მარტვილი: ჩქონდიდის მონასტერი და ზურმუხტისფერი კანიონი დასავლეთ საქართველოში

მიმოხილვა

მარტვილი დასავლეთ საქართველოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრში მდებარე პატარა ქალაქია, გარშემორტყმული ტყიანი გორაკებით, სადაც აბაშისა და ტეხურის მდინარეები კირქვულ ქანებს კვეთენ გზად ეგრისის (ლეჩხუმის) ქედიდან კოლხეთის დაბლობისაკენ. ქუთაისიდან მანქანით დაახლოებით 55 წუთში მისაღწევია, თბილისიდან — დაახლოებით 3 საათსა და 45 წუთში, ხოლო ბათუმიდან — დაახლოებით 2 საათსა და 30 წუთში, რაც მას იმერეთის მარშრუტში ადვილად ჩასართველ, ნახევარდღიან ან მთელდღიან გაჩერებად აქცევს. მოსახლეობა დაახლოებით 4 425 კაცს შეადგენს, თუმცა ზომით მოკრძალებული ქალაქი ისტორიული თვალსაზრისით ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია — ის რელიგიურ და ადმინისტრაციულ ცენტრად ადრეული შუა საუკუნეებიდან მაინც ითვლება.

მარტვილი ორი მიზეზით იპყრობს ყურადღებას, რომლებიც საქართველოს სხვა რეგიონებში იშვიათად ერთმანეთს ფარავენ. პირველი — მონასტრის კომპლექსი, ისტორიულად ცნობილი როგორც ჩქონდიდი, საუკუნეების განმავლობაში ქართველი სამეფო კარის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი საეკლესიო საყდარი იყო, რომლის ეპისკოპოსებიც სამეფო კარზე მაღალ თანამდებობებს იკავებდნენ. მეორე — ქალაქგარეთ მდებარე მარტვილის კანიონი (ასევე ცნობილი, როგორც ბალდის ხეობა) სამეგრელოსა და დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე ფოტოგენურ ბუნებრივ ღირსშესანიშნაობად იქცა, სადაც ვიწრო, ზურმუხტისფერი ხეობის გასწვრივ მოკლე ნავით მოგზაურობა არის შესაძლებელი. GTour მარტვილს ათავსებს კერძო ტურებში, რომლებიც აერთიანებს მონასტერს, კანიონს და იმერეთის რეგიონის სხვა შემოწმებულ წერტილებს.

ისტორია

მარტვილის საეკლესიო ცენტრი, ისტორიულად ცნობილი როგორც ჩქონდიდი (სახელწოდება მომდინარეობს ქართული სიტყვიდან „ჩქონის“, ანუ დიდი რცხილის ხე, რომელიც ამ ადგილას ამოსულად ითვლება), ტრადიციულად უკავშირდება ქრისტიანობის ადრეულ გავრცელებას დასავლეთ საქართველოში. შემორჩენილი საკათედრო ტაძარი უმეტესწილად მე-7 საუკუნეს მიეკუთვნება, თუმცა მომდევნო საუკუნეებში არაერთგზის განახლებულა. მე-11–მე-12 საუკუნეებში ჩქონდიდის ეპისკოპოსი, წოდებული ჩქონდიდელად, გაერთიანებული საქართველოს სამეფოს ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან სასულიერო პირად იქცა — ხშირად ის ასევე მწიგნობართუხუცესის თანამდებობასაც იკავებდა, რაც ფაქტობრივად სამეფო კანცლერის ფუნქციას გულისხმობდა. ეს ორმაგი, საეკლესიო-პოლიტიკური როლი კარგად არის დოკუმენტირებული ქართული ეკლესიის ისტორიაში.

შუა საუკუნეებსა და ადრეულ ახალ ხანაშიც ჩქონდიდის ეპარქია საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთ-ერთ წამყვან საყდრად რჩებოდა, ხოლო მონასტრის ირგვლივ ჩამოყალიბებული დასახლება ოდიშის (სამეგრელოს) სამთავროს უფრო მეტად საეკლესიო-ადმინისტრაციულ, ვიდრე სავაჭრო ცენტრად ითვლებოდა. საბჭოთა პერიოდში დასახლებას სახელი გადაერქვა — გეგეჭკორი, რეგიონიდან წარმოშობილი ცნობილი ბოლშევიკის პატივსაცემად, და რაიონულ ცენტრად ფუნქციონირებდა. ისტორიული სახელი, მარტვილი, ქალაქს დაუბრუნდა 1989 წელს, საქართველოში დესაბჭოების ფართო ტალღის ფარგლებში, რასაც ზოგადი საცნობარო წყაროებიც ადასტურებენ. მონასტერი საბჭოთა პერიოდშიც პერიოდულად ფუნქციონირებდა, ხოლო სრულყოფილად აქტიურ რეჟიმში მისი საქმიანობა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის, 1991 წლის, შემდეგ აღდგა და დღემდე რჩება აქტიურ სამონასტრო და სამრევლო ცენტრად საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ფარგლებში.

- Advertisement -

მარტვილის კანიონს, თავისი მხრივ, ორგანიზებული ტურისტული ობიექტის როლში მოკლე ისტორია აქვს. ხეობასა და მის მდინარის აუზს ადგილობრივები დიდი ხანია იცნობდნენ, თუმცა ტურისტული ინფრასტრუქტურა მხოლოდ 2010-იან წლებში განვითარდა — ნავით გასეირნება და სავალი ბილიკები საზოგადოებისთვის 2016 წელს გაიხსნა. დღეს ეს ადგილი ერთ-ერთი სტანდარტული გაჩერებაა ქუთაისსა და შავი ზღვის სანაპიროს შორის მოგზაურთათვის, სხვა უკეთ შესწავლილ ღირსშესანიშნაობებთან ერთად, რომლებსაც GTour-ის რეგიონული გზამკვლევები მოიცავს.

რა ნახოთ

მარტვილის მონასტერი (ჩქონდიდი)

მონასტრის კომპლექსი ტყით დაფარულ გორაკზეა განთავსებული, თანამედროვე ქალაქს ზემოთ, და მის ცენტრში ჯვარ-გუმბათოვანი საკათედრო ტაძარია, რომლის ძირითადი ნაწილი ადრეულ შუა საუკუნეებს მიეკუთვნება, ხოლო მოგვიანო პერიოდებში არაერთხელ განუახლებიათ და დაუმატებიათ ელემენტები. ისტორიულად ეს ჩქონდიდელი ეპისკოპოსების საყდარი იყო — ქართული სამეფოს ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი სასულიერო-სახელმწიფო მოღვაწეების საყდარი. ტერიტორიაზეა სამრეკლო, სამონასტრო საცხოვრებლები და პატარა სასაფლაო, ხოლო ტაძარი დღემდე აქტიურად ემსახურება საღვთისმსახურო საჭიროებებს.

მარტვილის კანიონი (ბალდის ხეობა)

ვიწრო კირქვული ხეობა, რომელიც აბაშის მდინარის შენაკადმა ამოკვეთა, ქალაქის ცენტრიდან მცირე მანძილითაა დაშორებული და გთავაზობთ ბრტყელძირა ნავით დაახლოებით 15–20-წუთიან მოგზაურობას ზურმუხტისფერ წყალზე, ციცაბო კლდეების და ჩამოშვებული მცენარეულობის ქვეშ. ხეობის კიდეზე გამავალი სავალი ბილიკებიდან შესაძლებელია ნავის გარეშეც პატარა ჩანჩქერებისა და აუზების დათვალიერება. კანიონი ყველაზე დატვირთულია გვიან გაზაფხულზე და ზაფხულში, როდესაც წყლის დონე და განათება ნავით მოგზაურობისთვის ყველაზე ხელსაყრელია.

ძველი ქალაქი და მდინარის ხიდები

მარტვილის ცენტრალური ნაწილი ინარჩუნებს წყნარ, დაბალსართულიან იერს, რომელიც სამეგრელოს რაიონული ქალაქებისთვისაა დამახასიათებელი — აქ არის პატარა ბაზარი, რამდენიმე ეკლესია და ქვის ხიდები ტეხურის მდინარეზე. ეს ადგილი მოსახერხებელია მოკლე გასეირნებისთვის ან ყავის დასალევად კანიონის ან მონასტრის მონახულებამდე ან მის შემდეგ.

როგორ ჩავიდეთ

თბილისიდან მარტვილის მისაღწევად საჭიროა თბილისი–ქუთაისი–სამტრედიის მთავარ გზატკეცილზე დასავლეთისაკენ გამგზავრება და შემდეგ აბაშისა და მარტვილის მიმართულებით გადახვევა — მოგზაურობას კერძო მანქანით დაახლოებით 3 საათი და 45 წუთი სჭირდება. გზაზე მდგომარეობის გადამოწმება, განსაკუთრებით ზამთარში, GTour-ის გზის სტატუსის გვერდზე შეგიძლიათ. ქუთაისიდან მგზავრობა მოკლეა, დაახლოებით 55 წუთი, რაც მარტვილს ქალაქიდან ან ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტიდან ნახევარდღიანი ექსკურსიისთვის მოსახერხებელს ხდის. ბათუმიდან მგზავრობას სამტრედიისა და აბაშის გავლით დაახლოებით 2 საათი და 30 წუთი სჭირდება.

- Advertisement -

ქუთაისის მთავარი ავტოსადგურიდან მარტვილისკენ მარშრუტკები (მცირეგაბარიტიანი ავტობუსები) დადის, მგზავრობას, ჩვეულებრივ, დაახლოებით ერთი საათი სჭირდება, ხოლო კანიონამდე, რომელიც ქალაქგარეთ მცირე მანძილითაა დაშორებული, ადგილობრივი ტრანსპორტით ან ტაქსით მოსახვედრია. მარტვილში პირდაპირი სამგზავრო სარკინიგზო მიმოსვლა არ არის — უახლოესი სადგურები ქუთაისსა და სამტრედიაშია, საქართველოს რკინიგზის ქსელზე. GTour გთავაზობთ კერძო ტრანსფერებსა და ინგლისურენოვანი გიდით უზრუნველყოფილ მთელდღიან ტურებს თბილისიდან, ქუთაისიდან თუ ბათუმიდან.

როდის ჩავიდეთ

გვიანი გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე, დაახლოებით აპრილიდან ოქტომბრამდე, საუკეთესო პერიოდია მარტვილის კანიონში ნავით გასეირნებისთვის — ამ დროს ამინდი თბილია, წყლის დონე კი ყველაზე სტაბილური. ძლიერი წვიმების შემდეგ ან მაღალი წყლის დონის დროს კანიონი დროებით შეიძლება დაიკეტოს. მონასტრისა და ქალაქის მონახულება წლის ნებისმიერ დროს შესაძლებელია. ზაფხულის შაბათ-კვირას კანიონთან ყველაზე მეტი ვიზიტორია, ამიტომ დილაადრიანი ვიზიტი ნაკლებად დატვირთულია. ზამთარში ვიზიტი მონასტრისა და მიმდებარე სოფლებისთვის შესაძლებელია, თუმცა ნავით გასეირნება, შესაძლოა, არ ფუნქციონირებდეს.

სადაც დავისვენოთ და ვჭამოთ

მარტვილში დასასვენებლად ფორმალური ადგილები შეზღუდულია, ამიტომ უმეტესობა ქუთაისში ან ზუგდიდში ჩერდება და მარტვილს ერთდღიან ექსკურსიად სტუმრობს, ან ღამისთევას იმერეთის სხვა გაჩერებებთან აკავშირებს. GTour-ის შემოწმებული სტუმრების სახლების, ოჯახური ტიპის რესტორნებისა და მარნების სია ქუთაისი–სამეგრელოს დერეფანში და მარტვილის მიმდებარედ ქვემოთ, ინგლისურენოვანი მომსახურებით, ხელმისაწვდომია მოგზაურთათვის, რომლებიც შემოწმებულ ვარიანტებს ეძებენ.

პრაქტიკული ინფორმაცია

კანიონში ნავით გასეირნებისთვის ჩვეულებრივ საჭიროა ადგილზე გადასახდელი შესასვლელისა და ნავის მცირე საფასური — GTour დაგეხმარებათ მოქმედი პირობების გადამოწმებაში, ტურის დაჯავშნისას. მონასტრის ტაძარში შესვლისას მოსალოდნელია თავშეკავებული ჩაცმულობა, მხრებისა და მუხლების დაფარვით. მობილური კავშირი ქალაქში, ზოგადად, საიმედოა, თუმცა თავად კანიონში შეიძლება არასტაბილური იყოს. მარტვილის ახლომახლო მდებარე ნოქალაქევთან ან ქუთაისის ქალაქის მონახულებასთან გაერთიანება ქუთაისიდან ან ზუგდიდიდან ეფექტურ მთელდღიან მარშრუტს ქმნის.

ხშირად დასმული კითხვები

• მარტვილი იმერეთშია თუ სამეგრელოში? მარტვილი ორი რეგიონის ისტორიულ და ადმინისტრაციულ საზღვართან ახლოსაა მოქცეული და ამ სტატიაში განხილულია, როგორც დასავლეთ საქართველოს უფრო ფართო, იმერეთის ჩათვლით, საგზაო მარშრუტის ნაწილი — ადგილობრივი წყაროები მის კლასიფიკაციას სხვადასხვანაირად აწვდიან.
• რამდენ ხანს გრძელდება ნავით გასეირნება მარტვილის კანიონში? ხეობის გავლით ნავით მოგზაურობა, ჩვეულებრივ, 15-20 წუთს გრძელდება, თუმცა ადგილზე გატარებული სრული დრო, ბილიკების გავლისა და რიგის ჩათვლით, უფრო ახლოსაა ერთ საათთან.
• შესაძლებელია თუ არა მარტვილის მონახულება ქუთაისიდან ერთდღიან ტურად? დიახ. ქუთაისიდან ერთ საათზე ნაკლები მგზავრობით მონასტერისა და კანიონის ერთად მონახულება ნახევარ დღეში მოსახერხებელია, რაც იმავე დღეს იმერეთის სხვა ღირსშესანიშნაობებთან გაერთიანების საშუალებასაც იძლევა.
• არის თუ არა მარტვილის მონასტერი დღემდე მოქმედი სარწმუნოებრივი ცენტრი? დიახ, მონასტერი აქტიური სამრევლო და სამონასტრო ცენტრია საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ფარგლებში, რეგულარულად ტარდება წირვები, ამიტომ ვიზიტორებს სურვილისამებრ მოწიწებით ქცევა ევალებათ.
• საჭიროა თუ არა გიდი მარტვილის კანიონის მოსანახულებლად? გიდი აუცილებელი არ არის, ვინაიდან ნავებს ადგილობრივი ოპერატორები მართავენ, თუმცა კერძო გიდი ან მძღოლი სასარგებლოა კანიონის მონასტერსა და სხვა რეგიონულ გაჩერებებთან ერთიან, ეფექტურ მარშრუტში ჩასართველად, რასაც GTour უზრუნველყოფს.
• რა ერქვა მარტვილს საბჭოთა პერიოდში? ქალაქს საბჭოთა ხანაში ერქვა გეგეჭკორი, რეგიონიდან წარმოშობილი ბოლშევიკის პატივსაცემად, ხოლო 1989 წელს ისტორიული სახელი, მარტვილი, დაუბრუნდა.
• არის თუ არა მარტვილში სარკინიგზო სადგური? არა, მარტვილში პირდაპირი სამგზავრო სარკინიგზო მიმოსვლა არ არის — უახლოესი სადგურები ქუთაისსა და სამტრედიაშია, საიდანაც შემდგომი მგზავრობა საგზაო ტრანსპორტით ხდება.
• რომელია საუკეთესო სეზონი კანიონის ფოტოგადასაღებად? გვიან გაზაფხულზე და ადრეულ ზაფხულზე, ზოგადად, ყველაზე სუფთა წყალი და ყველაზე ნათელი ზურმუხტისფერი ტონია, თუმცა მდგომარეობა ბოლოდროინდელ ნალექზეა დამოკიდებული, ამიტომ წინასწარ წყლის დონის გადამოწმება მიზანშეწონილია.
• არის თუ არა სასტუმროები პირდაპირ მარტვილის ქალაქში? მარტვილში დასასვენებელი ადგილები შეზღუდულია — უმეტესობა ქუთაისში ან ახლომახლო ქალაქებში ჩერდება და მარტვილს ერთდღიან ექსკურსიად სტუმრობს, GTour-ის შემოწმებული სიის გამოყენებით ფართო რეგიონში.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Martvili