ლაგოდეხი, ბორჯომ-ხარაგაული.
• მთის გზების სტატუსი ყაზბეგის, სვანეთისა და რაჭისკენ გასვლამდე — შეამოწმეთ georoad.gov.ge-ზე, განსაკუთრებით მაისი-ოქტომბრის პერიოდის მიღმა.
• ცივი წყალი ყველგან: ყველა ჩანჩქერი ითვალისწინეთ ხანგრძლივი ბანაობისთვის ძალიან ცივად, ჰაერის ტემპერატურის მიუხედავად.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — The best waterfalls in Georgia: 15 falls from Gveleti to Kinchkha, with how to reach each one