საქართველოს მუზეუმები, რომლებიც დროის დახარჯვის ღირსია

თუ თბილისში მხოლოდ ერთი მუზეუმისთვის თუ გამოგრჩებათ დრო, ეს უნდა იყოს საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ფილიალი — სიმონ ჯანაშიას სახელობის მუზეუმი რუსთაველის გამზირზე, სადაც ერთსა და იმავე შენობაში ინახება როგორც კოლხური და თრიალეთის ოქრო, ისე დმანისის თავის ქალები — აფრიკის ფარგლებს გარეთ აღმოჩენილი უძველესი ჰომინიდის ნამარხი. თუ დროის კიდევ ნახევარი დღე გაქვთ, დაამატეთ სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, სადაც ცალკე საგანძურია შუა საუკუნეების ქართული ოქრომჭედლობის, მინანქრისა და ხატების ყდების სახით, ასევე ნიკო ფიროსმანის ნახატების დარბაზი. დედაქალაქის გარეთ კი, დასავლეთისკენ მოგზაურებისთვის საინტერესოა მესტიის სვანეთის მუზეუმი და ზუგდიდის დადიანების სასახლე, ხოლო ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ ყველაზე მარტივი გზაა, რომ რეგიონებში გამგზავრების გარეშე ნახოთ ქართული ხალხური არქიტექტურა.

არცერთი ამ მუზეუმთაგანი ათწუთიანი ვიზიტისთვის არ გამოდგება. მხოლოდ სიმონ ჯანაშიას მუზეუმისთვის დაგჭირდებათ ორი-სამი საათი, თუ გსურთ როგორც ოქროს საგანძურის, ისე დმანისის დარბაზის სათანადოდ დათვალიერება, ხოლო დანარჩენები თბილისის მარშრუტს ნახევარდღიან დამატებად მოერგება. სამუშაო საათები, ბილეთების ფასები და ფოტოგადაღების წესები წლიდან წლამდე იცვლება, ამიტომ ეს სტატია გაწვდით ზოგად სტრუქტურასა და მოსალოდნელ სურათს, ხოლო ზუსტი ინფორმაციისთვის მითითებულია ოფიციალური გვერდები, რომელთა შემოწმებაც მოგზაურობის წინ ღირს.

საქართველოს ეროვნული მუზეუმი: სიმონ ჯანაშიას მუზეუმი, ოქრო და დმანისი

სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი, ეროვნული მუზეუმის მთავარი შენობა რუსთაველის გამზირზე №3-ში, ფლობს ორ კოლექციას, რომელთა გამოც ცალკე ვიზიტი ღირს. არქეოლოგიურ საგანძურში წარმოდგენილია ბრინჯაოს ხანისა და კოლხური ოქროს სამკაულები, რომელთა დიდი ნაწილი დასავლეთ საქართველოს სამარხი ყორღანებიდანაა მოპოვებული, ასევე ელინისტური და აქემენიდური ხანის ნივთები, რომლებიც აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის სავაჭრო გზებს ასახავენ. ნივთები წვრილია და დახვეწილი, ახლო დათვალიერებისთვის განათებული, ამიტომ ამ დარბაზს იმაზე მეტი დრო დაუთმეთ, ვიდრე მისი ზომა ერთი შეხედვით გვთავაზობს.

იმავე შენობაშია დმანისის დარბაზი, რომელიც ეფუძნება ქვემო ქართლში, დმანისის არქეოლოგიურ ძეგლზე მოპოვებულ ნამარხ მასალას — დაახლოებით 1.8 მილიონი წლის წინანდელს, რომელიც საერთაშორისოდ აღიარებულია აფრიკის ფარგლებს გარეთ ადრეული ადამიანების არსებობის უძველეს მტკიცებულებად. ეს აღმოჩენა წლების განმავლობაში გაშუქებული აქვთ ისეთ გამოცემებს, როგორებიცაა National Geographic და Smithsonian Magazine, ხოლო მუზეუმის ექსპოზიცია თავის ქალებს ადამიანის აფრიკიდან გავრცელების უფრო ფართო ისტორიის ფონზე წარმოადგენს. თუ გსურთ თავად აღმოჩენის ადგილის ნახვაც და არა მხოლოდ მუზეუმში ექსპონირებული ასლის ან რიგითობით გამოფენილი ორიგინალის ხილვა, GTour გთავაზობთ ბოლნისისა და დმანისის ერთდღიან ტურს თბილისიდან, რომელიც გათხრების ადგილს ბოლნისის სიონთან აერთიანებს — ერთ-ერთ უძველეს დათარიღებულ ქართულ ტაძართან.

- Advertisement -

სახვითი ხელოვნების მუზეუმი: საგანძური და ფიროსმანი

შალვა ამირანაშვილის სახელობის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც ასევე ეროვნული მუზეუმის ქსელის ნაწილია, ცალკე შენობასა და ცალკე ბილეთს წარმოადგენს სიმონ ჯანაშიას მუზეუმისგან. მისი საკუთარი საგანძური შუა საუკუნეების ქართულ ოქრომჭედლობას ინახავს — ჯვრებს, სახარების ყდებს, გვირგვინებსა და მინანქრის ხატებს, რაც სხვა ეპოქასა და სხვა ოსტატობის ტრადიციას წარმოადგენს ქალაქის მეორე ბოლოში არსებული ბრინჯაოს ხანის ნივთებისგან, ასე რომ, ორი „ოქროს დარბაზი” ერთმანეთს არ იმეორებს. მუზეუმი ასევე ფლობს ნიკო ფიროსმანის — საქართველოს ყველაზე ცნობილი პრიმიტივისტი მხატვრის — ძირითად საჯარო კოლექციას, უფრო ადრინდელ ქართულ და რუსულ ხატწერასთან ერთად.

ვინაიდან ორივე შენობა ერთი ინსტიტუტის ცალ-ცალკე ბილეთიანი ფილიალია, პირდაპირ gnm.ge-ზე შეამოწმეთ, არსებობს თუ არა მოცემულ სეზონზე ერთიანი ან რამდენიმე ფილიალის ერთობლივი ბილეთი, რადგან ეს წარსულში არაერთხელ შეცვლილა და ზუსტად ვერ დავასახელებთ მოქმედ პირობას.

საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი

სიმონ ჯანაშიას მუზეუმის შენობაში ცალკე დარბაზი ეთმობა საბჭოთა პერიოდს საქართველოში — 1921 წლის წითელი არმიის შემოჭრიდან დეპორტაციებამდე, 1937-1938 წლების რეპრესიებამდე და 1991 წლის დამოუკიდებლობამდე ბოლო წლებამდე. ეს არის სერიოზული, უფრო ტექსტზე დაფუძნებული დარბაზი, ვიდრე ნივთებით მდიდარი, თუმცა ღირს მასში ოციდან ოცდაათ წუთამდე გატარება არქეოლოგიურ დარბაზებთან ერთად, რადგან ის იზიარებს ერთსა და იმავე შენობასა და, უმეტეს სეზონზე, ერთსა და იმავე ბილეთს. თუ გირჩევნიათ საბჭოთა პერიოდის ისტორია არქიტექტურის მეშვეობით გაიცნოთ და არა დოკუმენტებით, GTour-ის საბჭოთა თბილისის ფეხით ტური ქალაქში მოდერნისტულ შენობებსა და მოზაიკებს მოიცავს.

ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ

წავკისის ტბისკენ მიმავალ გზაზე, ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ ერთ ბორცვზე აერთიანებს საქართველოს სხვადასხვა რეგიონიდან გადმოტანილ ხალხურ სახლებს, მარნებსა და სამეურნეო ნაგებობებს, ასე რომ შეძლებთ შეადაროთ სვანური კოშკის საძირკველი კახური საოჯახო მარანს ან აჭარულ ხის სახლს ქვეყნის მასშტაბით მოგზაურობის გარეშე. შენობები ავეჯითა და პერიოდის ტექსტილითაა მოწყობილი, ხოლო ობიექტი კარგად ემატება ქალაქის დახურული მუზეუმების ღია, ნაკლებად დატვირთულ ალტერნატივად — უმჯობესია ის სეირნობასთან ერთად დაგეგმოთ და არა ჩქარობით მოინახულოთ. ცენტრიდან მანქანით მოკლე მანძილზეა; მანამდე დაადასტურეთ მოქმედი მარშრუტი და სამუშაო საათები, რადგან საზოგადოებრივი ტრანსპორტით ხელმისაწვდომობა წარსულში იცვლებოდა.

მესტია: ისტორიისა და ეთნოგრაფიის სვანეთის მუზეუმი

სვანეთის მთიანეთში, მესტიის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი აერთიანებს რეგიონულ კოლექციას, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში სვანურ ტაძრებში შენახულ საგანძურზეა აგებული — ხატები, ხელნაწერები, სადიდებელი ჯვრები და ლითონის ნივთები, რომლებიც თაობებზე თაობების კონფლიქტების დროს სვანურ კოშკებსა და ეკლესიებში ინახებოდა უსაფრთხოდ. ეს ერთ-ერთი იშვიათი ადგილია საქართველოში, სადაც დანახავთ, როგორ შეინარჩუნა მთის თემმა ბიზანტიური პერიოდის ქრისტიანული ხელოვნება საკუთარ, ქრისტიანობამდელ ტრადიციებთან პარალელურად და არა მათ ნაცვლად. GTour-ის მესტია-უშგულის ტური და მესტიიდან უშგულამდე ფეხით გასავლელი მარშრუტი ორივე ითვალისწინებს მუზეუმში გატარებულ დროს ხეობაში ასვლამდე; წინასწარ შეამოწმეთ სამუშაო დღეები ადგილზე, რადგან მთის ქალაქების მუზეუმები ხანდახან ერთი სამუშაო დღით იკეტება ან ზაფხულის სეზონის გარეთ შემოკლებული საათებით მუშაობს.

- Advertisement -

ზუგდიდი: დადიანების სასახლის მუზეუმი

ზუგდიდში დადიანების სასახლე, სამეგრელოს მმართველი დადიანების საგვარეულოს ყოფილი რეზიდენცია, აერთიანებს მე-19 საუკუნის სასახლის შენობასა და მუზეუმის კოლექციას, რომელიც საგვარეულოს ნაპოლეონის ნათესავებთან ქორწინებითი კავშირების საშუალებით შეიქმნა. ყველაზე ცნობილი ექსპონატი ნაპოლეონისადმი მიკუთვნებული სიკვდილის ნიღაბია, ნაპოლეონის ეპოქის ავეჯსა და დოკუმენტებთან ერთად, ასევე საგვარეულოს ქართული სამეფო ატრიბუტიკა და პორტრეტები. ირგვლივ გაშენებული ბოტანიკური ბაღი, რომელიც თავად დადიანების საგვარეულოს უშენებია, დამატებითი ნახევარი საათის ღირსია. GTour-ის ზუგდიდის, დადიანების სასახლისა და ენგურის კაშხლის ერთდღიანი ტური ქუთაისიდან სასახლესთან ერთად ენგურის ჰიდროელექტროსადგურსაც მოიცავს გზაზე.

ბილეთები, სამუშაო საათები და ფოტოგადაღება

ქვემოთ მოცემული ციფრები დაგეგმვის ორიენტირად მიიჩნიეთ და არა ზუსტ ციტატად, რადგან მუზეუმების ტარიფები და ზამთრის საათები სეზონის მიხედვით იცვლება. მიმდინარე ფასები, სტუდენტური თუ საბავშვო ფასდაკლებები და ფილიალების გაერთიანების საკითხი დაადასტურეთ უშუალოდ gnm.ge-ზე ეროვნული მუზეუმის ობიექტებისთვის, ან შესაბამის რეგიონულ მუზეუმში მოგზაურობამდე.

• სიმონ ჯანაშიას მუზეუმი (ოქრო, დმანისი, საბჭოთა დარბაზი) — 2-3 საათი; ჩვეულებრივ იკეტება ერთი სამუშაო დღით, შეამოწმეთ gnm.ge-ზე
• სახვითი ხელოვნების მუზეუმი (საგანძური, ფიროსმანი) — 1-1.5 საათი; ცალკე შენობა და, უმეტეს წელს, ცალკე ბილეთი ჯანაშიას მუზეუმისგან
• ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ — 1.5-2 საათი; ღია სივრცეა, ჩაიცვით ამინდის შესაბამისად
• სვანეთის მუზეუმი, მესტია — 45-60 წუთი; მოკლე ან ცვალებადი საათები ზაფხულის მწვერვალის სეზონის გარეთ
• დადიანების სასახლე, ზუგდიდი — 1-1.5 საათი ბაღთან ერთად; შეთავსებადი ენგურის კაშხლის ან სამეგრელოს ერთდღიან ტურთან

ფოტოგადაღებასთან დაკავშირებით, ზოგადი წესი ამ მუზეუმებში ასეთია — ფლეშის გარეშე პირადი ფოტოგადაღება ჩვეულებრივ დაშვებულია არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის დარბაზებში, ხოლო ოქროს საგანძურის დარბაზები და სახვითი ხელოვნების მუზეუმის ზოგიერთი ხატწერის გალერეა ხშირად საერთოდ კრძალავს კამერების გამოყენებას კონსერვაციისა და უსაფრთხოების მიზნებისთვის. წესები დარბაზების მიხედვით განსხვავდება და შეტყობინების გარეშე იცვლება, ამიტომ შემოწმდით შესასვლელთან განთავსებული ინფორმაცია ან ჰკითხეთ თანამშრომელს თითოეულ დარბაზში, ნუ ჩათვლით, რომ ერთ დარბაზში მოქმედი წესი მეორესაც ეხება, და ყველგან მოერიდეთ ფლეშს, მიუხედავად დაშვების არსებობისა, რადგან ის დროთა განმავლობაში აზიანებს პიგმენტებსა და ლითონის ზედაპირებს.

ხშირად დასმული კითხვები

რომელი მუზეუმი ღირს ყველაზე მეტად, თუ დრო მხოლოდ ერთისთვის მაქვს?
სიმონ ჯანაშიას სახელობის მუზეუმი რუსთაველის გამზირზე, სადაც კოლხური ოქროც ინახება და დმანისის თავის ქალებიც.

განსხვავდება თუ არა სახვითი ხელოვნების მუზეუმის ოქრო ჯანაშიას მუზეუმის ოქროსგან?
დიახ, სახვითი ხელოვნების მუზეუმის საგანძური შუა საუკუნეების ქართულ საეკლესიო ოქრომჭედლობას წარმოადგენს, ხოლო ჯანაშიას მუზეუმისა — ბრინჯაოს ხანისა და კოლხურ ოქროს.

რამდენი დრო დამჭირდება სიმონ ჯანაშიას მუზეუმისთვის?
ორიდან სამ საათამდე, თუ გსურთ ოქროს საგანძურისა და დმანისის დარბაზის სათანადოდ დათვალიერება.

სად ვნახავ დმანისის ნამარხების აღმოჩენის ორიგინალ ადგილს?
თავად დმანისის არქეოლოგიურ ძეგლზე, ქვემო ქართლში, რომელსაც მიაღწევთ ბოლნისისა და დმანისის ერთდღიანი ტურით თბილისიდან.

ღირს თუ არა ეთნოგრაფიული მუზეუმის მონახულება, თუ რეგიონებში ვერ წავალ?
დიახ, ის აერთიანებს ხალხურ ნაგებობებს საქართველოს სხვადასხვა რეგიონიდან ერთ ადგილზე, რაც კარგი ალტერნატივაა ქვეყნის მასშტაბით მოგზაურობის ნაცვლად.

რატომ ღირს დადიანების სასახლის მონახულება ზუგდიდში?
იქ ინახება ნაპოლეონთან დაკავშირებული ნივთები, მათ შორის მისი სიკვდილის ნიღაბი, საგვარეულოს ქართულ რეგალიასთან და ბოტანიკურ ბაღთან ერთად.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Museums in Tbilisi and Georgia worth your time: National Museum's gold, Fine Arts, Open Air Ethnography, Mestia, Dmanisi