დავით გარეჯა: ბერები, ფრესკები და საზღვარი უდაბნოში

თბილისიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ მიმავალ გზაზე ხეები საათის განმავლობაში ქრება. გარეჯის ქედთან მისვლისას მიწა უკვე ნახევარუდაბნოდ იქცევა — მაისში ოქროსფრად გადაქცეული ბალახი, თიხნარი ბორცვები წითელ და ოხრისფერ ფერებში, არწივები, კუები, იშვიათად გამოჩენილი მწყემსი — და გაუჭირდებათ დასჯერება, რომ ეს იგივე ქვეყანაა, რომელშიც სვანეთიცაა. სწორედ ეს ადგილია საქართველოში ყველაზე მოულოდნელი მონასტრის სამყოფელი.

დამაარსებელი

დავით გარეჯელი იყო ერთ-ერთი ცამეტი ასურელი მამიდან, რომლებიც VI საუკუნეში ახლო აღმოსავლეთიდან ჩამოვიდნენ და საქართველოში მონაზვნობა დაამკვიდრეს. თავდაპირველად მან თბილისის თავზე მდებარე მთაწმინდაზე დაისახლა — სახელწოდება, რომელსაც დღემდე ატარებს წმინდა მთა — შემდეგ კი თავის მოწაფესთან ერთად ამ ველურ უდაბნოში გაემგზავრა. ლეგენდის თანახმად, ის მღვიმეში ცხოვრობდა და კლდეში შეგროვილი წვიმის წყალს სვამდა. მის კვალს სხვებიც მიჰყვნენ და მომდევნო ათასწლეულის განმავლობაში ქედი უჯრედებით, სამლოცველოებითა და სატრაპეზოებით აივსო. გარეჯა აღმოსავლეთ საქართველოს სულიერ და მხატვრულ ცენტრად იქცა, სადაც ჩამოყალიბდა კედლის მხატვრობის სკოლა, რომლის ნამუშევრები კავკასიაში საუკეთესოდ ითვლება.

ლავრა

მთავარი მონასტერი, ლავრა, ქედის სამხრეთ ფერდზეა აგებული საფეხუროვანი წყობით — ეზო, კლდეში ნაკვეთი ეკლესია დავით გარეჯელის საფლავით, ფერდზე დასტაცებული უჯრედები და ტერასები, საიდანაც უდაბნო ქვემოთ იშლება. აქ დღესაც ცხოვრობს რამდენიმე ბერი და მონასტერი მოქმედია — სიჩუმის დაცვას ითხოვენ და მომლოცველებიც ითვალისწინებენ ამას. საფლავის ირგვლივ კლდე მომლოცველთა ხელებით გაპრიალებულია. ეკლესია პატარა და ბნელია, საფლავი კი დაბალი თაღის ქვეშ მდებარე ქვის ფილაა — ადგილის ძალა სწორედ მის დაუჯერებლობაშია.

ქედი და უდაბნო

ლავრადან ბილიკი ქედის წვერისკენ მიემართება — ოცწუთიანი, ციცაბო და ქარიანი ასასვლელი — და მეორე მხარეს, ჩრდილოეთ ფერდში, განთავსებულია უდაბნოს მღვიმეები, X–XIII საუკუნეების ფრესკებით: საიდუმლო სერობა, წმინდა დავითი შველთან ერთად, რომელიც ლეგენდის თანახმად მას კვებავდა, და ქართველი მეფეების მსვლელობა. ქედის წვერიდან სამხრეთით აზერბაიჯანი ჩანს, რომლის საზღვარიც სწორედ ამ ქედზე გადის. უდაბნოს მღვიმეებზე წვდომა დღის მდგომარეობით მესაზღვრეებზეა დამოკიდებული. როცა ღიაა, ეს აღმოსავლეთ საქართველოში საუკეთესო საფეხმავლო მარშრუტია, როცა კი დახურულია — თავად ქედზე ასვლაც ღირს.

- Advertisement -

პრაქტიკული ინფორმაცია

საუკეთესო სეზონია გაზაფხული, აპრილიდან ივნისის დასაწყისამდე — მწვანე ბორცვები, ყვავილები, გრილი ჰაერი და ცისარტყელასავით ფერადი თიხა თავისი სრული სილამაზით. შემოდგომაც კარგი დროა, ივლისი და აგვისტო კი დამღლელია, ზამთარი ქარიანი, მაგრამ შთამბეჭდავი. აუცილებელია წყალი, ქუდი და მოსახერხებელი ფეხსაცმელი. ლავრაში მოსაწვევია თავშეკავებული ჩაცმულობა. უახლოესი სოფელი შორსაა, ამიტომ სჯობს თან წაიღოთ საკვები ან დაბრუნების გზაზე რომელიმე ღვინის მარანში ჭამოთ — საგარეჯოში, რომელიც გზაზეა, რამდენიმე ასეთი ადგილია.

• საუკეთესო სეზონი: აპრილი – ივნისის დასაწყისი
• ასვლა ქედზე ლავრადან: დაახლოებით 20 წუთი
• უახლოესი დასასვენებელი ადგილი: საგარეჯო

GTour-თან ერთად

გარეჯა ერთი სრული დღის მოგზაურობაა — დავით გარეჯის ერთდღიანი ტური, რომელიც დაბრუნებისას საგარეჯოში ღვინის მარანში ლანჩითაც სრულდება — ასევე შესაძლებელია მისი დამატება დიდი ღვინისა და მემკვიდრეობის ტურზე, როგორც მეოთხე დღე.

ხშირად დასმული კითხვები

ვინ დააარსა დავით გარეჯის მონასტერი?
დავით გარეჯელმა, ცამეტი ასურელი მამიდან ერთ-ერთმა, რომლებიც VI საუკუნეში საქართველოში მონაზვნობის დასამკვიდრებლად ჩამოვიდნენ. თავდაპირველად მან მთაწმინდაზე დაისახლა, შემდეგ კი ამ უდაბნო მხარეში გაემგზავრა, სადაც მღვიმეში ცხოვრობდა და კლდეში შეგროვილ წვიმის წყალს სვამდა.

რა არის ლავრა?
ლავრა გარეჯის მთავარი მონასტერია, აგებული ქედის სამხრეთ ფერდში საფეხუროვანი წყობით — ეზოთი, კლდეში ნაკვეთი ეკლესიით, სადაც დავითის საფლავია, ფერდზე დასტაცებული უჯრედებითა და უდაბნოზე გადასახედი ტერასებით. დღესაც მოქმედი მონასტერია, სადაც რამდენიმე ბერი ცხოვრობს, და მომლოცველებსა თუ ტურისტებს სთხოვენ სიჩუმის დაცვას.

რა შეიძლება ნახო უდაბნოში?
უდაბნო არის „უდაბნოს” მონასტერი, ქედის ჩრდილოეთ ფერდში ნაკვეთი, სადაც ლავრადან ციცაბო, ოცწუთიანი ასვლით ხვდებით. მის მღვიმეებში შემორჩენილია X–XIII საუკუნეების ფრესკები, მათ შორის საიდუმლო სერობა, წმინდა დავითი შველთან ერთად და ქართველი მეფეების მსვლელობა.

- Advertisement -

ყოველთვის შეიძლება თუ არა უდაბნოს მღვიმეების მონახულება?
ყოველთვის არა — წვდომა დამოკიდებულია იმ დღის მესაზღვრეების გადაწყვეტილებაზე, რადგან გარეჯის ქედი აზერბაიჯანის საზღვარს წარმოადგენს. როცა ღიაა, ეს აღმოსავლეთ საქართველოს საუკეთესო სამარშრუტო ბილიკია, ხოლო დახურვის შემთხვევაშიც კი ქედის წვერზე ასვლა, საიდანაც სამხრეთით აზერბაიჯანი ჩანს, ღირს.

როდის არის დავით გარეჯის მონახულების საუკეთესო დრო?
საუკეთესო სეზონია გაზაფხული, აპრილიდან ივნისის დასაწყისამდე, როცა ბორცვები მწვანეა, ყვავილობს და ჰაერი გრილია, თიხის ფერები კი ყველაზე მკაფიოდ ჩანს. შემოდგომაც კარგი დროა, ივლის-აგვისტო დამღლელია, ზამთარი კი ქარიანი, თუმცა შთამბეჭდავი.

რა უნდა წაიღო ან იცოდე მოგზაურობის წინ?
აუცილებელია წყალი, ქუდი და მოსახერხებელი ფეხსაცმელი, ლავრაში კი თავშეკავებული ჩაცმულობაა საჭირო. ვინაიდან უახლოესი სოფელი შორსაა, სჯობს თან წაიღოთ საკვები ან შემდეგ ისადილოთ საგარეჯოში, დაბრუნების გზაზე მდებარე ქალაქში, სადაც რამდენიმე ღვინის მარანია.

როგორ შეიძლება დავით გარეჯის მონახულება GTour-თან ერთად?
GTour გთავაზობთ დავით გარეჯის ერთდღიან ტურს, რომელიც დაბრუნებისას საგარეჯოში ღვინის მარანში ლანჩსაც მოიცავს. ტური ასევე შესაძლებელია დაემატოს დიდი ღვინისა და მემკვიდრეობის ტურს, როგორც მეოთხე დღე.

ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — David Gareji: monks, frescoes and a border in the desert