ლაილაში — ლეჩხუმის ტყის ჩუმი კუთხე დასავლეთ საქართველოში

მიმოხილვა

ლაილაში მცირე მთის სოფელია ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ ლეჩხუმის მხარეში, რომელიც დღეს რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის რეგიონის ნაწილია დასავლეთ საქართველოში. სოფელი მდებარეობს ლეჩხუმის ქედის ტყით დაფარულ კალთაზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 800–1000 მეტრ სიმაღლეზე. თბილისიდან აქამდე საავტომობილო გზით დაახლოებით 4 საათი და 50 წუთია საჭირო, ქუთაისიდან — 1 საათი და 55 წუთი, ხოლო ბათუმიდან — 4 საათი და 15 წუთი. სოფელი ცნობილია როგორც კავკასიის ერთ-ერთი უძველესი დაცული ტყის ტერიტორიის კარიბჭე და როგორც წყნარი გაჩერება ლეჩხუმის ღვინის გზაზე, რომელიც ცაგერს წყენისწყლის ხეობის სოფლებთან აკავშირებს.

ლაილაში მოგზაურებისთვის ორი მიზეზით არის საინტერესო. პირველი — მიმდებარე კოლხური ტყე, მუქი წიწვოვანი ჯგუფებითა და მკვრივი ზამთრის თოვლით, დიდი ხანია იზიდავს მეტყევეებს, ბოტანიკოსებსა და კლიმატის მკვლევრებს და დღეს საქართველოს დაცული ტერიტორიების ქსელშია შეყვანილი. მეორე — სოფელი მოსახერხებელი, ნაკლებად დატვირთული ბაზაა ლეჩხუმის ღვინის სოფლების, საეკლესიო არქიტექტურისა და კანიონების შესასწავლად, რაჭის უფრო ცნობილ ხეობებში არსებული ხალხმრავლობის გარეშე. GTour ლაილაშს სურვილისამებრ შეჰყავს კერძო მარშრუტებში, ქვემოთ ჩამოთვლილ გადამოწმებულ გიდებთან და სხვა მიმართულებებთან ერთად.

ისტორია

ლეჩხუმი, ის ისტორიული მხარე, სადაც ლაილაშია მდებარე, მეცხრამეტე საუკუნეში რუსეთის იმპერიის ქუთაისის გუბერნიის ნაწილი იყო — პერიოდი, როდესაც პროვინციის ტყეებმა და თოვლის რეჟიმმა საიმპერიო გეოდეზისტებისა და ბუნებისმეტყველების ყურადღება მიიპყრო. ლაილაშის ირგვლივ ტყე დაცვის ქვეშ მეოცე საუკუნის დასაწყისში მოექცა — ლაილაშის ნაკრძალი კავკასიაში უძველეს დაცულ ტყის ტერიტორიებს შორისაა, შექმნილი ვერხვისა და სხვა კოლხური რელიქტური სახეობების დასაცავად, რომლებიც ამ ფერდობებზეა შემორჩენილი.

საბჭოთა პერიოდში ნაკრძალი შესანარჩუნებელი იყო სსრკ-ის ნაკრძალების (ზაპოვედნიკების) სისტემის ფარგლებში, ხოლო ტერიტორიის განსაკუთრებით ღრმა ზამთრის თოვლის საფარი რეგიონული მეტეოროლოგიური და სატყეო ლიტერატურის საცნობარო მასალად იქცა. 1991 წელს საქართველოს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ქვეყანამ დაცული ტერიტორიების კანონმდებლობა გადააკეთა — ახალი ეროვნული კანონი დაცული ტერიტორიების შესახებ 1990-იან წლებში იქნა მიღებული, ხოლო ლაილაშისნაირი ნაკრძალების მართვა მოგვიანებით დაცული ტერიტორიების სააგენტოს დაექვემდებარა, რომელიც გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ნაწილია (იხ. apa.gov.ge). მთიანი ლეჩხუმის უმეტესი ნაწილის მსგავსად, ლაილაშმაც ბოლო ათწლეულების განმავლობაში თანდათანობითი დაცლა განიცადა — ახალგაზრდა მოსახლეობა ქუთაისსა და თბილისში გადასახლდა, სოფელში კი მცირერიცხოვანი მუდმივი მოსახლეობა დარჩა, რომელიც ძირითადად მეტყევეობას, საარსებო მეურნეობასა და მცირემასშტაბიან მევენახეობას ეწევა.

- Advertisement -

რა ნახოთ

ლაილაშის მართვადი ნაკრძალი

სოფლის მიმდებარე ნაკრძალი იცავს კოლხური ტყის ნაკვეთს, მათ შორის ვერხვისა და ფოთლოვანი ტყის შერეულ მასივებს, რომლებიც დამახასიათებელია დასავლეთ საქართველოს ტენიანი მთის ზონისთვის. იგი საქართველოს დაცული ტერიტორიების სახელმწიფო ქსელის ნაწილია და განსაკუთრებით საინტერესოა მათთვის, ვისაც ქვეყნის ტყისა და თოვლის ეკოლოგიის კვლევის ისტორია აინტერესებს. ტყის ძირითადი ნაწილების დათვალიერება უმჯობესია ადგილობრივ რეინჯერებთან ან მიწისცოდნით გათვითცნობიერებულ გიდთან ერთად დაიგეგმოს.

ლეჩხუმის მთის პანორამა

სოფლის ზემოთ მდებარე ქედებიდან იშლება ხედი ლეჩხუმის ქედის ტყით დაფარულ ნაკეცებზე, წყენისწყლის ხეობის მიმართულებით. მკვრივი ტყის საფარი და მკვეთრად გამოკვეთილი ქედები კარგად გამოსახავს კოლხური დაბლობიდან მაღალმთიან ტყეზე გადასვლის სურათს, რომელიც დასავლეთ საქართველოს დაცული ლანდშაფტის დიდ ნაწილს ახასიათებს.

ცაგერი და ლეჩხუმის ღვინის გზა

ცაგერი, მუნიციპალური ცენტრი ლაილაშიდან ახლოს, არის ღვინის რაიონის გული, ცნობილი წოლიკოურისა და იშვიათი ჯიშის უსახელაურის მოყვანით — ეს უკანასკნელი თითქმის მხოლოდ ლეჩხუმის რამდენიმე სოფელშია გავრცელებული. გზისპირა მცირე საოჯახო მარნები კახეთის უფრო პოპულარულ ღვინის რეგიონის ალტერნატივას ქმნიან და ერთ დღეში ლაილაშის ვიზიტთან ერთად დასათვალიერებლად შეიძლება გაერთიანდეს.

ოკურეშის კანიონი და ჩანჩქერები

ცაგერის მუნიციპალიტეტში მდებარე ოკურეშის ხეობა კირქვულ კლდეებს კვეთს და კვებავს ჩანჩქერების სერიას, რომლებიც აღნიშნული ფეხით სავალი ბილიკით მიიღწევა. ეს არის პოპულარული ნახევარდღიანი დამატება ლაილაში-ცაგერის მონაკვეთზე მყოფი მოგზაურებისთვის და საუკეთესოა გაზაფხულის მძლავრი დნობის პერიოდის მიღმა მონახულება.

როგორ მივიდეთ

თბილისიდან გზა ლაილაშისკენ ივლის დასავლეთისკენ, ცენტრალური ავტომაგისტრალით ქუთაისის მიმართულებით, შემდეგ კი ლეჩხუმის გზით ჩრდილოეთისკენ ცაგერამდე, რასაც ბოლოს სოფლისკენ ადგილობრივი აღმართი მოსდევს; მთლიანი გზა მანქანით დაახლოებით 4 საათსა და 50 წუთს მოითხოვს. ქუთაისიდან იგივე ლეჩხუმის გზით ცაგერზე გავლით გზა დაახლოებით 1 საათი და 55 წუთი გრძელდება და ეს ყველაზე პრაქტიკული მარშრუტია უმეტესი ვიზიტორისთვის, მათ შორის ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტით ჩამოსულთათვის. ბათუმიდან გზა გადის სანაპირო და ქუთაისისკენ მიმავალ ავტომაგისტრალებზე, სანამ ლეჩხუმის გზას შეუერთდება — სულ დაახლოებით 4 საათი და 15 წუთი.

- Advertisement -

მარშრუტკები ქუთაისიდან ცაგერამდე დადის; ცაგერიდან ლაილაშამდე საზოგადოებრივი ტრანსპორტი შეზღუდულია და ჩვეულებრივ ბოლო მონაკვეთისთვის ტაქსი ან წინასწარ შეთანხმებული ტრანსფერია საჭირო. ლეჩხუმში სარკინიგზო კავშირი არ არსებობს; უახლოესი სადგური ქუთაისშია, საქართველოს რკინიგზის მომსახურებით. გზის მთიანი მონაკვეთები ზამთარში თოვლისა და წვიმის შემდეგ მეწყერის გამო შეიძლება დაიხუროს, ამიტომ მგზავრობამდე გზის მდგომარეობის გადამოწმება მიზანშეწონილია. GTour ახდენს კერძო ტრანსფერებისა და გიდით თანხლებული ერთდღიანი ტურების ორგანიზებას თბილისიდან, ქუთაისიდან ან ბათუმიდან.

როდის წავიდეთ

გვიანი გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, დაახლოებით მაისიდან ოქტომბრამდე, ყველაზე საიმედო პერიოდია როგორც ტყის ნაკრძალის ბილიკების, ისე ოკურეშის კანიონის დასათვალიერებლად, როდესაც ბილიკები მშრალი და ხელმისაწვდომია. შემოდგომა, განსაკუთრებით სექტემბერი და ოქტომბერი, ემთხვევა ლეჩხუმის ყურძნის მოსავლის პერიოდს და კარგი დროა ლაილაშის ვიზიტის ღვინის სოფლების დათვალიერებასთან გასაერთიანებლად. ზამთარში მოდის მძლავრი თოვლი, რომელიც ამ ტერიტორიის ტყე-კლიმატური ისტორიისთვისაა დამახასიათებელი და რამაც შეიძლება ტყის მაღალმთიანი ბილიკები გაუვალი გახადოს, ხოლო ადგილობრივი გზები შეანელოს; ზამთარში მოგზაურობის მსურველებმა წინასწარ უნდა გადაამოწმონ გზის მდგომარეობა.

სად დავრჩეთ და რა ვჭამოთ

ლაილაშში ოფიციალური საცხოვრისი ძალიან შეზღუდულია და უმეტესობა მოგზაურები ბაზად ცაგერს ირჩევენ ან ვიზიტს უფრო გრძელ რაჭა-ლეჩხუმის მარშრუტთან აერთიანებენ ქუთაისიდან. GTour-ის გადამოწმებულ ჩამონათვალში შედის სასტუმროები, მცირე ოთელები და საოჯახო რესტორნები მთელი რაჭა-ლეჩხუმის რეგიონში; მოძებნეთ არსებული რეკომენდაციები ან დაუკავშირდით GTour-ს პირდაპირ ლაილაშთან ახლოს ღამისთევის დასაგეგმად.

პრაქტიკული ინფორმაცია

• მობილური ქსელის დაფარვა ნაკრძალის შიგნით შეზღუდულია, ხოლო სოფელშიც არათანაბარია — ოფლაინ რუკების გამოყენება სასარგებლოა.
• ლაილაშში ბანკომატები არ არის; ნაღდი ფული ცაგერიდან ან ქუთაისიდან უნდა წამოიღოთ.
• სოფლის მიღმა, ტყის ტერიტორიებისკენ მიმავალი გზები ვიწრო და ნაწილობრივ გრუნტიანია — ზაფხულის მშრალი სეზონის გარდა რეკომენდებულია მაღალი გამავლობის ან სრულწამყვანი ავტომობილი.
• ნაკრძალის ტერიტორიაზე სასეირნოდ წასულებს ურჩევენ ადგილობრივ რეინჯერებთან ან გიდთან კოორდინაცია, არა დამოუკიდებლად აღუნიშნავ ტყის ბილიკებზე შესვლა.

ხშირად დასმული კითხვები

რით არის ცნობილი ლაილაში?
ლაილაშის მართვადი ნაკრძალით, კოლხური ტყის დაცული ტერიტორიით, რომელსაც ადრეული ტყის დაცვისა და მძლავრი ზამთრის თოვლის ისტორია აკავშირებს, და ლეჩხუმის წყნარ ღვინის გზაზე მდებარეობით.

ლაილაში სვანეთის ნაწილია?
არა. ლაილაში ლეჩხუმშია, ცაგერის მუნიციპალიტეტში; სვანეთი ცალკე ისტორიული პროვინციაა, თუმცა ორივე დღევანდელ რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის ადმინისტრაციულ რეგიონში შედის.

რამდენად შორია ლაილაში ქუთაისიდან?
დაახლოებით 1 საათი და 55 წუთი მანქანით, ლეჩხუმის გზით ცაგერზე გავლით — ამიტომ ქუთაისი ერთდღიანი ვიზიტისთვის ყველაზე პრაქტიკული გასაშვები წერტილია.

შესაძლებელია თუ არა ლაილაშის ნაკრძალში გიდის გარეშე შესვლა?
დამოუკიდებელი სეირნობა ნიშნულ ბილიკებზე ზოგადად შესაძლებელია, მაგრამ ტყის ძირითად ნაწილებში შესვლა უმჯობესია ადგილობრივ რეინჯერებთან ან გამოცდილ გიდთან ერთად განხორციელდეს, რადგან ბილიკები ნაკლებადაა აღნიშნული.

რა ღვინო იწარმოება ლაილაშის მახლობლად?
მიმდებარე ლეჩხუმის რაიონი ცნობილია წოლიკოურითა და იშვიათი უსახელაურის ჯიშით, რომელიც ცაგერის მახლობლად მხოლოდ რამდენიმე სოფელშია გავრცელებული.

არის თუ არა საზოგადოებრივი ტრანსპორტი ლაილაშამდე?
მარშრუტკები ქუთაისიდან ცაგერამდე დადის; იქიდან ლაილაშამდე ტრანსპორტი შეზღუდულია და უმეტესობა მოგზაურები ბოლო მონაკვეთისთვის ტაქსს ან კერძო ტრანსფერს მართავენ.

როდის არის საუკეთესო დრო ტყისა და თოვლის ლანდშაფტის სანახავად?
გვიანი გაზაფხულიდან შემოდგომამდე შესაფერისია ტყეში სეირნობისა და ხედების სანახავად; ზამთარი მოაქვს მძლავრ თოვლს, რომლითაც ეს ტერიტორია ისტორიულად არის ცნობილი, თუმცა მოგზაურობა ნელდება და ზოგი გზა შეიძლება დაიხუროს.

არის თუ არა სასტუმროები ლაილაშში?
სოფელში ოფიციალური საცხოვრისი ძალიან შეზღუდულია; უმეტესობა მოგზაურები ჩერდებიან ცაგერში ან რაჭა-ლეჩხუმის სხვა ადგილებში და ლაილაშს ერთდღიანი ვიზიტით სტუმრობენ.

როგორია სიმაღლე და კლიმატი?
სოფელი მდებარეობს დაახლოებით 800-დან 1000 მეტრამდე სიმაღლეზე, ტენიან, ტყით დაფარულ მთის ზონაში, რომელიც დამახასიათებელია დასავლეთ საქართველოსთვის — ზომიერად ნოტიო ზაფხულითა და ცივი, თოვლიანი ზამთრით.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Lailashi