ახალციხე ქართულად “ახალ ციხეს” ნიშნავს, და ეს სახელი თავისთავად მეტყველებს ქალაქის დანიშნულებაზე. აქ გადის გზა, რომელიც თურქეთიდან მტკვრის ხეობაში შემოდის, და ვინც კლდეზე აღმართულ ციხეს – რაბათს – ფლობდა, სამხრეთისკენ მიმავალი კარიბჭის პატრონიც იყო. ბოლო ხუთასი წლის უდიდესი ნაწილი ეს ოსმალები იყვნენ, მანამდე – ქართველი მთავრები, შემდეგ კი – რუსები. ციხე-სიმაგრე, რომელმაც სრული რეკონსტრუქციის შემდეგ 2012 წელს ხელახლა გახსნა კარი, სწორედ ამ სამივე ეპოქის ისტორიას გვიყვება.
ფენები
ქვედა ქალაქი, გარე კედლის შიგნით, ოდესღაც ბაზრისა და საცხოვრებელი უბნის ფუნქციას ასრულებდა, დღეს კი იქ სასტუმროები, კაფეები და პატარა პარკია განთავსებული. ზედა ციხესიმაგრე კი თავად ისტორიაა: ჯაყელების სასახლე, რომელშიც ქართველი ათაბაგები ცხოვრობდნენ და რომლებიც მე-13 საუკუნიდან სამცხეს ნახევრად დამოუკიდებელ სამთავროდ მართავდნენ, დღეს რეგიონული მუზეუმია მესხური ხალიჩების, იარაღისა და ხელნაწერების კოლექციით. აქვეა 1752 წლის აჰმედიეს მეჩეთი თავისი ოქროშვერილი გუმბათით, რომელიც მას შემდეგ აშენდა, რაც ჯაყელები ისლამზე გადავიდნენ და ოსმალურ ფაშებად იქცნენ – მედრესითა და მინარეთით ერთად. იქვეა წმინდა მარინეს მართლმადიდებლური ეკლესიაც, ხოლო ქვემოთ, ქალაქში, საუკუნეების განმავლობაში ახალციხეში მცხოვრები ებრაული თემის ორი სინაგოგადან ერთ-ერთია. ერთ ქუჩაზე მოშორებით კათოლიკური ეკლესიაც დგას. ოთხი რელიგია ერთ გორაზე – ეს ქართული სამხრეთისთვის ისტორიის უდიდეს ნაწილში ჩვეულებრივი მოვლენა იყო, დღეს კი საკმარისად იშვიათია იმისთვის, რომ ყურადღება მიექცეს.
რეკონსტრუქცია
2011 წელს რაბათი ნანგრევებს წარმოადგენდა, რომელშიც მხოლოდ მეჩეთი იდგა. საქართველოს მთავრობამ მთელი კომპლექსი – კედლები, კოშკები, სასახლე, მეჩეთი, ბაღები, აუზები და მინის ფასადიანი მუზეუმი – ერთ წელიწადში აღადგინა, და შედეგმა საზოგადოება ორ ბანაკად გაყო. პურისტები მას “თემატურ პარკს” უწოდებენ, თუმცა უმეტესობისთვის ის უბრალოდ ლამაზია – ზაფხულის საღამოს, როცა შადრევნები მოქმედებს და მეჩეთის გუმბათი მთების ფონზე განათებულია, ამის უარყოფა ძნელია. მეჩეთის ინტერიერი, აღდგენილი მოხატული ჭერით, კომპლექსის ყველაზე შთამბეჭდავი ოთახია და ყველასთვის ღიაა.
მესხეთი
ახალციხის მიმდებარე რეგიონს, სამცხე-მესხეთს, საკუთარი ისტორია, საკუთარი ხალიჩები და საკუთარი ღვინო აქვს – ვენახები ტერასულ ფერდობებზე, რომლებიც თითქმის დაიკარგა 1944 წელს მუსლიმი მოსახლეობის დეპორტაციის შემდეგ და მხოლოდ ბოლო ოცი წლის განმავლობაში აღდგა. ქვედა ქალაქში მდებარე დეგუსტაციის დარბაზი აღორძინებულ მესხურ ჯიშებს გთავაზობთ – ასეთი გემო საქართველოში სხვაგან ვერსად ნახავთ.
პრაქტიკული ინფორმაცია
- ციხესიმაგრისა და მუზეუმის დასათვალიერებლად ორი საათი საკმარისია, ქალაქის დასათვალიერებლად დამატებითი დრო დაგჭირდებათ
- რაბათი თბილისიდან 200 კილომეტრშია დაშორებული
- კარგად ეთავსება ვარძიას, რომელიც ერთი საათით უფრო სამხრეთითაა, და ბორჯომს, რომელიც ორმოცი წუთითაა დაშორებული ჩრდილოეთით
- საფარის მონასტერი, ხეობაში, ათი კილომეტრის დაშორებით, რეგიონის დაფარული საგანძურია – მე-13 საუკუნის, ფრესკებით მოხატული, თითქმის ყოველთვის ცარიელი
იხილეთ GTour-თან ერთად
რაბათი “ვარძია, რაბათი და ბორჯომის” ორდღიანი ტურის პირველი დღის ნაწილია და “ბორჯომი, ბაკურიანი და რაბათის” ტურის ბოლო გაჩერებაა; ასევე შედის ვარძიის ერთდღიან ტურში.
ხშირად დასმული კითხვები
რას ნიშნავს ახალციხე და რატომ იყო ის მნიშვნელოვანი?
ახალციხე “ახალ ციხეს” ნიშნავს. ქალაქი იმ გზაზეა, რომელიც თურქეთიდან მტკვრის ხეობაში შემოდის, ასე რომ, ვინც კლდეზე მდებარე რაბათის ციხეს ფლობდა, სამხრეთისკენ კარიბჭეს აკონტროლებდა – ეს როლი მას ქართველი მთავრების, ოსმალებისა და შემდეგ რუსების დროსაც ჰქონდა.
რომელი რელიგიური ნაგებობები მდებარეობს რაბათის ციხესიმაგრეში?
რაბათში დგას 1752 წლის აჰმედიეს მეჩეთი ოქროშვერილი გუმბათითა და მედრესით, წმინდა მარინეს მართლმადიდებლური ეკლესია და სინაგოგა ქალაქში, კედლების ქვემოთ, ასევე კათოლიკური ეკლესია ერთ ქუჩაზე მოშორებით. ოთხი რელიგია ერთ გორაზე ოდესღაც ჩვეულებრივი მოვლენა იყო საქართველოს სამხრეთში, დღეს კი იშვიათი სანახაობაა.
რა არის ჯაყელების სასახლე და ვინ იყვნენ ჯაყელები?
ჯაყელების სასახლე ქართველი ათაბაგების სამყოფელი იყო, რომლებიც მე-13 საუკუნიდან სამცხეს ნახევრად დამოუკიდებელ სამთავროდ მართავდნენ. დღეს ის რეგიონული მუზეუმია მესხური ხალიჩების, იარაღისა და ხელნაწერების კოლექციით.
როდის მოხდა რაბათის რეკონსტრუქცია და როგორ აფასებენ შედეგს?
საქართველოს მთავრობამ მთელი კომპლექსი – კედლები, კოშკები, სასახლე, მეჩეთი, ბაღები და აუზები – ერთ წელიწადში აღადგინა და 2012 წელს ხელახლა გახსნა. მოსაზრებები იყოფა: პურისტები “თემატურ პარკს” უწოდებენ, უმეტესობა კი ლამაზად მიიჩნევს, განსაკუთრებით საღამოს, როცა შადრევნები და განათებული მეჩეთის გუმბათი შთამბეჭდავ სანახაობას ქმნის.
რით არის განსაკუთრებული მესხეთის ღვინო?
მესხეთს საკუთარი მევენახეობა აქვს ტერასულ ფერდობებზე, რომელიც თითქმის დაიკარგა 1944 წელს მუსლიმი მოსახლეობის დეპორტაციის შემდეგ, მაგრამ ბოლო ოცი წლის განმავლობაში აღდგა. რაბათის ქვედა ქალაქში დეგუსტაციის დარბაზი სთავაზობს ამ აღორძინებულ მესხურ ჯიშებს, რომლებსაც საქართველოში სხვაგან ანალოგი არ აქვთ.
რამდენად შორს არის რაბათი თბილისიდან და რომელ ადგილებთან ერთად ღირს მისი მონახულება?
რაბათი თბილისიდან 200 კილომეტრშია. კარგად ეთავსება ვარძიას, რომელიც ერთი საათით უფრო სამხრეთითაა, ბორჯომს, ორმოცი წუთის დაშორებით ჩრდილოეთით, და საფარის მონასტერს ახლომდებარე ხეობაში – მე-13 საუკუნის, ფრესკებით მოხატულ, რეგიონის დაფარულ საგანძურად მიჩნეულ ძეგლს.
რამდენი დრო უნდა დაეთმოს რაბათს და რომელ ტურებში შედის ის?
ციხესიმაგრისა და მუზეუმის დასათვალიერებლად დაახლოებით ორი საათია საჭირო, ქალაქის დათვალიერებისთვის დამატებითი დროც დაგჭირდებათ. რაბათი შედის GTour-ის “ვარძია, რაბათი და ბორჯომის” ორდღიან ტურში, “ბორჯომი, ბაკურიანი და რაბათის” ტურში და ვარძიის ერთდღიან ტურში.
ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Rabati: how one fortress holds a mosque, a church and a synagogue
ნახეთ GTour-თან ერთად
ეს ადგილი შედის GTour-ის კერძო ტურებში — ინგლისურენოვანი გიდი, მძღოლი და შერჩეული სასტუმროები თქვენი უცხოელი სტუმრებისთვის:
GTour — Castle in Old Town-ის სამოგზაურო სააგენტო ძველ თბილისში. ყველა ტური · WhatsApp +995 577 416 314