ბათუმიდან აჭარისწყლის გასწვრივ შიდა მხარეს რომ აუხვევთ, ზღვა ათი წუთში ქრება. გზა მთანაფარდობაში იწევს წაბლისა და წიფლის ტყეში, ჩაის პლანტაციებსა და ფართო აივნიანი ხის სახლებით გაწყობილ სოფლებს შორის, და ყოველ რამდენიმე კილომეტრში იჩენს თავს ხიდი — ნაცრისფერი ქვის ერთადერთი მაღალი თაღი, ზურგმოხრილი, ვიწრო, რომელიც მდინარეს ან მის შენაკადს იმ დარწმუნებით კვეთს, რაც დიდი ხნის დგომას ახლავს. მათი უმეტესობა მართლაც დიდხანს დგას. მთიანი აჭარის ხიდები საქართველოში დღემდე მოქმედ უძველეს ნაგებობებს შორისაა, და საუკეთესოები XI-XII საუკუნეებით თარიღდება.
როგორ აშენდა
ხსნარი არ გამოუყენებიათ. ხუროები ადგილობრივ ქვას ბლოკებად ჭრიდნენ და ხის ჩარჩოზე, ანუ კრედოზე, მშრალად აწყობდნენ ერთიან თაღად — ზოგჯერ ოცი მეტრის სიგანისა და ათი მეტრის სიმაღლის — ისე, რომ ბლოკები ერთმანეთს ჭდობდნენ და ერთმანეთს იჭერდნენ; ჩარჩოს მოხსნის შემდეგ თაღი საკუთარი სიმძიმით იდგა, ზეწოლით ხეობის კლდეში ამოჭრილ საყრდენებზე დაყრდნობილი. გადასასვლელი ერთ-ორი მეტრის სიგანისაა, ბრტყელი ქვებით მოგებული, მოაჯირი კი პრაქტიკულად არ გააჩნია. ასე აშენებულ ხიდს არაფერი აქვს, რაც დალპება, დაჟანგდება ან მოიხსნება. ის ან დგას, ან ინგრევა — და ეს ხიდები ცხრა საუკუნის წყალდიდობებსა და მიწისძვრებში გადარჩა.
ვინ ააშენა ეს ხიდები, ზუსტად უცნობია. ისინი ქართული ოქროს ხანის ძეგლებად ითვლება, როდესაც აჭარა გაერთიანებული სამეფოს ნაწილი იყო, ხოლო ეს ხეობა ზღვისპირეთიდან გოდერძის უღელტეხილის გავლით შიდა ქართლისკენ მიმავალი სავაჭრო გზა იყო; ხუროები, სავარაუდოდ, იმავე სახელოსნოებს ეკუთვნოდნენ, რომლებიც ეკლესიებს აშენებდნენ. ოსმალებმა, რომლებმაც აჭარას სამასი წელი მართეს, ხიდები გამოყენებაში შეინარჩუნეს, და დღესაც სოფლის მაცხოვრებლები მათზე ვირებით, მოტოციკლებით და სასკოლო ჩანთებით გადადიან.
რომელი ხიდი ნახოთ
მახუნცეთის ხიდი, ბათუმიდან ოცდაათი კილომეტრის დაშორებით, ქედის მუნიციპალიტეტში, ყველაზე მოსანახულებელია: ოცმეტრიანი თაღი გზისა და ჩანჩქერის გვერდით, იმავე სახელწოდების სოფელში, სადაც კაფეც არის — მარტივად მისაღწევი და ლამაზი ადგილი. დანდალოს ხიდი, იმავე მუნიციპალიტეტში უფრო შორს, უფრო გრძელი და მაღალია და მშვიდ გარემოშია განლაგებული. ცხემლარასა და ფურტიოს ხიდები უფრო პატარაა და გზიდან მოშორებით დგას. შუახევის მუნიციპალიტეტში ასევე ღირს ჩირუხისა და კოკოლეთის ხიდების ნახვა. სულ ოცდაორი ასეთი ხიდია აღრიცხული, ხოლო ზოგი მათგანი გვერდითი ხეობებში დღემდე მოიძებნება.
ხეობა ხიდების გარშემო
მთიანი აჭარა საკუთარი სამყაროა — ხის მეჩეთებიანი მუსლიმური სოფლები, ჩაისა და თხილის პლანტაციები, გზისპირას გასაყიდად გამოტანილი თაფლი და ყველი, და მთის სამზარეულო, სადაც სიმინდის პური, სინორი და ბორანო ბათუმური ზღვის პროდუქტებისგან სავსებით განსხვავებულ სურათს ქმნის. ქედაში მოქმედებს პატარა საოჯახო მარანი, რომელიც აჭარული ჯიშის ჩხავერის აღორძინებაზეა ორიენტირებული. ხულოში, ხეობის თავში, ხეობაზე გადამდებელი საბაგირო გზაა გამართული, საიდანაც გზა გოდერძის უღელტეხილსა და იქაურ სამთო-სათხილამურო კურორტამდე გრძელდება. ერთი დღის ხეობაში სვლა და დაბრუნება ზღვისპირა დღის საუკეთესო საპირწონეა.
GTour-თან ერთად
ხიდები, ჩანჩქერი, ქედის მარანი და ხულო ბათუმისა და აჭარის მთების ტურის მეორე დღეს შედის.
ხშირად დასმული კითხვები
- რამდენი წლის არის აჭარის ქვის ხიდები? საუკეთესოდ შემონახული ხიდების უმეტესობა XI-XII საუკუნეებით თარიღდება, რაც მათ საქართველოში დღემდე მოქმედ უძველეს ნაგებობებს შორის აყენებს. ისინი ქართული ოქროს ხანის პერიოდში აშენდა, როდესაც აჭარა გაერთიანებული ქართული სამეფოს ნაწილი იყო.
- როგორ აშენდა ეს ხიდები ხსნარის გარეშე? ხუროები ადგილობრივ ქვას ჭრიდნენ ჭდობილ ბლოკებად და მშრალად აწყობდნენ ხის ჩარჩოზე, რომელსაც კრედო ეწოდება, ერთიან თაღად, რომელსაც შეეძლო ოცი მეტრის სიგანისა და ათი მეტრის სიმაღლის მიღწევა. ჩარჩოს მოხსნის შემდეგ თაღი საკუთარი სიმძიმით იკავებდა ფორმას, ხეობის კლდეში ამოჭრილ საყრდენებზე ზეწოლით, რაც ნიშნავს, რომ არცერთი მასალა ვერ დალპებოდა, დაჟანგდებოდა ან მოიხსნებოდა.
- ვინ ააშენა აჭარის ხიდები? მშენებლები აღრიცხული არ არის, თუმცა სავარაუდოდ ისინი იმავე ხუროთა სახელოსნოებს ეკუთვნოდნენ, რომლებმაც იმდროინდელი ქართული ეკლესიები ააშენეს. მოგვიანებით ხიდები გამოყენებაში შეინარჩუნეს ოსმალებმა, რომლებმაც აჭარა სამასი წელი მართეს.
- რომელი ხიდია ყველაზე მოსანახულებელი და სად მდებარეობს? ყველაზე მოსანახულებელია მახუნცეთის ხიდი, ბათუმიდან ოცდაათი კილომეტრის დაშორებით, ქედის მუნიციპალიტეტში. ეს არის ოცმეტრიანი თაღი, რომელიც გზისა და ჩანჩქერის გვერდით დგას, იმავე სახელწოდების სოფელში, სადაც კაფეც არის.
- არსებობს თუ არა სხვა მნიშვნელოვანი ხიდები მახუნცეთის გარდა? დიახ, დანდალოს ხიდი ქედის მუნიციპალიტეტში უფრო შორსაა და მახუნცეთზე გრძელი და მაღალია, მშვიდ გარემოში. ცხემლარა და ფურტიო უფრო მცირეა და მთავარი გზიდან მოშორებითაა, ხოლო შუახევის მუნიციპალიტეტში ჩირუხისა და კოკოლეთის ხიდებიც ღირს ნახვად.
- სულ რამდენი ასეთი ხიდია? ამჟამად ოცდაორი ხიდია აღრიცხული, თუმცა ზოგიერთი მათგანი ჯერ კიდევ მოიძებნება აჭარის მთების გვერდით ხეობებში.
- რა სხვა რამის ნახვა შეიძლება ხიდების გარშემო ხეობაში? ხეობაში ხის მეჩეთებიანი მუსლიმური სოფლები, ჩაისა და თხილის პლანტაციები და მთის სამზარეულოა — სიმინდის პური, სინორი და ბორანო, რაც ბათუმური ზღვის პროდუქტებისგან სავსებით განსხვავდება. ქედაში მოქმედებს საოჯახო მარანი, რომელიც ადგილობრივი ჩხავერის ჯიშის აღორძინებაზეა ორიენტირებული, ხოლო ხულოში, ხეობის თავში, საბაგირო გზაა ხეობაზე გადასასვლელად და გზა გოდერძის უღელტეხილსა და სათხილამურო კურორტამდე.
ინგლისური ორიგინალი და განახლებული ვერსია: GTour — The stone bridges of Ajara: 900 years, no mortar
ნახეთ GTour-თან ერთად
ეს ადგილი შედის GTour-ის კერძო ტურებში — ინგლისურენოვანი გიდი, მძღოლი და შერჩეული სასტუმროები თქვენი უცხოელი სტუმრებისთვის:
GTour — Castle in Old Town-ის სამოგზაურო სააგენტო ძველ თბილისში. ყველა ტური · WhatsApp +995 577 416 314