თევზაობა საქართველოში: კალმახის მდინარეები, ფარავანი, ტაბაწყური და შავი ზღვა

კი, საქართველო სერიოზული თევზაობის მიმართულებაცაა. მოკლედ რომ ვთქვათ: მტკნარი წყლის კალმახი საუკეთესოდ გროვდება სვანეთისა და რაჭის სწრაფდინებიან მდინარეებში, ჯავახეთის მაღალმთიანი ტბები — ფარავანი და ტაბაწყური — უფრო ჭაობის ან ბინადარ თევზს (კობრის ოჯახს) ინახავენ, ვიდრე კალმახს, ხოლო შავი ზღვა ბათუმთან სანაპიროდან და ნავით თევზაობის საშუალებას იძლევა — კეფალზე, საღვინე თევზზე და შემოდგომით ხამსას (ანჩოუსის) მიგრაციაზე. საქართველოში არ არსებობს ერთიანი ეროვნული „თევზაობის ლიცენზია”, რომელსაც ტურისტი კიოსკში შეიძენს — წესები განსხვავდება ღია წყლებსა, სადაც სატყუარით თევზაობა ძირითადად დაურეგულირებელია, და დაცულ ტერიტორიებს შორის (ეროვნული პარკები, მართვადი და მკაცრი ნაკრძალები), სადაც საჭირო შეიძლება გახდეს ნებართვა დაცული ტერიტორიების სააგენტოსგან ან სულაც აკრძალული იყოს საქმიანობა. რადგან დეტალები მდინარის მონაკვეთისა და წლის მიხედვით იცვლება, ქვემოთ მოცემული ინფორმაცია აღქვით როგორც დაგეგმვის სახელმძღვანელო და არა საბოლოო სამართლებრივი ცნობა — გაემგზავრებამდე გადაამოწმეთ მოქმედი წესები.

რაც არ იცვლება, ქვეყნის თევზაობის გეოგრაფიის ფორმაა. კავკასიონის ყინულოვანი წყლები ცივ, ჟანგბადით მდიდარ გარემოს ქმნის, რაც კალმახისთვის იდეალურია; ჯავახეთის ვულკანური პლატო 2000 მეტრზე ზემოთ არსებულ, ქარისთვის ღია, არცთუ ღრმა ტბებს გვთავაზობს, სადაც უფრო გამძლე სახეობები ბინადრობენ; შავი ზღვა კი კლასიკურ ხმელთაშუაზღვურ, სანაპირო-ნავური თევზაობის სურათს ქმნის, ძლიერი სეზონური მიგრაციით. ერთ კვირაში ამ სამი ზონიდან ორის დათვალიერება, ადგილობრივ გიდთან ერთად მდინარეებსა და ტბებზე, რეალისტური გეგმაა და სწორედ ასე მოქმედებენ უმეტეს შემთხვევაში ჩამომსვლელი თევზჭერის მოყვარულები.

ლიცენზიის საკითხი — მარტივად

თევზაობის პოლიტიკაზე პასუხისმგებელია საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, რომელიც ადგენს ზოგად წესებს სახეობების, ხელსაწყოებისა და დახურული სეზონების შესახებ, ხოლო დაცულ ტერიტორიებზე წვდომას მართავს ცალკე უწყება — დაცული ტერიტორიების სააგენტო, რომლის იურისდიქციაშია ეროვნული პარკები, მართვადი და მკაცრი ნაკრძალები. ზოგადი წესის მიხედვით: ჩვეულებრივი მდინარეები და ტბები დაცული ტერიტორიის გარეთ, როგორც წესი, თავისუფლად იძლევა სატყუარით თევზაობის საშუალებას პირადი ლიცენზიის გარეშე, თუ არ არსებობს ადგილობრივი ან სეზონური შეზღუდვა. წყლები, რომლებიც ხვდება ეროვნულ პარკში — მაგალითად, ბორჯომ-ხარაგაულის ან ლაგოდეხის ნაწილებში — ან მკაცრ ნაკრძალში, შეიძლება მოითხოვდეს ნებართვას, კრძალავდეს ყველაფერს სატყუარის გარდა, ან საერთოდ კრძალავდეს თევზაობას გამრავლების მარაგის დასაცავად. ბადით თევზაობა, გარკვეული ხერხებით ჰარპუნირება და ნებისმიერი კომერციული მასშტაბის დაჭერა ყველგან მკაცრად კონტროლდება. რადგან საზღვრები და ნებართვების წესები პერიოდულად იცვლება, მოგზაურობამდე უშუალოდ შეამოწმეთ მდგომარეობა სამინისტროსა და დაცული ტერიტორიების სააგენტოში და სთხოვეთ გიდს ან ორგანიზატორს დაადასტუროს, რომ თქვენ მიერ არჩეული მდინარის ან ტბის მონაკვეთი ღიაა. ოფიციალური ინფორმაციისთვის იხილეთ mepa.gov.ge და apa.gov.ge.

კალმახის თევზაობა სვანეთსა და რაჭაში

დასავლეთ კავკასიონის კალმახის მდინარეები მთავარი მიმზიდველობაა ჩამოსული ხილის (fly) და სპინინგის მოყვარულთათვის. სვანეთში ენგური და მისი შენაკადები მესტიის მიდამოებში — მათ შორის მესტიაჩალა და უშგულის ქვემოთ მდებარე მცირე ნაკადულები — ცივი და ნათელი ხდება ზაფხულის მთავარი დნობის დასრულების შემდეგ, ჩვეულებრივ ივნისის ბოლოდან. რაჭაში ზემო რიონი და მისი გვერდითი შენაკადები, ჯეჯორა და ქირთილა, უფრო რბილ, ტყით დაფარულ ხეობებს ეკუთვნის და ხშირად ადრე წმინდავდება; ადგილობრივი გიდების ცნობით, აქ გვხვდება ველური კალმახი და ზოგჯერ ცოცხი-თევზი (grayling). არცერთი ამ მდინარეთაგანი არ არის დასახლებული კომერციული ტბორი დასავლურ-ევროპული გაგებით — თევზი ველურია, რაოდენობა საშუალო, და გიდი, რომელმაც იცის, რომელ წყალბადში დგას თევზი კონკრეტულ წყლის დონეზე, ნამდვილად განსხვავებას ქმნის შედეგში.

- Advertisement -

წვდომაც გეგმარების ნაწილია. სვანეთის მდინარეებზე მისასვლელად საჭიროა მესტიაში ჩასვლა — გრძელი გზა თბილისიდან ან ქუთაისიდან — ხოლო რაჭა უფრო ჩუმი კუთხეა, სადაც ზემო რიონის სისტემას ემორჩილება ტრანსპორტირების მარშრუტები. კონკრეტულ ადგილზე მისასვლელად და იქ დაცდისთვის ყველაზე მარტივი გზაა მძღოლიანი მანქანის დაქირავება.

ტბური თევზაობა ჯავახეთში — ფარავანი და ტაბაწყური

ფარავანი, საქართველოს უდიდესი ტბა ფართობით, და ტაბაწყური, მისი ახლომახლო მცირე, კრატერისებური ტბა, მდებარეობს ჯავახეთის ვულკანურ პლატოზე, 2073 მეტრზე, ძლიერი ქარისა და მოკლე უყინულო სეზონის პირობებში. ეს ტბები ადგილობრივად ცნობილია თევზის სხვა სახეობებით — კობრითა და ბარკალით — და არა კალმახით; ზოგიერთი ადგილობრივი ცნობა ახსენებს წარსულში განხორციელებულ კალმახის ჩარიბვას ერთ-ორ ტბაში, თუმცა ეს ადგილზევე უნდა გადამოწმდეს, ვინაიდან ჩარიბვის პროგრამები და ტბების მდგომარეობა იცვლება. ტაბაწყური ბორჯომ-ხარაგაულის დაცული ტერიტორიის სამხრეთ საზღვართან ახლოსაა, ამიტომ წინასწარ შეამოწმეთ, არ ვრცელდება თუ არა ნებართვის ან სეზონური შეზღუდვის წესი იმ კონკრეტულ სანაპიროზე, სადაც თევზაობას გეგმავთ.

ორივე ტბა ქართული გაგებით შორეულია: გზები ზოგან მოუასფალტებელია, ამინდი სწრაფად იცვლება ზაფხულშიც კი, ხოლო ტურისტული ინფრასტრუქტურა შემოიფარგლება რამდენიმე სასტუმრო სახლით ნინოწმინდასა და მის მახლობელ სოფლებში. აქ, სხვა ადგილებზე მეტად, ენდომობილი და ადგილობრივი კონტაქტი, ვინც გაგიწევს გზას, ფასეულია.

ზღვის თევზაობა ბათუმში

შავი ზღვის სანაპირო სრულიად განსხვავებული თევზაობის სტილს გვთავაზობს: სანაპიროდან კარგვა ბათუმის ბულვართან ან საზღვაო საზღუდარებთან, ან ხანმოკლე ნავის ჩარტერი ნავსადგურიდან — საღვინე თევზზე, კეფალზე, ხომალდურ ქაშაყზე და ლურჯ თევზზე გაზაფხულ-ზაფხულის განმავლობაში, და ცნობილ ხამსას (ანჩოუსის) მიგრაციაზე, რომელიც აჭარის სანაპიროზე შემოდგომით გადის და იზიდავს როგორც სამრეწველო ნავებს, ასევე ჩვეულებრივ სანაპირო მეთევზეებს. სატყუარით თევზაობა საჯარო სანაპიროდან ფართოდ გავრცელებული და, ჩვეულებრივ, დაურეგულირებელია, თუმცა ნებისმიერმა ნავის ჩარტერმა საკუთარი ნებართვისა და დაზღვევის სტატუსი უნდა დაადასტუროს, ხოლო ვინც დიდი დაჭერის შენარჩუნებას ისურვებს, ადგილზე უნდა გაიგოს ზომისა და რაოდენობის მოქმედი ნორმები, რადგან შავი ზღვის მარაგი შორეული სამრეწველო თევზჭერისგან რეალურ ზეწოლას განიცდის.

სეზონები, დახურული პერიოდები და ჭკვიანი დაჭერა

არ არსებობს ერთიანი, საერთო დახურული სეზონი, რომელიც ყველა სახეობასა და წყალს ეხება — ქვირითობის პერიოდის შეზღუდვა, როგორც წესი, დგინდება მდინარისა თუ ტბის მიხედვით ცალ-ცალკე, ყველაზე ხშირად კალმახისა და ზოგიერთი ბარკლისებრი თევზის გაზაფხულის გამრავლების პერიოდზე. მაღალმთიანი მდინარეები ასევე ფაქტობრივად შეუძლებელია დათევზაო თოვლის დნობის პიკზე — ჩვეულებრივ მაისიდან ივნისის შუა რიცხვებამდე სვანეთში და ოდნავ ადრე რაჭაში — როცა წყალი მაღალია, ცივი და მყინვარის ლამით მღვრიეა, ფორმალური წესის მიუხედავად.

- Advertisement -

• ენგური და შენაკადები, სვანეთი — ველური კალმახი, საუკეთესო პერიოდი ივნისის ბოლო–სექტემბერი, ღია წყალი უმეტეს მონაკვეთზე
• ზემო რიონი, ჯეჯორა, ქირთილა, რაჭა — ველური კალმახი, ზოგჯერ ცოცხი-თევზი, საუკეთესო პერიოდი მაისი–სექტემბერი
• ფარავანი, ჯავახეთი — კობრი, ბარკალი, საუკეთესო პერიოდი ივნისი–სექტემბერი
• ტაბაწყური, ჯავახეთი — ბარკალისებრი თევზი, ჩარიბვა დაუდასტურებელი, საჭიროა დაცული ტერიტორიის საზღვრის გადამოწმება
• შავი ზღვა, ბათუმი — საღვინე თევზი, კეფალი, ხომალდური ქაშაყი, შემოდგომით ხამსა, საუკეთესო პერიოდი აპრილი–ნოემბერი, ხამსა — სექტემბერი–ნოემბერი

კანონის მოთხოვნაზე მეტად, თანამედროვე ჩვევის სახით, საქართველოს კალმახის მდინარეებზე ჩამომსვლელი თევზჭერის მოყვარულთა უმეტესობა „დაიჭირე და გაუშვი” პრინციპს მისდევს უბანურა კაუჭებით, ვინაიდან ველური მარაგი ზოგ ხეობაში საკმაოდ მწირია — ადგილობრივი გიდი ამას ხშირად პირველივე დილას გაცნობთ.

გიდიანი ტურები, აღჭურვილობა და გადაადგილება

დამოუკიდებელი მოგზაურობა ამ თევზჭერის უბნების უმეტესობაში შესაძლებელია დაქირავებული მანქანით, თუმცა გიდი სწრაფად ამართლებს თავს საქართველოში — მდინარესთან მისასვლელი გზები არ არის ნიშნულებით აღნიშნული, წყლის პირობები კვირაში იცვლება, და იმის ცოდნა, რომელი გზა ტბამდე გაივლის წვიმის შემდეგ, უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე უკეთესი სოფლის ინფრასტრუქტურის მქონე ქვეყანაში იქნებოდა. მდინარეებისთვის ეძებეთ გიდი, რომელიც კონკრეტულ ხეობას რეგულარულად ამუშავებს და არა ზოგადი თავგადასავლების ორგანიზატორი; ჯავახეთის ტბებისთვის ხშირად უფრო სასარგებლოა ადგილობრივი კონტაქტების მქონე მძღოლი, ვიდრე სპეციალური თევზაობის გიდი. საკუთარი სატყუარისა და ხელსაწყოთი ჩამოსვლა სასურველია, თუ გამორჩეული გემოვნება გაქვთ; ძირითადი სპინინგის ხელსაწყოების შეძენა ჩვეულებრივ შესაძლებელია ადგილზე, მესტიაში, ონში ან ბათუმში, თუმცა სპეციალიზებული ხილის (fly) აღჭურვილობა თან წამოიღეთ.

პრაქტიკული შეჯამება

• ერთიანი ეროვნული თევზაობის ლიცენზია არ არსებობს — ღია წყლები ძირითადად დაურეგულირებელია სატყუარისთვის, დაცულ ტერიტორიებზე შეიძლება საჭირო გახდეს ნებართვა ან სრული დახურვა; გადაამოწმეთ mepa.gov.ge-სა და apa.gov.ge-ზე მოგზაურობამდე
• საუკეთესო ველური კალმახის მდინარეები: ენგურის სისტემა მესტიის მახლობლად სვანეთში და ზემო რიონი, ჯეჯორა და ქირთილა რაჭაში — ორივე საუკეთესოა ივნისის ბოლოდან სექტემბრამდე
• ფარავანსა და ტაბაწყურში ჯავახეთში ბინადრობს კობრი და ბარკალი, არა კალმახი; წვდომისთვის საჭიროა ენდომობილი და ადგილობრივი ცოდნა, ხოლო ტაბაწყურისთვის ღირს დაცული ტერიტორიის საზღვრის გადამოწმება
• ბათუმი გთავაზობთ სანაპირო და ნავური ზღვის თევზაობას კეფალზე, საღვინე თევზზე და შემოდგომის ხამსას მიგრაციაზე; სატყუარით თევზაობა ბულვარზე სპეციალურ ნებართვას არ საჭიროებს, თუმცა ნავის ჩარტერმა საკუთარი დოკუმენტაცია უნდა დაადასტუროს
• მოერიდეთ თოვლის მთავარი დნობის პერიოდს (დაახლოებით მაისიდან ივნისის შუა რიცხვებამდე) მყინვარმკვებავ მდინარეებზე, როცა წყალი მაღალი, ცივი და მღვრიეა, ფორმალური წესის მიუხედავად
• „დაიჭირე და გაუშვი” უბანურა კაუჭებით არის სტანდარტული ადგილობრივი პრაქტიკა კალმახის მდინარეებზე, ველური მარაგის სიმცირის გამო
• გიდი და მანქანა ერთად დაჯავშნეთ შორეული წყლებისთვის — ყველაზე მოსახერხებელია მძღოლიანი მანქანის დაქირავება ან მზა მარშრუტი სვანეთში ან რაჭაში

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — Fishing in Georgia: trout rivers, Paravani and Tabatskuri, the Black Sea and the licence rules