საქართველოს საუკეთესო ტბები: აბუდელაურიდან პარავანამდე

ორი განსხვავებული ჯგუფი

საქართველოს ტბები პირობითად ორ ჯგუფად იყოფა. პირველში შედის ალპური ტბები, რომლებამდე მისასვლელად რამდენიმე საათიანი თუ რამდენიმედღიანი ლაშქრობაა საჭირო — აბუდელაური, უძირო და ტობავარჩხილი, ასევე მესტიის თავზე მოკლე ასასვლელი ქორულდის ტბებამდე. მეორე ჯგუფი მოიცავს ტბებს, რომლებთანაც მანქანით მისვლაა შესაძლებელი — ჯავახეთის ზეგანზე მდებარე პარავანსა და ტაბაწყურს, ასევე დასავლეთ საქართველოში მდებარე შაორსა და ტყიბულს. თბილისშივეც კი არის ორი ტბა — ლისი და კუს ტბა — სადაც იგივე ლურჯი წყალი დაგხვდებათ სიმაღლეზე ასვლის გარეშე.

ყველაზე ხშირად დასმული კითხვა ბანაობის შესაძლებლობას ეხება, და პასუხი მარტივია: მანქანით მისადგომი წყალსაცავები და ქალაქის ტბები ზაფხულობით სავსებით გასაბანაობელია, ხოლო მაღალმთიანი ალპური ტბები თითქმის არასდროს. ქვემოთ თითოეულ ტბას ცალ-ცალკე მიმოვიხილავთ, აღვნიშნავთ, რომელ ტბასთანაა ფრინველების დანახვა ღირებული, და მივუთითებთ იმ რამდენიმე წერტილზე — ტაბაწყურის ზემოთ გზის მდგომარეობა, ჯავახეთის დაცული ტერიტორიის წესები — სადაც გამგზავრებამდე ოფიციალურ წყაროში გადამოწმება ღირს, რადგან სეზონის მიხედვით ვითარება იცვლება.

ალპური ტბები, რომლებისთვისაც ლაშქრობაა საჭირო

აბუდელაურის ტბები ჭაუხის მასივის ძირას, ხევსურეთში მდებარეობს — სამი პატარა ტბაკის ერთობლიობა, რომლებსაც ადგილობრივად თეთრ, მწვანე და ლურჯ ტბებად იცნობენ, დაახლოებით 2 800 მეტრზე. სტანდარტული მარშრუტი ჯუთას სოფლიდან იწყება, ხოლო სურვილის შემთხვევაში შეგიძლიათ გააგრძელოთ გზა ჭაუხის უღელტეხილზე გადასასვლელად როშკამდე.

უძირო, რომლის სახელიც თითქმის „ფსკერსგარეშეს” ნიშნავს, რაჭის მოშორებულ კუთხეში მდებარეობს, შოვისა და ღლოლის სიახლოვეს, და მასთან მისასვლელად ტყითა და სუბალპური მდელოებით ნახევარდღიანი ლაშქრობაა საჭირო. ვიზიტორი აქ გაცილებით ნაკლებია, ვიდრე აბუდელაურთან, და ინფრასტრუქტურა სრულიად არ არსებობს, ამიტომ ადგილობრივი გიდი ან ჯიპით მისვლა უფრო გონივრული გზაა.

- Advertisement -

ტობავარჩხილი, ანუ „ვერცხლის ტბა”, სამივესგან ყველაზე რთულად მისაღწევია — მრავალდღიანი ლაშქრობა ლეჩხუმის გავლით გადის ხის ზონის ზემოთ არსებულ რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ ალპურ ტბამდე. ეს ნამდვილად მოშორებული ადგილია და გიდისა და კემპინგის აღჭურვილობის გარეშე მისვლას არ ურჩევენ.

ქორულდი, მესტიის თავზე, სვანეთში, ამ ჯგუფში ყველაზე ადვილად მისაღწევია — ციცაბო, მაგრამ მოკლე ასასვლელი ზურულდის ქედზე, სადაც ორი პატარა ტბა უშბის ფონზე გადაჭიმულა. ზაფხულობით ასევე შესაძლებელია ჯიპით ასვლაც. ეს ყველაზე ხელმისაწვდომი „ალპური ტბის” გამოცდილებაა მათთვის, ვისაც მრავალდღიანი ლაშქრობისთვის დრო არ აქვს.

ტბები, რომლებთანაც მანქანით მისვლა შეიძლება

პარავანი საქართველოს ფართობით ყველაზე დიდი ტბაა — არაღრმა ვულკანური წარმოშობის ტბა ნინოწმინდასთან, 2 000 მეტრზე მაღლა, გარშემორტყმული ღია სტეპით და მისადგომი ასფალტირებული გზით ახალქალაქიდან. ტაბაწყური, რომელიც ცოტა უფრო დასავლეთითაა, ღრმა, კრატერისებურ ქვაბულში მდებარეობს, თითქმის 2 000 მეტრზე, და უფრო ლამაზია ორივეს შორის — აქ კალმახი ირემება, ხოლო ნაპირებზე დუხობორული და ქართული სოფლებია მიმოფანტული. ორივე ტრიალეთ-ჯავახეთის მაღლობზეა, რომელსაც გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო დაცულ ლანდშაფტად მართავს, ამიტომ მთავარი გზიდან გადახვევამდე სასურველია სამინისტროს დაცული ტერიტორიების გვერდზე მოქმედი წესების გადამოწმება.

დასავლეთ საქართველოში, შაორი რაჭაში, ამბროლაურის სიახლოვეს მდებარე წყალსაცავია — თვალსაჩინო ფირუზისფერ-მწვანე წყლის ზედაპირი, რომელსაც საბჭოთა პერიოდის ჰიდროკვანძი იჭერს. ადვილად შეუძლებელია ნიკორწმინდის ტაძართან და ხვანჭკარის ღვინის გასინჯვასთან შეთავსება ერთ დღეში, ქუთაისიდან გასვლით. ტყიბული, იგივე სახელის ნახშირის მოპოვებით ცნობილი ძველი ქალაქის თავზე მდებარე წყალსაცავია, იმერეთში — ოდნავ პატარა და ადგილობრივი ხასიათისაა, პლაჟით, რომელიც ზაფხულის შაბათ-კვირას ქუთაისელი ოჯახებით ივსება.

ტაბაწყურის ზემოთ და ზემო რაჭაში არაასფალტირებულ მონაკვეთებზე გზის მდგომარეობა სეზონისა და ძლიერი წვიმის მიხედვით იცვლება, ამიტომ გამგზავრებამდე გზების დეპარტამენტის ინფორმაციის გადამოწმება ან მძღოლთან წინასწარ გარკვევა ღირს, განსაკუთრებით გვიან შემოდგომაზე.

- Advertisement -

სად შეიძლება ბანაობა

• აბუდელაურის ტბები (თეთრი, მწვანე, ლურჯი): არა — მყინვარული წარმოშობის, მუდმივად ცივი წყალი, მხოლოდ ფოტოებისა და პიკნიკისთვის.
• უძირო: არა — ცივი მთის წყალი, მოკლე ჩაძირვა მხოლოდ გამძლეთათვის, აგვისტოშიც კი.
• ტობავარჩხილი: არა — სიმაღლის გამო ძალიან ცივია, ფეხის დასველებაზე მეტი არ ხერხდება.
• ქორულდი: არა — პატარა და ცივი ტბაა, ღირებულება უშბის ხედშია, არა ბანაობაში.
• პარავანი: ზოგჯერ — 2 073 მეტრის სიმაღლის გამო აგვისტოშიც ცივია, მაგრამ არაღრმა ნაპირები ოდნავ თბება.
• ტაბაწყური: დიახ, ივლის-აგვისტოში — ნაპირებთან წყალი საკმარისად თბილია, პოპულარულია თევზის დამჭერთა შორისაც.
• შაორი: დიახ — ნამდვილი საზაფხულო სანაპირო არაფორმალური პლაჟებით.
• ტყიბული: დიახ — ქალაქის წყალსაცავი, განვითარებული პლაჟის ზონით.
• ლისი (თბილისი): დიახ — მოწყობილი სანაპირო, კატარღები და შეზლონგები სეზონზე.
• კუს ტბა (თბილისი): დიახ — საბაგირო ვაკის პარკიდან, კლასიკური ქალაქური ბანაობის ადგილი.

ყველა საზაფხულო წყალსაცავთან და ქალაქის ტბასთან წყლის ხარისხი და მაშველთა ყოფნა მუნიციპალური, და არა სახელმწიფო საკითხია, ამიტომ ბავშვებთან ერთად მოგზაურობის შემთხვევაში ღირს ადგილობრივად ან სასტუმროში იმ დღის ვითარების გაკითხვა.

ჯავახეთის ტბები და მათი ფრინველები

პარავანი და ტაბაწყური ჯავახეთის ჭაობიანი ეკოსისტემის ნაწილია — ვულკანური ზეგნის ტბების ჯაჭვი, რომელშიც ასევე შედის ხანჩალისა და ბუღდაშენის ტბები სამხრეთით. ეს ტერიტორია დიდი ხანია საერთაშორისო დონეზეა აღიარებული, როგორც მიგრირებადი წყალმცურავი ფრინველების გასაჩერებელი ადგილი. გაზაფხულზე და შემოდგომაზე აქ დიდძალი ბატები, იხვები და ჭაობის ფრინველები ჩერდებიან, ხოლო ზეგანზე დადასტურებულია დალმაციური ვარხვისა და სხვა დასაცავი სახეობების ყოფნა. ამიტომაც ტერიტორიის ნაწილს რამსარის ჭაობის სტატუსი აქვს. ტერიტორიას საქართველოს დაცული ტერიტორიების სააგენტო მართავს, რომლის ჯავახეთის დაცული ტერიტორიების გვერდზეც შეგიძლიათ შემოსვლის წერტილებისა და სეზონური შეზღუდვების შესახებ უახლესი ინფორმაცია იხილოთ — ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბუდობის პერიოდში, როცა პატარა ტბებთან შემოსვლის წესები მკაცრდება.

მძღოლით მანქანა ერთ დღეში სრულად მოიცავს ამ ტერიტორიას ახალქალაქიდან ან ახალციხედან. ფრინველთმცველობით სერიოზულად დაინტერესებულები ხშირად დამატებით ადგილობრივ გიდს ამატებენ ადრეული დილის საათებისთვის.

ლისი და კუს ტბა — ქალაქში

თბილისს თავისი ორი ტბა აქვს, ორივესთანაც ცენტრიდან ნახევარ საათზე ნაკლებ დროში ტაქსით მისვლა შეიძლება. ლისი, ქალაქის დასავლეთ ნაწილში, მოწყობილი ნაპირხაზით, ბანაობის ადგილითა და საკმარისად გრძელი სანაპიროთი გამოირჩევა სადაც ხალხისგან მოშორებით სეირნობაც შეიძლება. ის ასევე თბილისელების საშაბათ-კვირო სირბილისა და ველოსარბენი ბილიკის ადგილიც გახდა. კუს ტბა (ან კუსების ტბა) ვაკის პარკიდან საბაგიროთი ან მოკლე მანქანის მგზავრობით მიიღწევა — ოდნავ პატარა, ივლის-აგვისტოში უფრო ხალხმრავალი, კატარღებითა და სანაპირო კაფეებით, რაც ბავშვებთან ერთად ნახევარდღიან მოგზაურობას ადვილს ხდის. ორივესთან მისვლა დაჯავშნის ან გიდის გარეშე შეიძლება.

როდის წასვლა და როგორ დაგეგმო

ალპური ტბები საიმედოდ მხოლოდ ივნისის შუა რიცხვებიდან სექტემბრის ბოლომდეა ხელმისაწვდომი — თოვლი აბუდელაურსა და ტობავარჩხილზე ივნისშიც კი რჩება, ხოლო შემოდგომის პირველი თოვლი სექტემბრის ბოლოდან ისევ ხურავს მაღალ ზონებს. ჯავახეთის ზეგანი და ტაბაწყურ-პარავანის გზა უფრო ხანგრძლივად, ოქტომბრამდეა ღია, თუმცა მთელი წლის განმავლობაში ძლიერი ქარისთვის ღიაა, ამიტომ ზაფხულშიც კი თბილი ტანსაცმელი გჭირდებათ. შაორი, ტყიბული, ლისი და კუს ტბა ჩვეულებრივ ქართულ საბანაო სეზონს მიჰყვება — დაახლოებით ივნისიდან სექტემბრის დასაწყისამდე.

• აბუდელაური, ტობავარჩხილი და უძირო: საჭიროა გამძლე ფეხსაცმელი, ფენოვანი ტანსაცმელი და გიდი ან მტკიცე ორიენტირების გამოცდილება — ეს არ არის მონიშნული საკურორტო ბილიკები.
• ქორულდი: ფიზიკურად ვარჯიშისთვის მოსამზადებელ ადამიანს სპორტული ფეხსაცმელიც ეყოფა, ან ზაფხულში ჯიპით ასვლაც შესაძლებელია.
• პარავანი და ტაბაწყური: მშრალ ამინდში სედანიც ართმევს თავს მთავარ გზას, წვიმის შემდეგ ან გვერდით ბილიკებზე ჯიპია უსაფრთხო.
• შაორი, ტყიბული, ლისი, კუს ტბა: ჩვეულებრივი მანქანით მისვლა, სპეციალური აღჭურვილობის გარეშე.

პრაქტიკული შეჯამება

• გსურთ ლაშქრობა ხედით: აბუდელაური (ჯუთადან, ერთდღიანი ან ღამისთევით) ან ქორულდი (მოკლე, მესტიადან).
• გსურთ სერიოზული ლაშქრობა: ტობავარჩხილი (4 დღე) ან უძირო (მოშორებული, გიდი რეკომენდებულია).
• გსურთ მანქანით წასვლა და ველური ბუნების დანახვა: პარავანი და ტაბაწყური ჯავახეთის ზეგანზე, საუკეთესოა გაზაფხულზე და შემოდგომაზე ფრინველებისთვის.
• გსურთ ბანაობა მთისკენ ასვლის გარეშე: შაორი ან ტყიბული დასავლეთში, ლისი ან კუს ტბა თბილისში.
• გადაამოწმეთ გამგზავრებამდე: ჯავახეთის დაცული ტერიტორიის წესები დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან, გზის მდგომარეობა არაასფალტირებულ მონაკვეთებზე გზების დეპარტამენტთან.
• დაჯავშნეთ წინასწარ მრავალდღიანი ლაშქრობებისთვის (ტობავარჩხილი, ჭაუხის უღელტეხილი), რადგან მთის თავშესაფრები და გიდები ივლის-აგვისტოში სწრაფად ივსება.

ხშირად დასმული კითხვები

რომელი ტბაა საქართველოში ყველაზე დიდი? პარავანი, ჯავახეთის ზეგანზე, ფართობით ქვეყნის უდიდესი ტბაა.

შეიძლება თუ არა აბუდელაურის ტბებში ბანაობა? არა — ისინი მყინვარული წარმოშობისაა და მუდმივად ცივი, ამიტომ ვიზიტი ფოტოებისა და პიკნიკისთვისაა განკუთვნილი.

რომელი ტბაა ყველაზე ადვილად მისაღწევი ალპური ტბებიდან? ქორულდი, მესტიის თავზე, რომელსაც მოკლე ასვლით ან ზაფხულში ჯიპით მიაღწევთ.

სად შეიძლება ბანაობა თბილისთან ახლოს? ლისი და კუს ტბა ორივე ქალაქშივეა და ზაფხულში ბანაობისთვის ხელმისაწვდომია.

რა სეზონზეა საუკეთესო ჯავახეთში ფრინველების საყურებლად? გაზაფხული და შემოდგომა, როცა მიგრირებადი წყალმცურავი ფრინველები ზეგანზე ჩერდებიან.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — The best lakes in Georgia: Abudelauri, Udziro, Tobavarchkhili, Paravani, Tabatskuri and the easy ones